From 52bed3acd21aca0a83adbd339204e1a290e050a8 Mon Sep 17 00:00:00 2001 From: yakhyo Date: Wed, 18 Nov 2026 23:37:17 +0900 Subject: [PATCH] feat: Redesign site, reorganize lessons and add diagrams --- README.md | 18 +- docs/.vitepress/config.mjs | 149 ++++++--- docs/.vitepress/quizzes/module-03.json | 2 +- docs/.vitepress/quizzes/module-12.json | 12 +- docs/.vitepress/quizzes/module-13.json | 2 +- docs/.vitepress/quizzes/uz/module-01.json | 14 +- docs/.vitepress/quizzes/uz/module-02.json | 28 +- docs/.vitepress/quizzes/uz/module-03.json | 4 +- docs/.vitepress/quizzes/uz/module-04.json | 2 +- docs/.vitepress/quizzes/uz/module-05.json | 8 +- docs/.vitepress/quizzes/uz/module-07.json | 6 +- docs/.vitepress/quizzes/uz/module-08.json | 10 +- docs/.vitepress/quizzes/uz/module-10.json | 6 +- docs/.vitepress/quizzes/uz/module-11.json | 4 +- docs/.vitepress/quizzes/uz/module-12.json | 24 +- docs/.vitepress/quizzes/uz/module-13.json | 24 +- docs/.vitepress/quizzes/uz/module-14.json | 4 +- docs/.vitepress/theme/CodeAnatomy.vue | 34 ++ docs/.vitepress/theme/CourseHome.vue | 293 ++++++++++++++++++ docs/.vitepress/theme/FigureAxes.vue | 44 +++ docs/.vitepress/theme/FlowDiagram.vue | 102 ++++++ docs/.vitepress/theme/FlowItems.vue | 33 ++ docs/.vitepress/theme/LabLink.vue | 2 +- docs/.vitepress/theme/LibraryClasses.vue | 73 +++++ docs/.vitepress/theme/Playground.vue | 92 ++++-- docs/.vitepress/theme/ProjectArt.vue | 98 ++++++ docs/.vitepress/theme/Quiz.vue | 2 +- docs/.vitepress/theme/SliceDiagram.vue | 47 +++ docs/.vitepress/theme/TreeDiagram.vue | 32 ++ docs/.vitepress/theme/TreeItems.vue | 27 ++ docs/.vitepress/theme/i18n.js | 8 +- docs/.vitepress/theme/index.js | 53 ++-- docs/.vitepress/theme/style.css | 22 +- docs/en/advanced.md | 43 +++ docs/{ => en}/checkpoints/module-01.md | 0 docs/{ => en}/checkpoints/module-02.md | 0 docs/{ => en}/checkpoints/module-03.md | 0 docs/{ => en}/checkpoints/module-04.md | 0 docs/{ => en}/checkpoints/module-05.md | 0 docs/{ => en}/checkpoints/module-06.md | 0 docs/{ => en}/checkpoints/module-07.md | 0 docs/{ => en}/checkpoints/module-08.md | 0 docs/{ => en}/checkpoints/module-09.md | 0 docs/{ => en}/checkpoints/module-10.md | 0 docs/{ => en}/checkpoints/module-11.md | 0 docs/{ => en}/checkpoints/module-12.md | 0 docs/{ => en}/checkpoints/module-13.md | 2 +- docs/{ => en}/checkpoints/module-14.md | 0 docs/en/data.md | 37 +++ docs/en/index.md | 65 ++++ docs/{ => en}/lab.md | 8 +- .../01-getting-started/01-what-is-python.md | 2 +- .../02-install-and-setup.md | 2 +- .../01-getting-started/03-running-python.md | 2 +- .../01-getting-started/04-hello-world.md | 12 +- .../05-comments-and-style.md | 0 .../02-values-and-variables/01-variables.md | 2 +- .../02-numbers-and-math.md | 6 +- .../03-strings-basics.md | 0 .../04-string-methods-and-slicing.md | 7 +- .../02-values-and-variables/05-f-strings.md | 0 .../06-type-conversion-and-input.md | 8 +- .../07-reading-errors-and-debugging.md | 0 .../01-booleans-and-comparisons.md | 6 +- .../03-making-decisions/02-if-elif-else.md | 2 +- .../03-logical-operators.md | 6 +- .../03-making-decisions/04-match-statement.md | 4 +- .../lessons/04-loops/01-while-loops.md | 2 +- .../04-loops/02-for-loops-and-range.md | 0 .../04-loops/03-break-continue-else.md | 2 +- .../lessons/04-loops/04-loop-patterns.md | 0 .../04-loops/05-number-guessing-game.md | 38 +-- .../lessons/05-collections/01-lists.md | 6 +- .../02-list-operations-and-sorting.md | 4 +- .../05-collections/03-tuples-and-unpacking.md | 2 + .../lessons/05-collections/04-dictionaries.md | 0 .../lessons/05-collections/05-sets.md | 0 .../lessons/05-collections/06-nested-data.md | 4 +- .../05-collections/07-comprehensions.md | 0 .../06-functions/01-defining-functions.md | 0 .../02-parameters-and-arguments.md | 2 +- .../lessons/06-functions/03-return-values.md | 6 +- .../{ => en}/lessons/06-functions/04-scope.md | 0 .../lessons/06-functions/05-recursion.md | 6 +- .../06-functions/06-designing-functions.md | 0 .../07-lambda-and-higher-order-functions.md | 8 +- .../lessons/06-functions/08-quiz-game.md | 38 +-- .../01-modules-and-imports.md | 4 +- .../02-math-random-statistics.md | 2 +- .../03-dates-and-times.md | 2 +- .../04-collections-and-itertools.md | 4 +- .../08-errors-and-files/01-exceptions.md | 34 +- .../02-raising-and-custom-exceptions.md | 2 +- .../03-input-validation.md | 2 +- .../04-files-and-pathlib.md | 0 .../lessons/08-errors-and-files/05-csv.md | 0 .../lessons/08-errors-and-files/06-json.md | 0 .../07-context-managers-basics.md | 0 .../08-errors-and-files/08-expense-tracker.md | 42 ++- .../09-classes-and-objects/01-why-oop.md | 20 +- .../02-classes-and-objects.md | 0 .../03-methods-and-attributes.md | 0 .../04-class-attributes-and-methods.md | 0 .../05-properties-and-encapsulation.md | 2 +- .../06-special-methods.md | 0 .../07-operators-and-containers.md | 0 .../01-inheritance.md | 0 .../02-polymorphism-and-abcs.md | 0 .../03-composition.md | 0 .../04-dataclasses.md | 0 .../10-object-oriented-design/05-enums.md | 0 .../06-type-hints.md | 0 .../07-oop-project.md | 33 +- .../01-testing-with-assert.md | 2 +- .../02-choosing-test-cases.md | 6 +- .../03-pytest-basics.md | 6 +- .../04-debugging-and-logging.md | 8 +- .../01-iterators-and-generators.md | 12 +- .../02-regular-expressions.md | 12 +- .../03-text-processing-project.md | 52 ++-- .../13-working-with-data/01-reading-data.md | 8 +- .../13-working-with-data/02-pandas-basics.md | 6 +- .../03-charts-with-matplotlib.md | 18 +- .../04-data-report-project.md | 49 +-- .../01-closures-and-decorators.md | 4 +- .../02-python-data-model.md | 4 +- .../03-context-managers-in-depth.md | 18 +- .../14-advanced-python/04-async-await.md | 8 +- .../05-memory-and-performance.md | 18 +- .../14-advanced-python/06-design-patterns.md | 8 +- .../07-threads-and-processes.md | 4 +- .../14-advanced-python/08-testing-in-depth.md | 24 +- .../14-advanced-python/09-advanced-project.md | 39 +-- docs/{ => en}/playground.md | 6 +- docs/index.md | 50 +-- docs/public/favicon.svg | 208 +------------ docs/public/logo-dark.svg | 5 + docs/public/logo.svg | 5 + docs/public/python-worker.js | 70 ++++- docs/uz/advanced.md | 43 +++ docs/uz/{nazorat => checkpoints}/module-01.md | 0 docs/uz/{nazorat => checkpoints}/module-02.md | 0 docs/uz/{nazorat => checkpoints}/module-03.md | 0 docs/uz/{nazorat => checkpoints}/module-04.md | 0 docs/uz/{nazorat => checkpoints}/module-05.md | 0 docs/uz/{nazorat => checkpoints}/module-06.md | 0 docs/uz/{nazorat => checkpoints}/module-07.md | 0 docs/uz/{nazorat => checkpoints}/module-08.md | 0 docs/uz/{nazorat => checkpoints}/module-09.md | 0 docs/uz/{nazorat => checkpoints}/module-10.md | 0 docs/uz/{nazorat => checkpoints}/module-11.md | 0 docs/uz/{nazorat => checkpoints}/module-12.md | 0 docs/uz/checkpoints/module-13.md | 9 + docs/uz/{nazorat => checkpoints}/module-14.md | 0 docs/uz/data.md | 37 +++ docs/uz/index.md | 100 +++--- docs/uz/{laboratoriya.md => lab.md} | 8 +- .../01-getting-started/01-what-is-python.md | 20 +- .../02-install-and-setup.md | 18 +- .../01-getting-started/03-running-python.md | 14 +- .../01-getting-started/04-hello-world.md | 18 +- .../05-comments-and-style.md | 0 .../02-values-and-variables/01-variables.md | 12 +- .../02-numbers-and-math.md | 34 +- .../03-strings-basics.md | 8 +- .../04-string-methods-and-slicing.md | 29 +- .../02-values-and-variables/05-f-strings.md | 32 +- .../06-type-conversion-and-input.md | 78 ++--- .../07-reading-errors-and-debugging.md | 12 +- .../01-booleans-and-comparisons.md | 18 +- .../03-making-decisions/02-if-elif-else.md | 12 +- .../03-logical-operators.md | 6 +- .../03-making-decisions/04-match-statement.md | 6 +- .../04-loops/01-while-loops.md | 22 +- .../04-loops/02-for-loops-and-range.md | 14 +- .../04-loops/03-break-continue-else.md | 10 +- .../04-loops/04-loop-patterns.md | 32 +- .../04-loops/05-number-guessing-game.md | 49 ++- .../05-collections/01-lists.md | 18 +- .../02-list-operations-and-sorting.md | 8 +- .../05-collections/03-tuples-and-unpacking.md | 8 +- .../05-collections/04-dictionaries.md | 8 +- .../05-collections/05-sets.md | 4 +- .../05-collections/06-nested-data.md | 10 +- .../05-collections/07-comprehensions.md | 4 +- .../06-functions/01-defining-functions.md | 16 +- .../02-parameters-and-arguments.md | 4 +- .../06-functions/03-return-values.md | 16 +- .../06-functions/04-scope.md | 12 +- .../06-functions/05-recursion.md | 24 +- .../06-functions/06-designing-functions.md | 14 +- .../07-lambda-and-higher-order-functions.md | 6 +- .../06-functions/08-quiz-game.md | 48 ++- .../01-modules-and-imports.md | 16 +- .../02-math-random-statistics.md | 12 +- .../03-dates-and-times.md | 0 .../04-collections-and-itertools.md | 10 +- .../08-errors-and-files/01-exceptions.md | 44 +-- .../02-raising-and-custom-exceptions.md | 22 +- .../03-input-validation.md | 16 +- .../04-files-and-pathlib.md | 10 +- .../08-errors-and-files/05-csv.md | 8 +- .../08-errors-and-files/06-json.md | 18 +- .../07-context-managers-basics.md | 12 +- .../08-errors-and-files/08-expense-tracker.md | 54 ++-- .../09-classes-and-objects/01-why-oop.md | 30 +- .../02-classes-and-objects.md | 22 +- .../03-methods-and-attributes.md | 12 +- .../04-class-attributes-and-methods.md | 24 +- .../05-properties-and-encapsulation.md | 16 +- .../06-special-methods.md | 14 +- .../07-operators-and-containers.md | 30 +- .../01-inheritance.md | 14 +- .../02-polymorphism-and-abcs.md | 16 +- .../03-composition.md | 20 +- .../04-dataclasses.md | 18 +- .../10-object-oriented-design/05-enums.md | 8 +- .../06-type-hints.md | 30 +- .../07-oop-project.md | 103 +++--- .../01-testing-with-assert.md | 26 +- .../02-choosing-test-cases.md | 30 +- .../03-pytest-basics.md | 16 +- .../04-debugging-and-logging.md | 18 +- .../01-iterators-and-generators.md | 32 +- .../02-regular-expressions.md | 24 +- .../03-text-processing-project.md | 64 ++-- .../13-working-with-data/01-reading-data.md | 18 +- .../13-working-with-data/02-pandas-basics.md | 16 +- .../03-charts-with-matplotlib.md | 24 +- .../04-data-report-project.md | 69 +++-- .../01-closures-and-decorators.md | 16 +- .../02-python-data-model.md | 34 +- .../03-context-managers-in-depth.md | 12 +- .../14-advanced-python/04-async-await.md | 14 +- .../05-memory-and-performance.md | 12 +- .../14-advanced-python/06-design-patterns.md | 24 +- .../07-threads-and-processes.md | 10 +- .../14-advanced-python/08-testing-in-depth.md | 18 +- .../14-advanced-python/09-advanced-project.md | 61 ++-- docs/uz/nazorat/module-13.md | 9 - docs/uz/{sinov-maydoni.md => playground.md} | 8 +- scripts/lint.py | 6 +- scripts/make-notebooks.py | 4 +- scripts/organize-lessons.py | 8 +- 244 files changed, 2638 insertions(+), 1763 deletions(-) create mode 100644 docs/.vitepress/theme/CodeAnatomy.vue create mode 100644 docs/.vitepress/theme/CourseHome.vue create mode 100644 docs/.vitepress/theme/FigureAxes.vue create mode 100644 docs/.vitepress/theme/FlowDiagram.vue create mode 100644 docs/.vitepress/theme/FlowItems.vue create mode 100644 docs/.vitepress/theme/LibraryClasses.vue create mode 100644 docs/.vitepress/theme/ProjectArt.vue create mode 100644 docs/.vitepress/theme/SliceDiagram.vue create mode 100644 docs/.vitepress/theme/TreeDiagram.vue create mode 100644 docs/.vitepress/theme/TreeItems.vue create mode 100644 docs/en/advanced.md rename docs/{ => en}/checkpoints/module-01.md (100%) rename docs/{ => en}/checkpoints/module-02.md (100%) rename docs/{ => en}/checkpoints/module-03.md (100%) rename docs/{ => en}/checkpoints/module-04.md (100%) rename docs/{ => en}/checkpoints/module-05.md (100%) rename docs/{ => en}/checkpoints/module-06.md (100%) rename docs/{ => en}/checkpoints/module-07.md (100%) rename docs/{ => en}/checkpoints/module-08.md (100%) rename docs/{ => en}/checkpoints/module-09.md (100%) rename docs/{ => en}/checkpoints/module-10.md (100%) rename docs/{ => en}/checkpoints/module-11.md (100%) rename docs/{ => en}/checkpoints/module-12.md (100%) rename docs/{ => en}/checkpoints/module-13.md (61%) rename docs/{ => en}/checkpoints/module-14.md (100%) create mode 100644 docs/en/data.md create mode 100644 docs/en/index.md rename docs/{ => en}/lab.md (85%) rename docs/{ => en}/lessons/01-getting-started/01-what-is-python.md (99%) rename docs/{ => en}/lessons/01-getting-started/02-install-and-setup.md (99%) rename docs/{ => en}/lessons/01-getting-started/03-running-python.md (98%) rename docs/{ => en}/lessons/01-getting-started/04-hello-world.md (97%) rename docs/{ => en}/lessons/01-getting-started/05-comments-and-style.md (100%) rename docs/{ => en}/lessons/02-values-and-variables/01-variables.md (98%) rename docs/{ => en}/lessons/02-values-and-variables/02-numbers-and-math.md (96%) rename docs/{ => en}/lessons/02-values-and-variables/03-strings-basics.md (100%) rename docs/{ => en}/lessons/02-values-and-variables/04-string-methods-and-slicing.md (99%) rename docs/{ => en}/lessons/02-values-and-variables/05-f-strings.md (100%) rename docs/{ => en}/lessons/02-values-and-variables/06-type-conversion-and-input.md (95%) rename docs/{ => en}/lessons/02-values-and-variables/07-reading-errors-and-debugging.md (100%) rename docs/{ => en}/lessons/03-making-decisions/01-booleans-and-comparisons.md (97%) rename docs/{ => en}/lessons/03-making-decisions/02-if-elif-else.md (99%) rename docs/{ => en}/lessons/03-making-decisions/03-logical-operators.md (97%) rename docs/{ => en}/lessons/03-making-decisions/04-match-statement.md (96%) rename docs/{ => en}/lessons/04-loops/01-while-loops.md (98%) rename docs/{ => en}/lessons/04-loops/02-for-loops-and-range.md (100%) rename docs/{ => en}/lessons/04-loops/03-break-continue-else.md (99%) rename docs/{ => en}/lessons/04-loops/04-loop-patterns.md (100%) rename docs/{ => en}/lessons/04-loops/05-number-guessing-game.md (96%) rename docs/{ => en}/lessons/05-collections/01-lists.md (97%) rename docs/{ => en}/lessons/05-collections/02-list-operations-and-sorting.md (98%) rename docs/{ => en}/lessons/05-collections/03-tuples-and-unpacking.md (99%) rename docs/{ => en}/lessons/05-collections/04-dictionaries.md (100%) rename docs/{ => en}/lessons/05-collections/05-sets.md (100%) rename docs/{ => en}/lessons/05-collections/06-nested-data.md (98%) rename docs/{ => en}/lessons/05-collections/07-comprehensions.md (100%) rename docs/{ => en}/lessons/06-functions/01-defining-functions.md (100%) rename docs/{ => en}/lessons/06-functions/02-parameters-and-arguments.md (99%) rename docs/{ => en}/lessons/06-functions/03-return-values.md (95%) rename docs/{ => en}/lessons/06-functions/04-scope.md (100%) rename docs/{ => en}/lessons/06-functions/05-recursion.md (93%) rename docs/{ => en}/lessons/06-functions/06-designing-functions.md (100%) rename docs/{ => en}/lessons/06-functions/07-lambda-and-higher-order-functions.md (97%) rename docs/{ => en}/lessons/06-functions/08-quiz-game.md (96%) rename docs/{ => en}/lessons/07-modules-and-the-standard-library/01-modules-and-imports.md (98%) rename docs/{ => en}/lessons/07-modules-and-the-standard-library/02-math-random-statistics.md (99%) rename docs/{ => en}/lessons/07-modules-and-the-standard-library/03-dates-and-times.md (99%) rename docs/{ => en}/lessons/07-modules-and-the-standard-library/04-collections-and-itertools.md (97%) rename docs/{ => en}/lessons/08-errors-and-files/01-exceptions.md (93%) rename docs/{ => en}/lessons/08-errors-and-files/02-raising-and-custom-exceptions.md (98%) rename docs/{ => en}/lessons/08-errors-and-files/03-input-validation.md (99%) rename docs/{ => en}/lessons/08-errors-and-files/04-files-and-pathlib.md (100%) rename docs/{ => en}/lessons/08-errors-and-files/05-csv.md (100%) rename docs/{ => en}/lessons/08-errors-and-files/06-json.md (100%) rename docs/{ => en}/lessons/08-errors-and-files/07-context-managers-basics.md (100%) rename docs/{ => en}/lessons/08-errors-and-files/08-expense-tracker.md (94%) rename docs/{ => en}/lessons/09-classes-and-objects/01-why-oop.md (97%) rename docs/{ => en}/lessons/09-classes-and-objects/02-classes-and-objects.md (100%) rename docs/{ => en}/lessons/09-classes-and-objects/03-methods-and-attributes.md (100%) rename docs/{ => en}/lessons/09-classes-and-objects/04-class-attributes-and-methods.md (100%) rename docs/{ => en}/lessons/09-classes-and-objects/05-properties-and-encapsulation.md (98%) rename docs/{ => en}/lessons/09-classes-and-objects/06-special-methods.md (100%) rename docs/{ => en}/lessons/09-classes-and-objects/07-operators-and-containers.md (100%) rename docs/{ => en}/lessons/10-object-oriented-design/01-inheritance.md (100%) rename docs/{ => en}/lessons/10-object-oriented-design/02-polymorphism-and-abcs.md (100%) rename docs/{ => en}/lessons/10-object-oriented-design/03-composition.md (100%) rename docs/{ => en}/lessons/10-object-oriented-design/04-dataclasses.md (100%) rename docs/{ => en}/lessons/10-object-oriented-design/05-enums.md (100%) rename docs/{ => en}/lessons/10-object-oriented-design/06-type-hints.md (100%) rename docs/{ => en}/lessons/10-object-oriented-design/07-oop-project.md (96%) rename docs/{ => en}/lessons/11-testing-and-debugging/01-testing-with-assert.md (99%) rename docs/{ => en}/lessons/11-testing-and-debugging/02-choosing-test-cases.md (96%) rename docs/{ => en}/lessons/11-testing-and-debugging/03-pytest-basics.md (98%) rename docs/{ => en}/lessons/11-testing-and-debugging/04-debugging-and-logging.md (95%) rename docs/{ => en}/lessons/12-going-further/01-iterators-and-generators.md (93%) rename docs/{ => en}/lessons/12-going-further/02-regular-expressions.md (94%) rename docs/{ => en}/lessons/12-going-further/03-text-processing-project.md (93%) rename docs/{ => en}/lessons/13-working-with-data/01-reading-data.md (98%) rename docs/{ => en}/lessons/13-working-with-data/02-pandas-basics.md (97%) rename docs/{ => en}/lessons/13-working-with-data/03-charts-with-matplotlib.md (96%) rename docs/{ => en}/lessons/13-working-with-data/04-data-report-project.md (95%) rename docs/{ => en}/lessons/14-advanced-python/01-closures-and-decorators.md (97%) rename docs/{ => en}/lessons/14-advanced-python/02-python-data-model.md (98%) rename docs/{ => en}/lessons/14-advanced-python/03-context-managers-in-depth.md (93%) rename docs/{ => en}/lessons/14-advanced-python/04-async-await.md (97%) rename docs/{ => en}/lessons/14-advanced-python/05-memory-and-performance.md (94%) rename docs/{ => en}/lessons/14-advanced-python/06-design-patterns.md (96%) rename docs/{ => en}/lessons/14-advanced-python/07-threads-and-processes.md (98%) rename docs/{ => en}/lessons/14-advanced-python/08-testing-in-depth.md (93%) rename docs/{ => en}/lessons/14-advanced-python/09-advanced-project.md (96%) rename docs/{ => en}/playground.md (75%) create mode 100644 docs/public/logo-dark.svg create mode 100644 docs/public/logo.svg create mode 100644 docs/uz/advanced.md rename docs/uz/{nazorat => checkpoints}/module-01.md (100%) rename docs/uz/{nazorat => checkpoints}/module-02.md (100%) rename docs/uz/{nazorat => checkpoints}/module-03.md (100%) rename docs/uz/{nazorat => checkpoints}/module-04.md (100%) rename docs/uz/{nazorat => checkpoints}/module-05.md (100%) rename docs/uz/{nazorat => checkpoints}/module-06.md (100%) rename docs/uz/{nazorat => checkpoints}/module-07.md (100%) rename docs/uz/{nazorat => checkpoints}/module-08.md (100%) rename docs/uz/{nazorat => checkpoints}/module-09.md (100%) rename docs/uz/{nazorat => checkpoints}/module-10.md (100%) rename docs/uz/{nazorat => checkpoints}/module-11.md (100%) rename docs/uz/{nazorat => checkpoints}/module-12.md (100%) create mode 100644 docs/uz/checkpoints/module-13.md rename docs/uz/{nazorat => checkpoints}/module-14.md (100%) create mode 100644 docs/uz/data.md rename docs/uz/{laboratoriya.md => lab.md} (87%) rename docs/uz/{darslar => lessons}/01-getting-started/01-what-is-python.md (89%) rename docs/uz/{darslar => lessons}/01-getting-started/02-install-and-setup.md (89%) rename docs/uz/{darslar => lessons}/01-getting-started/03-running-python.md (91%) rename docs/uz/{darslar => lessons}/01-getting-started/04-hello-world.md (96%) rename docs/uz/{darslar => lessons}/01-getting-started/05-comments-and-style.md (100%) rename docs/uz/{darslar => lessons}/02-values-and-variables/01-variables.md (94%) rename docs/uz/{darslar => lessons}/02-values-and-variables/02-numbers-and-math.md (89%) rename docs/uz/{darslar => lessons}/02-values-and-variables/03-strings-basics.md (94%) rename docs/uz/{darslar => lessons}/02-values-and-variables/04-string-methods-and-slicing.md (98%) rename docs/uz/{darslar => lessons}/02-values-and-variables/05-f-strings.md (98%) rename docs/uz/{darslar => lessons}/02-values-and-variables/06-type-conversion-and-input.md (90%) rename docs/uz/{darslar => lessons}/02-values-and-variables/07-reading-errors-and-debugging.md (93%) rename docs/uz/{darslar => lessons}/03-making-decisions/01-booleans-and-comparisons.md (92%) rename docs/uz/{darslar => lessons}/03-making-decisions/02-if-elif-else.md (94%) rename docs/uz/{darslar => lessons}/03-making-decisions/03-logical-operators.md (97%) rename docs/uz/{darslar => lessons}/03-making-decisions/04-match-statement.md (95%) rename docs/uz/{darslar => lessons}/04-loops/01-while-loops.md (92%) rename docs/uz/{darslar => lessons}/04-loops/02-for-loops-and-range.md (93%) rename docs/uz/{darslar => lessons}/04-loops/03-break-continue-else.md (94%) rename docs/uz/{darslar => lessons}/04-loops/04-loop-patterns.md (89%) rename docs/uz/{darslar => lessons}/04-loops/05-number-guessing-game.md (93%) rename docs/uz/{darslar => lessons}/05-collections/01-lists.md (93%) rename docs/uz/{darslar => lessons}/05-collections/02-list-operations-and-sorting.md (94%) rename docs/uz/{darslar => lessons}/05-collections/03-tuples-and-unpacking.md (96%) rename docs/uz/{darslar => lessons}/05-collections/04-dictionaries.md (97%) rename docs/uz/{darslar => lessons}/05-collections/05-sets.md (98%) rename docs/uz/{darslar => lessons}/05-collections/06-nested-data.md (95%) rename docs/uz/{darslar => lessons}/05-collections/07-comprehensions.md (98%) rename docs/uz/{darslar => lessons}/06-functions/01-defining-functions.md (95%) rename docs/uz/{darslar => lessons}/06-functions/02-parameters-and-arguments.md (99%) rename docs/uz/{darslar => lessons}/06-functions/03-return-values.md (91%) rename docs/uz/{darslar => lessons}/06-functions/04-scope.md (95%) rename docs/uz/{darslar => lessons}/06-functions/05-recursion.md (87%) rename docs/uz/{darslar => lessons}/06-functions/06-designing-functions.md (95%) rename docs/uz/{darslar => lessons}/06-functions/07-lambda-and-higher-order-functions.md (96%) rename docs/uz/{darslar => lessons}/06-functions/08-quiz-game.md (95%) rename docs/uz/{darslar => lessons}/07-modules-and-the-standard-library/01-modules-and-imports.md (92%) rename docs/uz/{darslar => lessons}/07-modules-and-the-standard-library/02-math-random-statistics.md (96%) rename docs/uz/{darslar => lessons}/07-modules-and-the-standard-library/03-dates-and-times.md (100%) rename docs/uz/{darslar => lessons}/07-modules-and-the-standard-library/04-collections-and-itertools.md (95%) rename docs/uz/{darslar => lessons}/08-errors-and-files/01-exceptions.md (92%) rename docs/uz/{darslar => lessons}/08-errors-and-files/02-raising-and-custom-exceptions.md (89%) rename docs/uz/{darslar => lessons}/08-errors-and-files/03-input-validation.md (93%) rename docs/uz/{darslar => lessons}/08-errors-and-files/04-files-and-pathlib.md (97%) rename docs/uz/{darslar => lessons}/08-errors-and-files/05-csv.md (96%) rename docs/uz/{darslar => lessons}/08-errors-and-files/06-json.md (91%) rename docs/uz/{darslar => lessons}/08-errors-and-files/07-context-managers-basics.md (93%) rename docs/uz/{darslar => lessons}/08-errors-and-files/08-expense-tracker.md (92%) rename docs/uz/{darslar => lessons}/09-classes-and-objects/01-why-oop.md (94%) rename docs/uz/{darslar => lessons}/09-classes-and-objects/02-classes-and-objects.md (92%) rename docs/uz/{darslar => lessons}/09-classes-and-objects/03-methods-and-attributes.md (93%) rename docs/uz/{darslar => lessons}/09-classes-and-objects/04-class-attributes-and-methods.md (90%) rename docs/uz/{darslar => lessons}/09-classes-and-objects/05-properties-and-encapsulation.md (89%) rename docs/uz/{darslar => lessons}/09-classes-and-objects/06-special-methods.md (93%) rename docs/uz/{darslar => lessons}/09-classes-and-objects/07-operators-and-containers.md (88%) rename docs/uz/{darslar => lessons}/10-object-oriented-design/01-inheritance.md (96%) rename docs/uz/{darslar => lessons}/10-object-oriented-design/02-polymorphism-and-abcs.md (92%) rename docs/uz/{darslar => lessons}/10-object-oriented-design/03-composition.md (89%) rename docs/uz/{darslar => lessons}/10-object-oriented-design/04-dataclasses.md (93%) rename docs/uz/{darslar => lessons}/10-object-oriented-design/05-enums.md (96%) rename docs/uz/{darslar => lessons}/10-object-oriented-design/06-type-hints.md (89%) rename docs/uz/{darslar => lessons}/10-object-oriented-design/07-oop-project.md (88%) rename docs/uz/{darslar => lessons}/11-testing-and-debugging/01-testing-with-assert.md (92%) rename docs/uz/{darslar => lessons}/11-testing-and-debugging/02-choosing-test-cases.md (89%) rename docs/uz/{darslar => lessons}/11-testing-and-debugging/03-pytest-basics.md (95%) rename docs/uz/{darslar => lessons}/11-testing-and-debugging/04-debugging-and-logging.md (92%) rename docs/uz/{darslar => lessons}/12-going-further/01-iterators-and-generators.md (84%) rename docs/uz/{darslar => lessons}/12-going-further/02-regular-expressions.md (87%) rename docs/uz/{darslar => lessons}/12-going-further/03-text-processing-project.md (91%) rename docs/uz/{darslar => lessons}/13-working-with-data/01-reading-data.md (94%) rename docs/uz/{darslar => lessons}/13-working-with-data/02-pandas-basics.md (94%) rename docs/uz/{darslar => lessons}/13-working-with-data/03-charts-with-matplotlib.md (94%) rename docs/uz/{darslar => lessons}/13-working-with-data/04-data-report-project.md (92%) rename docs/uz/{darslar => lessons}/14-advanced-python/01-closures-and-decorators.md (92%) rename docs/uz/{darslar => lessons}/14-advanced-python/02-python-data-model.md (85%) rename docs/uz/{darslar => lessons}/14-advanced-python/03-context-managers-in-depth.md (92%) rename docs/uz/{darslar => lessons}/14-advanced-python/04-async-await.md (94%) rename docs/uz/{darslar => lessons}/14-advanced-python/05-memory-and-performance.md (94%) rename docs/uz/{darslar => lessons}/14-advanced-python/06-design-patterns.md (89%) rename docs/uz/{darslar => lessons}/14-advanced-python/07-threads-and-processes.md (95%) rename docs/uz/{darslar => lessons}/14-advanced-python/08-testing-in-depth.md (92%) rename docs/uz/{darslar => lessons}/14-advanced-python/09-advanced-project.md (93%) delete mode 100644 docs/uz/nazorat/module-13.md rename docs/uz/{sinov-maydoni.md => playground.md} (70%) diff --git a/README.md b/README.md index 8926989..819f190 100644 --- a/README.md +++ b/README.md @@ -1,20 +1,20 @@ # Python Tutorials -A free Python course in **English** and **Uzbek**, from your first `print()` to decorators and async. Examples run in the browser, exercises are checked on the page, and nothing needs to be installed. +A Python course in **English** and **Uzbek**, from your first `print()` to decorators and async. Examples run in the browser, exercises are checked on the page, and nothing needs to be installed. -**Live site:** [yakhyo.github.io/python-tutorials](https://yakhyo.github.io/python-tutorials/) · [Uzbek version](https://yakhyo.github.io/python-tutorials/uz/) +**Live site:** [yakhyo.github.io/python-tutorials](https://yakhyo.github.io/python-tutorials/) (opens in Uzbek) · [English version](https://yakhyo.github.io/python-tutorials/en/) -> Pythonni noldan örganmoqçimisiz? Kurs toʻliq özbek tilida ham bor: [özbekça versiya](https://yakhyo.github.io/python-tutorials/uz/). +> Pythonni noldan örganmoqçimisiz? Kurs töliq özbek tilida ham bor: [özbekça versiya](https://yakhyo.github.io/python-tutorials/uz/). ## What's inside -82 lessons in 14 modules, written for Python 3.14. Every lesson has runnable examples, common mistakes with real error output, and five exercises with solutions. Every module ends with a quiz. +82 lessons in 14 modules, written for Python 3.14. Every lesson has runnable examples, common mistakes with real error output, and five practice tasks: exercises with solutions in the concept lessons, challenges with hints in the seven projects. Every module ends with a quiz. | Part | Modules | | --- | --- | -| **Foundations** | [Getting Started](docs/lessons/01-getting-started) · [Values and Variables](docs/lessons/02-values-and-variables) · [Decisions](docs/lessons/03-making-decisions) · [Loops](docs/lessons/04-loops) · [Collections](docs/lessons/05-collections) · [Functions](docs/lessons/06-functions) | -| **Real Programs** | [Standard Library](docs/lessons/07-modules-and-the-standard-library) · [Errors and Files](docs/lessons/08-errors-and-files) · [Classes](docs/lessons/09-classes-and-objects) · [Object-Oriented Design](docs/lessons/10-object-oriented-design) · [Testing](docs/lessons/11-testing-and-debugging) · [Generators and Regex](docs/lessons/12-going-further) · [Data with pandas](docs/lessons/13-working-with-data) *(optional)* | -| **Advanced** *(optional)* | [Decorators, the data model, context managers, async, performance, design patterns and concurrency](docs/lessons/14-advanced-python) | +| **Foundations** | [Getting Started](docs/en/lessons/01-getting-started) · [Values and Variables](docs/en/lessons/02-values-and-variables) · [Decisions](docs/en/lessons/03-making-decisions) · [Loops](docs/en/lessons/04-loops) · [Collections](docs/en/lessons/05-collections) · [Functions](docs/en/lessons/06-functions) | +| **Real Programs** | [Standard Library](docs/en/lessons/07-modules-and-the-standard-library) · [Errors and Files](docs/en/lessons/08-errors-and-files) · [Classes](docs/en/lessons/09-classes-and-objects) · [Object-Oriented Design](docs/en/lessons/10-object-oriented-design) · [Testing](docs/en/lessons/11-testing-and-debugging) · [Generators and Regex](docs/en/lessons/12-going-further) · [Data with pandas](docs/en/lessons/13-working-with-data) *(optional)* | +| **Advanced** *(optional)* | [Decorators, the data model, context managers, async, performance, design patterns and concurrency](docs/en/lessons/14-advanced-python) | Seven guided projects along the way: a number guessing game, quiz game, expense tracker, library system, text analyzer, sales report and log pipeline. @@ -41,11 +41,11 @@ python3 scripts/lint.py # check lessons against the template ## Contributing lessons -Add the lesson to `docs/.vitepress/course.json`, then run `python3 scripts/organize-lessons.py` to place the file. Use `docs/lessons/05-collections/04-dictionaries.md` as the reference lesson, and mirror every change in the Uzbek lesson under `docs/uz/darslar/`. +Add the lesson to `docs/.vitepress/course.json`, and its Uzbek title and group to `docs/.vitepress/course-uz.json` with the same slug and at the same position, then run `python3 scripts/organize-lessons.py` to place the file. Use `docs/en/lessons/05-collections/04-dictionaries.md` as the reference lesson, and mirror every change in the Uzbek lesson under `docs/uz/lessons/`. ## Deployment -Work happens on `dev`. CI runs on pull requests into `dev`. Deploys and releases to GitHub Pages run manually from the Actions tab. +Work happens on `dev`. CI runs on every push to `dev` and on pull requests into `main`. Deploys and releases to GitHub Pages run manually from the Actions tab. ## License diff --git a/docs/.vitepress/config.mjs b/docs/.vitepress/config.mjs index 29879e5..09ed23d 100644 --- a/docs/.vitepress/config.mjs +++ b/docs/.vitepress/config.mjs @@ -1,4 +1,5 @@ import { defineConfig } from 'vitepress' +import { createLogger } from 'vite' import { readFileSync, existsSync } from 'node:fs' import catppuccinLatte from '@shikijs/themes/catppuccin-latte' import catppuccinMocha from '@shikijs/themes/catppuccin-mocha' @@ -52,8 +53,8 @@ const load = file => JSON.parse(readFileSync(new URL(file, import.meta.url))) const groupsOf = list => [...new Set(list.map(lesson => lesson.group))] // Lesson files live in numbered module folders so they sort in course order, -// e.g. lessons/06-functions/01-defining-functions.md. `rewrites` below keeps the -// URLs short (/lessons/defining-functions). scripts/organize-lessons.py moves the files. +// e.g. en/lessons/06-functions/01-defining-functions.md. `rewrites` below keeps the +// URLs short (/en/lessons/defining-functions). scripts/organize-lessons.py moves the files. const moduleFolder = group => { const [number, name] = group.split(' · ') return `${number}-${name.replace(/\(.*?\)/g, '').toLowerCase().replace(/[^a-z0-9]+/g, '-').replace(/^-|-$/g, '')}` @@ -67,40 +68,51 @@ const lessonFiles = list => { })) } -// English (root locale). +// The sidebar has three sections of equal weight: the 12-module course, and the two follow-on +// tracks (modules 13 and 14). Each track has a landing page (en/data.md, en/advanced.md) and is +// named without the module number or the "(Optional)" suffix that course.json keeps for +// scripts/make-notebooks.py. Section and module headings are styled in theme/style.css. +const tracks = { '13': 'data', '14': 'advanced' } +const sidebarFor = ({ course, lang, start, quizLabel, hasQuiz, overview, core }) => { + const modules = groupsOf(course).map(text => { + const number = text.slice(0, 2) + const items = course.filter(l => l.group === text).map(l => ({ text: l.title, link: `/${lang}/lessons/${l.slug}` })) + if (hasQuiz(number)) items.push({ text: `${quizLabel}`, link: `/${lang}/checkpoints/module-${number}` }) + const track = tracks[number] + if (!track) return { number, text, collapsed: number !== '01', items } + const name = text.split(' · ')[1].replace(/\s*\(.*?\)$/, '') + return { number, text: name, collapsed: true, items: [{ text: overview, link: `/${lang}/${track}` }, ...items] } + }) + const group = ({ number, ...item }) => item + return [ + start, + { text: core, items: modules.filter(m => !tracks[m.number]).map(group) }, + ...modules.filter(m => tracks[m.number]).map(group) + ] +} + +// English (served under /en/). const courseEn = load('./course.json') const files = lessonFiles(courseEn) const hasQuiz = number => existsSync(new URL(`./quizzes/module-${number}.json`, import.meta.url)) -const sidebarEn = [ - { text: 'Start Here', items: [{ text: 'Course Overview', link: '/' }, { text: 'Playground', link: '/playground' }, { text: 'Python Lab (notebooks)', link: '/lab' }] }, - ...groupsOf(courseEn).map(text => { - const lessons = courseEn.filter(l => l.group === text) - const number = text.slice(0, 2) - const items = lessons.map(l => ({ text: l.title, link: `/lessons/${l.slug}` })) - if (hasQuiz(number)) items.push({ text: 'Checkpoint quiz', link: `/checkpoints/module-${number}` }) - return { text, collapsed: number !== '01', items } - }) -] +const sidebarEn = sidebarFor({ + course: courseEn, lang: 'en', hasQuiz, quizLabel: 'Checkpoint quiz', overview: 'Track overview', core: 'Python', + start: { text: 'Start Here', items: [{ text: 'Course Overview', link: '/en/' }, { text: 'Playground', link: '/en/playground' }, { text: 'Python Lab', link: '/en/lab' }] } +}) -// Uzbek (/uz/ locale): the same course, translated. Titles come from course-uz.json. +// Uzbek (the default language, served under /uz/): the same course, translated. Titles come from course-uz.json. const courseUz = load('./course-uz.json') -const hasQuizUz = number => existsSync(new URL(`../uz/nazorat/module-${number}.md`, import.meta.url)) -const sidebarUz = [ - { text: 'Boşlaş', items: [{ text: 'Darslik haqida', link: '/uz/' }, { text: 'Sinov maydonçasi', link: '/uz/sinov-maydoni' }, { text: 'Python laboratoriyasi', link: '/uz/laboratoriya' }] }, - ...groupsOf(courseUz).map(text => { - const lessons = courseUz.filter(l => l.group === text) - const number = text.slice(0, 2) - const items = lessons.map(l => ({ text: l.title, link: `/uz/darslar/${l.slug}` })) - if (hasQuizUz(number)) items.push({ text: 'Nazorat testi', link: `/uz/nazorat/module-${number}` }) - return { text, collapsed: number !== '01', items } - }) -] +const hasQuizUz = number => existsSync(new URL(`../uz/checkpoints/module-${number}.md`, import.meta.url)) +const sidebarUz = sidebarFor({ + course: courseUz, lang: 'uz', hasQuiz: hasQuizUz, quizLabel: 'Nazorat testi', overview: 'Yönaliş haqida', core: 'Python', + start: { text: 'Boşlaş', items: [{ text: 'Darslik haqida', link: '/uz/' }, { text: 'Sinov maydonçasi', link: '/uz/playground' }, { text: 'Python laboratoriyasi', link: '/uz/lab' }] } +}) // Markdown plugin: an italic lesson title (for example *Nested Data* or *Içma-iç maʼlumotlar*) // becomes a link to that lesson, so lessons can reference each other without hard-coded links. const linkSets = [ - { test: path => path.startsWith('lessons/') || path.startsWith('checkpoints/') || path === 'index.md', prefix: '/lessons/', dir: 'lessons/', titles: new Map(courseEn.map(l => [l.title, `/lessons/${l.slug}`])) }, - { test: path => path.startsWith('uz/'), prefix: '/uz/darslar/', dir: 'uz/darslar/', titles: new Map(courseUz.map(l => [l.title, `/uz/darslar/${l.slug}`])) } + { test: path => path.startsWith('en/'), prefix: '/en/lessons/', dir: 'en/lessons/', titles: new Map(courseEn.map(l => [l.title, `/en/lessons/${l.slug}`])) }, + { test: path => path.startsWith('uz/'), prefix: '/uz/lessons/', dir: 'uz/lessons/', titles: new Map(courseUz.map(l => [l.title, `/uz/lessons/${l.slug}`])) } ] function linkLessonTitles(md) { md.core.ruler.push('lesson_title_links', state => { @@ -127,61 +139,98 @@ function linkLessonTitles(md) { }) } +// Markdown plugin: ```flow, ```tree and ```anatomy blocks become drawn diagrams. Each component +// in theme/ explains its own format. The text is URL-encoded so that it travels safely through +// an HTML attribute. +const DIAGRAMS = { flow: 'FlowDiagram', tree: 'TreeDiagram', anatomy: 'CodeAnatomy' } +function flowDiagrams(md) { + const fence = md.renderer.rules.fence + md.renderer.rules.fence = (tokens, index, options, env, self) => { + const token = tokens[index] + const component = DIAGRAMS[token.info.trim()] + if (!component) return fence(tokens, index, options, env, self) + return `<${component} source="${encodeURIComponent(token.content).replace(/'/g, '%27')}" />\n` + } +} + const base = process.env.SITE_BASE || '/' const rewrites = Object.fromEntries(Object.entries(files).flatMap(([slug, file]) => [ - [`lessons/${file}`, `lessons/${slug}.md`], - [`uz/darslar/${file}`, `uz/darslar/${slug}.md`] + [`en/lessons/${file}`, `en/lessons/${slug}.md`], + [`uz/lessons/${file}`, `uz/lessons/${slug}.md`] ])) +// VitePress 1.x is written for Vite 5; this project runs it on Vite 6, which prints a warning +// about one line in VitePress's own search box ("Failed to resolve /@localSearchIndex") every time +// the dev server starts. Search works either way, so that one message is dropped. Every other +// warning still gets through. +const logger = createLogger() +const warn = logger.warn +logger.warn = (message, options) => { if (!String(message).includes('/@localSearchIndex')) warn(message, options) } + export default defineConfig({ - title: 'python.uz', + vite: { customLogger: logger }, + title: 'codeuz', base, outDir: '../dist', sitemap: { hostname: 'https://yakhyo.github.io/python-tutorials/' }, lastUpdated: true, rewrites, // Catppuccin Latte/Mocha, contrast-corrected above; the CodeMirror editor matches (--cm-* in theme/style.css). - markdown: { theme: codeThemes, config: md => linkLessonTitles(md) }, + markdown: { theme: codeThemes, config: md => { linkLessonTitles(md); flowDiagrams(md) } }, // The Python Lab (JupyterLite) is built separately into dist/lab by scripts/build-lab.sh. ignoreDeadLinks: [/^\/lab\//], head: [ ['link', { rel: 'icon', href: `${base}favicon.svg` }], + // Both languages live under a prefix (/uz/, /en/). Uzbek is the default: the bare site + // root sends every visitor to /uz/, and the language menu switches to English. + ['script', {}, `(function () { var base = ${JSON.stringify(base)}; var path = location.pathname; if (path !== base && path !== base + 'index.html') return; location.replace(base + 'uz/' + location.search + location.hash) })()`], ['link', { rel: 'preconnect', href: 'https://fonts.googleapis.com' }], ['link', { rel: 'preconnect', href: 'https://fonts.gstatic.com', crossorigin: '' }], ['link', { rel: 'stylesheet', href: 'https://fonts.googleapis.com/css2?family=Inter:wght@400;600;700;800&display=swap' }] ], + // `root` is the fallback locale: it also covers the site root and the 404 page, so it is Uzbek. locales: { root: { - label: 'English', lang: 'en', - description: 'Learn Python from scratch with clear explanations, runnable examples, and exercises.', - themeConfig: { - nav: [{ text: 'Lessons', link: `/lessons/${courseEn[0].slug}` }, { text: 'Playground', link: '/playground' }, { text: 'Lab', link: '/lab' }], - sidebar: sidebarEn, - outline: { label: 'On this page', level: [2, 3] }, - docFooter: { prev: 'Previous lesson', next: 'Next lesson' }, - editLink: { pattern: 'https://github.com/yakhyo/python-tutorials/edit/dev/docs/:path', text: 'Suggest a change to this lesson' }, - lastUpdatedText: 'Last updated' - } - }, - uz: { label: 'Özbekça', lang: 'uz', link: '/uz/', description: 'Pythonni noldan örganing: tuşunarli izohlar, brauzerda işlaydigan misollar va maşqlar.', themeConfig: { - nav: [{ text: 'Darslar', link: '/uz/darslar/what-is-python' }, { text: 'Sinov maydonçasi', link: '/uz/sinov-maydoni' }, { text: 'Laboratoriya', link: '/uz/laboratoriya' }], + nav: [{ text: 'Darslar', link: `/uz/lessons/${courseUz[0].slug}` }, { text: 'Sinov maydonçasi', link: '/uz/playground' }, { text: 'Laboratoriya', link: '/uz/lab' }], sidebar: sidebarUz, outline: { label: 'Bu sahifada', level: [2, 3] }, docFooter: { prev: 'Oldingi dars', next: 'Keyingi dars' }, darkModeSwitchLabel: 'Rang rejimi', sidebarMenuLabel: 'Mundarija', returnToTopLabel: 'Yuqoriga', langMenuLabel: 'Tilni özgartiriş', - editLink: { pattern: 'https://github.com/yakhyo/python-tutorials/edit/dev/docs/:path', text: 'Bu darsga özgartiriş taklif qiliş' }, + editLink: { pattern: 'https://github.com/yakhyo/python-tutorials/edit/dev/docs/:path', text: 'Bu sahifaga özgartiriş taklif qiliş' }, lastUpdatedText: 'Oxirgi yangilanish', notFound: { title: 'Sahifa topilmadi', quote: 'Bu manzilda sahifa yöq. Balki u köçirilgandir.', linkText: 'Boş sahifaga' } } + }, + en: { + label: 'English', lang: 'en', link: '/en/', + description: 'Learn Python from scratch with clear explanations, runnable examples, and exercises.', + themeConfig: { + nav: [{ text: 'Lessons', link: `/en/lessons/${courseEn[0].slug}` }, { text: 'Playground', link: '/en/playground' }, { text: 'Lab', link: '/en/lab' }], + sidebar: sidebarEn, + outline: { label: 'On this page', level: [2, 3] }, + docFooter: { prev: 'Previous lesson', next: 'Next lesson' }, + editLink: { pattern: 'https://github.com/yakhyo/python-tutorials/edit/dev/docs/:path', text: 'Suggest a change to this page' }, + lastUpdatedText: 'Last updated' + } } }, themeConfig: { - // The official Python logo (unaltered, from python.org/community/logos) next to the site name. - logo: { src: '/python-logo.svg', alt: 'Python' }, - siteTitle: false, - socialLinks: [{ icon: 'github', link: 'https://github.com/yakhyo/python-tutorials', ariaLabel: 'GitHub' }], - search: { provider: 'local', options: { locales: { uz: { translations: { button: { buttonText: 'Qidiriş', buttonAriaLabel: 'Darslardan qidiriş' }, modal: { noResultsText: 'Natija topilmadi', resetButtonTitle: 'Tozalaş', footer: { selectText: 'tanlaş', navigateText: 'ötiş', closeText: 'yopiş' } } } } } } } + // The site carries the name of the author's YouTube channel, codeuz. Its mark is the Python + // prompt ">>>" and a cursor (public/logo.svg, with a lighter version for dark mode). The name + // next to it is text, with "uz" in the accent color. + logo: { light: '/logo.svg', dark: '/logo-dark.svg', alt: '' }, + siteTitle: 'codeuz', + socialLinks: [{ icon: 'youtube', link: 'https://youtube.com/codeuz', ariaLabel: 'YouTube' }, { icon: 'github', link: 'https://github.com/yakhyo/python-tutorials', ariaLabel: 'GitHub' }], + // Search matches both Uzbek Latin spellings. The lessons use ş, ç, ö, ğ, but many people type + // sh, ch, o', g'. Every word, in the index and in what the visitor types, is reduced to one + // plain form ("özgaruvçi", "o'zgaruvchi" and "ozgaruvchi" all become "ozgaruvchi"). + // VitePress copies these two functions to the browser as text, so they must not use anything + // defined outside themselves. + search: { provider: 'local', options: { miniSearch: { options: { + tokenize: text => text.replace(/(\p{L})['’‘`ʻʼ](?=\p{L})/gu, '$1').split(/[\n\r\p{Z}\p{P}]+/u), + processTerm: term => term.toLowerCase().replace(/ş/g, 'sh').replace(/ç/g, 'ch').replace(/ö/g, 'o').replace(/ğ/g, 'g').replace(/[ʻʼ]/g, '') + } }, locales: { root: { translations: { button: { buttonText: 'Qidiriş', buttonAriaLabel: 'Darslardan qidiriş' }, modal: { noResultsText: 'Natija topilmadi', resetButtonTitle: 'Tozalaş', footer: { selectText: 'tanlaş', navigateText: 'ötiş', closeText: 'yopiş' } } } } } } } } }) diff --git a/docs/.vitepress/quizzes/module-03.json b/docs/.vitepress/quizzes/module-03.json index 88b2404..8d1499a 100644 --- a/docs/.vitepress/quizzes/module-03.json +++ b/docs/.vitepress/quizzes/module-03.json @@ -116,7 +116,7 @@ "SyntaxError" ], "answer": 0, - "explanation": "A bare name in a case pattern is a capture pattern: it matches any value and binds it, so the last case always runs when nothing before it matched. That is why it must come last.", + "explanation": "A plain name in a case pattern captures the value: it matches anything and stores the value in that name, so this case runs whenever nothing before it matched. That is why it must come last.", "lesson": "match-statement" }, { diff --git a/docs/.vitepress/quizzes/module-12.json b/docs/.vitepress/quizzes/module-12.json index 045f1b4..37f40d4 100644 --- a/docs/.vitepress/quizzes/module-12.json +++ b/docs/.vitepress/quizzes/module-12.json @@ -44,15 +44,15 @@ }, { "question": "What does this code print?", - "code": "def chunks():\n yield from [1, 2]\n yield 3\n\nprint(list(chunks()), sum(chunks()))", + "code": "class Countdown:\n def __init__(self, start):\n self.start = start\n\n def __iter__(self):\n current = self.start\n while current > 0:\n yield current\n current -= 1\n\ncountdown = Countdown(2)\nprint(list(countdown), list(countdown))", "options": [ - "[1, 2, 3] 6", - "[[1, 2], 3] 6", - "[1, 2, 3] 0", + "[2, 1] [2, 1]", + "[2, 1] []", + "[2, 1, 0] [2, 1, 0]", "TypeError" ], "answer": 0, - "explanation": "yield from produces each item of the list one by one. Each call to chunks() makes a fresh generator, so sum() sees all values.", + "explanation": "__iter__ is a generator method, so every list() call gets a fresh generator. That makes the class reusable; an iterator that keeps its current position inside the object would be empty the second time.", "lesson": "iterators-and-generators" }, { @@ -123,7 +123,7 @@ { "question": "In the text analyzer, where should functions like count_sentences(text) get their data, and where should printing happen?", "options": [ - "Take text as an argument and return values", + "Take text as an argument, return a value, and leave printing to the caller", "Read the file and print inside each function", "Store text and results in global variables", "Put everything in one main() function" diff --git a/docs/.vitepress/quizzes/module-13.json b/docs/.vitepress/quizzes/module-13.json index de22383..6207e01 100644 --- a/docs/.vitepress/quizzes/module-13.json +++ b/docs/.vitepress/quizzes/module-13.json @@ -46,7 +46,7 @@ "question": "What happens when this code runs?", "code": "import pandas as pd\ndf = pd.DataFrame({\"temp\": [31.5, 28.1], \"humidity\": [22, 30]})\nprint(df[df[\"temp\"] > 30 and df[\"humidity\"] < 25])", "options": [ - "It prints the Tashkent row", + "It prints the first row", "ValueError", "It prints an empty DataFrame", "KeyError" diff --git a/docs/.vitepress/quizzes/uz/module-01.json b/docs/.vitepress/quizzes/uz/module-01.json index 2465d28..fd8b474 100644 --- a/docs/.vitepress/quizzes/uz/module-01.json +++ b/docs/.vitepress/quizzes/uz/module-01.json @@ -56,11 +56,11 @@ }, { "question": "Bu kod nimani çop etadi?", - "code": "print(\"Tashkent\", end=\"!\")\nprint(\"Samarkand\")", + "code": "print(\"Toşkent\", end=\"!\")\nprint(\"Samarqand\")", "options": [ - "Tashkent! Samarkand", - "TashkentSamarkand!", - "Tashkent!Samarkand", + "Toşkent! Samarqand", + "ToşkentSamarqand!", + "Toşkent!Samarqand", "SyntaxError" ], "answer": 2, @@ -118,16 +118,16 @@ "lesson": "running-python" }, { - "question": "REPL da quyidagi qatorni yozib Enter bosdingiz. Hiç narsa çiqmadi. Nega?", + "question": "REPL da quyidagi qatorni yozib Enter bosdingiz. Heç narsa çiqmadi. Nega?", "code": "total = 120 + 80", "options": [ "Qiymat berişning körsatadigan qiymati yöq; REPL faqat ifodalarni aks ettiradi", "Python hali ikkinçi kiritiş qatorini kutmoqda", "total nomi band, şuning uçun u eʼtiborsiz qoldirildi", - "REPL print() çaqirilmagunça hiç narsa körsatmaydi" + "REPL print() çaqirilmagunça heç narsa körsatmaydi" ], "answer": 0, - "explanation": "REPL total yoki 2 + 3 kabi ifodaning qiymatini körsatadi, qiymat beriş esa qiymat bermaydi, şuning uçun hiç narsa çiqmaydi.", + "explanation": "REPL total yoki 2 + 3 kabi ifodaning qiymatini körsatadi, qiymat beriş esa qiymat bermaydi, şuning uçun heç narsa çiqmaydi.", "lesson": "running-python" } ] diff --git a/docs/.vitepress/quizzes/uz/module-02.json b/docs/.vitepress/quizzes/uz/module-02.json index 80f8a50..c222cae 100644 --- a/docs/.vitepress/quizzes/uz/module-02.json +++ b/docs/.vitepress/quizzes/uz/module-02.json @@ -44,12 +44,12 @@ }, { "question": "Bu kod nimani çop etadi?", - "code": "word = \"Tashkent\"\nprint(word[-1], word[0:4])", + "code": "word = \"Toşkent\"\nprint(word[-1], word[0:4])", "options": [ - "n Tashk", - "t Tashk", - "T Tash", - "t Tash" + "n Toşke", + "t Toşke", + "T Toşk", + "t Toşk" ], "answer": 3, "explanation": "-1 indeksi oxirgi belgi, kesim esa stop indeksidan oldin töxtaydi, şuning uçun [0:4] birinçi 4 ta belgini beradi.", @@ -57,11 +57,11 @@ }, { "question": "Bu kod nimani çop etadi?", - "code": "city = \"tashkent\"\ncity.capitalize()\nprint(city)", + "code": "city = \"toşkent\"\ncity.capitalize()\nprint(city)", "options": [ - "Tashkent", - "TASHKENT", - "tashkent", + "Toşkent", + "TOŞKENT", + "toşkent", "None" ], "answer": 2, @@ -70,12 +70,12 @@ }, { "question": "Bu kod nimani çop etadi?", - "code": "price = 12500.5\nprint(f\"{price:,.2f} som\")", + "code": "price = 12500.5\nprint(f\"{price:,.2f} söm\")", "options": [ - "12,500.50 som", - "12,500.5 som", - "12500.50 som", - "12,501 som" + "12,500.50 söm", + "12,500.5 söm", + "12500.50 söm", + "12,501 söm" ], "answer": 0, "explanation": ", minglik ajratuvçisini qöşadi, .2f esa aynan ikki önlik xonani körsatadi.", diff --git a/docs/.vitepress/quizzes/uz/module-03.json b/docs/.vitepress/quizzes/uz/module-03.json index 111ad64..23e1569 100644 --- a/docs/.vitepress/quizzes/uz/module-03.json +++ b/docs/.vitepress/quizzes/uz/module-03.json @@ -111,12 +111,12 @@ "code": "color = \"green\"\nmatch color:\n case \"red\":\n print(\"Töxta\")\n case other:\n print(\"Nomaʼlum:\", other)", "options": [ "Nomaʼlum: green", - "Hiç narsa", + "Heç narsa", "NameError", "SyntaxError" ], "answer": 0, - "explanation": "case dagi yalanğoç nom - tutib oluvçi (capture) andoza: u istalgan qiymatga mos keladi va uni boğlaydi, şuning uçun oldingi case lar mos kelmasa oxirgisi doim işlaydi. Şuning uçun u eng oxirida turişi kerak.", + "explanation": "case dagi oddiy nom qiymatni uşlab oladi: u istalgan narsaga mos keladi va qiymatni şu nomga saqlaydi, şuning uçun oldingi case lar mos kelmasa, bu case doim işlaydi. Şuning uçun u eng oxirida turişi kerak.", "lesson": "match-statement" }, { diff --git a/docs/.vitepress/quizzes/uz/module-04.json b/docs/.vitepress/quizzes/uz/module-04.json index a90ef52..1541460 100644 --- a/docs/.vitepress/quizzes/uz/module-04.json +++ b/docs/.vitepress/quizzes/uz/module-04.json @@ -112,7 +112,7 @@ "options": [ "tayyor 0", "tayyor 3", - "Hiç narsa", + "Heç narsa", "SyntaxError" ], "answer": 0, diff --git a/docs/.vitepress/quizzes/uz/module-05.json b/docs/.vitepress/quizzes/uz/module-05.json index e275366..3510989 100644 --- a/docs/.vitepress/quizzes/uz/module-05.json +++ b/docs/.vitepress/quizzes/uz/module-05.json @@ -57,7 +57,7 @@ }, { "question": "Bu kodni işga tuşirganda nima böladi?", - "code": "name, age = (\"Aziza\", 20, \"Tashkent\")\nprint(name, age)", + "code": "name, age = (\"Aziza\", 20, \"Toşkent\")\nprint(name, age)", "options": [ "Aziza 20 ni çop etadi", "TypeError", @@ -70,15 +70,15 @@ }, { "question": "Bu kod nimani çop etadi?", - "code": "capitals = {\"Uzbekistan\": \"Tashkent\", \"Japan\": \"Tokyo\"}\nprint(\"Tokyo\" in capitals)", + "code": "capitals = {\"Özbekiston\": \"Toşkent\", \"Yaponiya\": \"Tokio\"}\nprint(\"Tokio\" in capitals)", "options": [ "False", "True", - "Tokyo", + "Tokio", "KeyError" ], "answer": 0, - "explanation": "in luğatning qiymatlarini emas, kalitlarini tekşiradi. Qiymatlar orasidan qidiriş uçun \"Tokyo\" in capitals.values() dan foydalaning.", + "explanation": "in luğatning qiymatlarini emas, kalitlarini tekşiradi. Qiymatlar orasidan qidiriş uçun \"Tokio\" in capitals.values() dan foydalaning.", "lesson": "dictionaries" }, { diff --git a/docs/.vitepress/quizzes/uz/module-07.json b/docs/.vitepress/quizzes/uz/module-07.json index fc02b3f..1078b78 100644 --- a/docs/.vitepress/quizzes/uz/module-07.json +++ b/docs/.vitepress/quizzes/uz/module-07.json @@ -32,7 +32,7 @@ "question": "if __name__ == \"__main__\": nima qiliş imkonini beradi?", "options": [ "Fayldagi funksiyalarni tezroq işlatiş", - "Kodni faqat fayl tögridan-tögri işga tuşirilganda bajariş", + "Kodni faqat fayl töğridan-töğri işga tuşirilganda bajariş", "Boşqa moduldagi barça nomlarni import qiliş", "Python birinçi öqişi kerak bölgan funksiyani belgilaş" ], @@ -50,7 +50,7 @@ "-4 -3" ], "answer": 3, - "explanation": "floor manfiy sonlar uçun ham doim pastga, ceil esa doim yuqoriga yuvarlaydi.", + "explanation": "floor manfiy sonlar uçun ham doim pastga, ceil esa doim yuqoriga yumaloqlaydi.", "lesson": "math-random-statistics" }, { @@ -128,7 +128,7 @@ "ValueError" ], "answer": 1, - "explanation": "%M - daqiqalar; oy esa %m (kiçik harf). Notögri kod xato bermaydi, şunçaki notögri maydonni formatlaydi.", + "explanation": "%M - daqiqalar; oy esa %m (kiçik harf). Notöğri kod xato bermaydi, şunçaki notöğri maydonni formatlaydi.", "lesson": "dates-and-times" } ] diff --git a/docs/.vitepress/quizzes/uz/module-08.json b/docs/.vitepress/quizzes/uz/module-08.json index 6f32140..e6d6517 100644 --- a/docs/.vitepress/quizzes/uz/module-08.json +++ b/docs/.vitepress/quizzes/uz/module-08.json @@ -26,7 +26,7 @@ "Heç narsa, dastur xato bilan töxtaydi" ], "answer": 1, - "explanation": "ZeroDivisionError Exception ning vorisi, şuning uçun birinçi mos kelgan except ğolib böladi. Aniqroq istisnolarni birinçi qöying.", + "explanation": "ZeroDivisionError Exception ning bolasi, şuning uçun birinçi mos kelgan except ğolib böladi. Aniqroq istisnolarni birinçi qöying.", "lesson": "exceptions" }, { @@ -57,15 +57,15 @@ }, { "question": "Foydalanuvçi \" Yes\" (boşida böşliq bilan) deb yozdi. Bu kod nimani çop etadi?", - "code": "answer = \" Yes\"\nif answer == \"yes\":\n print(\"Confirmed\")\nelse:\n print(\"Not confirmed\")", + "code": "answer = \" Yes\"\nif answer == \"yes\":\n print(\"Tasdiqlandi\")\nelse:\n print(\"Tasdiqlanmadi\")", "options": [ "Tasdiqlandi", "Tasdiqlanmadi", "ValueError", - "Hiç narsa" + "Heç narsa" ], "answer": 1, - "explanation": "\" Yes\" \"yes\" ga teng emas: böşliq ham, bosh harf ham ahamiyatli. Avval answer.strip().lower() bilan normallaştiring, keyin taqqoslang.", + "explanation": "\" Yes\" \"yes\" ga teng emas: böşliq ham, boş harf ham ahamiyatli. Avval answer.strip().lower() bilan normallaştiring, keyin taqqoslang.", "lesson": "input-validation" }, { @@ -73,7 +73,7 @@ "options": [ "Manfiy sonlar uçun ValueError çaqiradi", "Har qanday böş bölmagan satr uçun True qaytaradi", - "False qaytaradi, şuning uçun tögri manfiy sonlar rad etiladi", + "False qaytaradi, şuning uçun töğri manfiy sonlar rad etiladi", "Faqat 3.5 kabi float satrlar uçun işlaydi" ], "answer": 2, diff --git a/docs/.vitepress/quizzes/uz/module-10.json b/docs/.vitepress/quizzes/uz/module-10.json index 7797a7b..e22fc2a 100644 --- a/docs/.vitepress/quizzes/uz/module-10.json +++ b/docs/.vitepress/quizzes/uz/module-10.json @@ -25,7 +25,7 @@ "scores: Optional(list[int])" ], "answer": 0, - "explanation": "Zamonaviy Python da list[int] - ornatilgan umumiy tur, X | None esa 'X yoki None' degani. typing dagi Optional[X] ayni narsaning eskiroq yozilişi.", + "explanation": "Zamonaviy Python da list[int] - örnatilgan umumiy tur, X | None esa 'X yoki None' degani. typing dagi Optional[X] ayni narsaning eskiroq yozilişi.", "lesson": "type-hints" }, { @@ -54,7 +54,7 @@ "lesson": "composition" }, { - "question": "Oxirgi qatorda nima bölady?", + "question": "Oxirgi qatorda nima böladi?", "code": "from dataclasses import dataclass, field\n\n@dataclass(frozen=True)\nclass Point:\n x: int\n tags: list = field(default_factory=list)\n\np = Point(1)\np.x = 5", "options": [ "p.x ga 5 ni yozadi", @@ -76,7 +76,7 @@ "Book('Days Gone By')" ], "answer": 2, - "explanation": "Annotatsiyasiz pages faqat klass atributi, maydon emas, şuning uçun u __init__ va repr da yöq.", + "explanation": "Type hintsiz pages faqat klass atributi, maydon emas, şuning uçun u __init__ va repr da yöq.", "lesson": "dataclasses" }, { diff --git a/docs/.vitepress/quizzes/uz/module-11.json b/docs/.vitepress/quizzes/uz/module-11.json index 11580f1..b3e307c 100644 --- a/docs/.vitepress/quizzes/uz/module-11.json +++ b/docs/.vitepress/quizzes/uz/module-11.json @@ -38,7 +38,7 @@ "assert str(average) == \"0.2\"" ], "answer": 0, - "explanation": "Önlik sonlarda kiçik yuvarlaş xatolari bor, şuning uçun ularni math.isclose() (yoki pytest da pytest.approx) bilan taqqoslang.", + "explanation": "Önlik sonlarda kiçik yumaloqlaş xatolari bor, şuning uçun ularni math.isclose() (yoki pytest da pytest.approx) bilan taqqoslang.", "lesson": "testing-with-assert" }, { @@ -82,7 +82,7 @@ "options": [ "Bu loyihada pytest örnatilmagan", "Test fayllari va funksiyalari test_* deb nomlanişi kerak", - "Funksiya içidagi assert notögri", + "Funksiya içidagi assert notöğri", "Testlar TestCase klassi içida bölişi kerak" ], "answer": 1, diff --git a/docs/.vitepress/quizzes/uz/module-12.json b/docs/.vitepress/quizzes/uz/module-12.json index 9601f25..76501de 100644 --- a/docs/.vitepress/quizzes/uz/module-12.json +++ b/docs/.vitepress/quizzes/uz/module-12.json @@ -31,37 +31,37 @@ }, { "question": "Bu kod işga tuşganda nima böladi?", - "code": "cities = [\"Tashkent\", \"Bukhara\"]\nprint(next(cities))", + "code": "cities = [\"Toşkent\", \"Buxoro\"]\nprint(next(cities))", "options": [ - "Tashkent ni çop etadi", + "Toşkent ni çop etadi", "StopIteration", - "['Tashkent', 'Bukhara'] ni çop etadi", + "['Toşkent', 'Buxoro'] ni çop etadi", "TypeError" ], "answer": 3, - "explanation": "Röyxat iteratsiya qilinadigan (iterable), lekin iterator emas. next(iter(cities)) dan foydalaning.", + "explanation": "Röyxat takrorlanuvçi obyekt (iterable), lekin iterator emas. next(iter(cities)) dan foydalaning.", "lesson": "iterators-and-generators" }, { "question": "Bu kod nimani çop etadi?", - "code": "def chunks():\n yield from [1, 2]\n yield 3\n\nprint(list(chunks()), sum(chunks()))", + "code": "class Countdown:\n def __init__(self, start):\n self.start = start\n\n def __iter__(self):\n current = self.start\n while current > 0:\n yield current\n current -= 1\n\ncountdown = Countdown(2)\nprint(list(countdown), list(countdown))", "options": [ - "[1, 2, 3] 6", - "[[1, 2], 3] 6", - "[1, 2, 3] 0", + "[2, 1] [2, 1]", + "[2, 1] []", + "[2, 1, 0] [2, 1, 0]", "TypeError" ], "answer": 0, - "explanation": "yield from röyxatning har bir elementini birma-bir beradi. chunks() ning har bir çaqiriluvi yangi generator yaratadi, şuning uçun sum() barça qiymatlarni köradi.", + "explanation": "__iter__ generator metod, şuning uçun har bir list() çaqiruvi yangi generator oladi. Şu tufayli klassni qayta işlatiş mumkin; joriy örinni obyektning özida saqlaydigan iterator esa ikkinçi marta böş bölardi.", "lesson": "iterators-and-generators" }, { "question": "Bu kod nimani çop etadi?", - "code": "import re\ntext = \"Total: 45000 som\"\nprint(re.match(r\"\\d+\", text))", + "code": "import re\ntext = \"Jami: 45000 söm\"\nprint(re.match(r\"\\d+\", text))", "options": [ "45000", "None", - "", + "", "[]" ], "answer": 1, @@ -123,7 +123,7 @@ { "question": "Matn tahlilçisida count_sentences(text) kabi funksiyalar maʼlumotni qayerdan olişi va çop etiş qayerda bölişi kerak?", "options": [ - "Matnni argument sifatida oliş va qiymat qaytariş", + "Matnni argument sifatida oliş, qiymat qaytariş va çop etişni çaqiruvçi kodga qoldiriş", "Har bir funksiya içida faylni öqib çop etiş", "Matn va natijalarni global özgaruvçilarda saqlaş", "Hammasini bitta main() funksiyasiga joylaş" diff --git a/docs/.vitepress/quizzes/uz/module-13.json b/docs/.vitepress/quizzes/uz/module-13.json index a7f95f0..83a704b 100644 --- a/docs/.vitepress/quizzes/uz/module-13.json +++ b/docs/.vitepress/quizzes/uz/module-13.json @@ -1,24 +1,24 @@ { "module": "13 · Maʼlumotlar bilan işlaş (ixtiyoriy)", - "title": "Nazorat: Maʼlumotlar bilan işlaş (ixtiyoriy)", + "title": "Nazorat: Maʼlumotlar bilan işlaş", "intro": "pandas bilan jadvallarni yuklay va filtrlay olişingiz, ularni umumlaştira olişingiz va matplotlib bilan tuşunarli grafiklar çiza olişingizni tekşiring.", "questions": [ { "question": "Bu kod nimani çop etadi?", - "code": "import pandas as pd\ndf = pd.DataFrame({\"city\": [\"Tashkent\", \"Bukhara\", \"Samarkand\"],\n \"temp\": [31.5, 28.1, 33.0]})\nprint(df.iloc[1][\"city\"], df.loc[2, \"temp\"])", + "code": "import pandas as pd\ndf = pd.DataFrame({\"city\": [\"Toşkent\", \"Buxoro\", \"Samarqand\"],\n \"temp\": [31.5, 28.1, 33.0]})\nprint(df.iloc[1][\"city\"], df.loc[2, \"temp\"])", "options": [ - "Tashkent 33.0", - "Bukhara 28.1", - "Bukhara 33.0", + "Toşkent 33.0", + "Buxoro 28.1", + "Buxoro 33.0", "KeyError" ], "answer": 2, - "explanation": ".iloc örin böyiça tanlaydi (1-qator - Bukhara), .loc esa yorliq böyiça tanlaydi (2-indeks - Samarkand qatori).", + "explanation": ".iloc örin böyiça tanlaydi (1-qator - Buxoro), .loc esa yorliq böyiça tanlaydi (2-indeks - Samarqand qatori).", "lesson": "reading-data" }, { "question": "Bu kod işga tuşganda nima böladi?", - "code": "import pandas as pd\ndf = pd.DataFrame({\"city\": [\"Tashkent\", \"Bukhara\"], \"temp\": [31.5, 28.1]})\nprint(df[\"city\", \"temp\"])", + "code": "import pandas as pd\ndf = pd.DataFrame({\"city\": [\"Toşkent\", \"Buxoro\"], \"temp\": [31.5, 28.1]})\nprint(df[\"city\", \"temp\"])", "options": [ "KeyError", "Ikkala ustunni çop etadi", @@ -46,7 +46,7 @@ "question": "Bu kod işga tuşganda nima böladi?", "code": "import pandas as pd\ndf = pd.DataFrame({\"temp\": [31.5, 28.1], \"humidity\": [22, 30]})\nprint(df[df[\"temp\"] > 30 and df[\"humidity\"] < 25])", "options": [ - "Tashkent qatorini çop etadi", + "Birinçi qatorni çop etadi", "ValueError", "Böş DataFrame ni çop etadi", "KeyError" @@ -57,7 +57,7 @@ }, { "question": "Bu kod nimani çop etadi?", - "code": "import pandas as pd\nsales = pd.DataFrame({\"city\": [\"Tashkent\", \"Bukhara\", \"Tashkent\"],\n \"quantity\": [4, 12, 6]})\nprint(sales.groupby(\"city\")[\"quantity\"].sum()[\"Tashkent\"])", + "code": "import pandas as pd\nsales = pd.DataFrame({\"city\": [\"Toşkent\", \"Buxoro\", \"Toşkent\"],\n \"quantity\": [4, 12, 6]})\nprint(sales.groupby(\"city\")[\"quantity\"].sum()[\"Toşkent\"])", "options": [ "2", "4", @@ -65,7 +65,7 @@ "22" ], "answer": 2, - "explanation": "groupby har bir şahar qatorlarini yiğadi, sum() esa Tashkent miqdorlarini qöşadi: 4 + 6.", + "explanation": "groupby har bir şahar qatorlarini yiğadi, sum() esa Toşkent miqdorlarini qöşadi: 4 + 6.", "lesson": "pandas-basics" }, { @@ -96,7 +96,7 @@ }, { "question": "print nimani körsatadi?", - "code": "import pandas as pd\nsales = pd.DataFrame({\"city\": [\"Tashkent\", \"Bukhara\"], \"price\": [15000, 8000]})\nsales[sales[\"city\"] == \"Bukhara\"][\"price\"] = 9000\nprint(sales.loc[1, \"price\"])", + "code": "import pandas as pd\nsales = pd.DataFrame({\"city\": [\"Toşkent\", \"Buxoro\"], \"price\": [15000, 8000]})\nsales[sales[\"city\"] == \"Buxoro\"][\"price\"] = 9000\nprint(sales.loc[1, \"price\"])", "options": [ "9000", "8000", @@ -104,7 +104,7 @@ "None" ], "answer": 1, - "explanation": "Zanjirli indekslaş vaqtinçalik nusxaga qiymat yozadi, şuning uçun asl jadval özgarmaydi. sales.loc[sales[\"city\"] == \"Bukhara\", \"price\"] = 9000 dan foydalaning.", + "explanation": "Zanjirli indekslaş vaqtinçalik nusxaga qiymat yozadi, şuning uçun asl jadval özgarmaydi. sales.loc[sales[\"city\"] == \"Buxoro\", \"price\"] = 9000 dan foydalaning.", "lesson": "pandas-basics" }, { diff --git a/docs/.vitepress/quizzes/uz/module-14.json b/docs/.vitepress/quizzes/uz/module-14.json index b7a9f51..8640f93 100644 --- a/docs/.vitepress/quizzes/uz/module-14.json +++ b/docs/.vitepress/quizzes/uz/module-14.json @@ -45,12 +45,12 @@ "question": "Ota klassning __init_subclass__ metodi qaçon işlaydi?", "options": [ "Voris klassning har bir obyekti yaratilganda", - "Faqat voris klass super().__init__() ni çaqirganda", + "Faqat bola klass super().__init__() ni çaqirganda", "Voris klassning biror metodi birinçi marta çaqirilganda", "Voris klassning özi aniqlanganda" ], "answer": 3, - "explanation": "__init_subclass__ class operatori voris klass yaratişi bilanoq, yangi klassni cls sifatida olib işlaydi. Şuning uçun u plaginlar registri uçun qulay.", + "explanation": "__init_subclass__ class operatori bola klass yaratişi bilanoq, yangi klassni cls sifatida olib işlaydi. Şuning uçun u plaginlar registri uçun qulay.", "lesson": "python-data-model" }, { diff --git a/docs/.vitepress/theme/CodeAnatomy.vue b/docs/.vitepress/theme/CodeAnatomy.vue new file mode 100644 index 0000000..0c71118 --- /dev/null +++ b/docs/.vitepress/theme/CodeAnatomy.vue @@ -0,0 +1,34 @@ + + + + + diff --git a/docs/.vitepress/theme/CourseHome.vue b/docs/.vitepress/theme/CourseHome.vue new file mode 100644 index 0000000..ebf32e8 --- /dev/null +++ b/docs/.vitepress/theme/CourseHome.vue @@ -0,0 +1,293 @@ + + + + + diff --git a/docs/.vitepress/theme/FigureAxes.vue b/docs/.vitepress/theme/FigureAxes.vue new file mode 100644 index 0000000..5fc27f9 --- /dev/null +++ b/docs/.vitepress/theme/FigureAxes.vue @@ -0,0 +1,44 @@ + + + + + diff --git a/docs/.vitepress/theme/FlowDiagram.vue b/docs/.vitepress/theme/FlowDiagram.vue new file mode 100644 index 0000000..8766d6d --- /dev/null +++ b/docs/.vitepress/theme/FlowDiagram.vue @@ -0,0 +1,102 @@ + + + + + diff --git a/docs/.vitepress/theme/FlowItems.vue b/docs/.vitepress/theme/FlowItems.vue new file mode 100644 index 0000000..df38d41 --- /dev/null +++ b/docs/.vitepress/theme/FlowItems.vue @@ -0,0 +1,33 @@ + + + + + diff --git a/docs/.vitepress/theme/LabLink.vue b/docs/.vitepress/theme/LabLink.vue index ade9b15..c9fb6ff 100644 --- a/docs/.vitepress/theme/LabLink.vue +++ b/docs/.vitepress/theme/LabLink.vue @@ -11,7 +11,7 @@ const route = useRoute() const t = useT() const notebook = computed(() => { - const match = route.path.match(/\/(?:lessons|uz\/darslar)\/([a-z0-9-]+)(?:\.html)?$/) + const match = route.path.match(/\/(?:en|uz)\/lessons\/([a-z0-9-]+)(?:\.html)?$/) const lesson = match && course.find(item => item.slug === match[1]) if (!lesson) return null const [number, name] = lesson.group.split(' · ') diff --git a/docs/.vitepress/theme/LibraryClasses.vue b/docs/.vitepress/theme/LibraryClasses.vue new file mode 100644 index 0000000..0b43e19 --- /dev/null +++ b/docs/.vitepress/theme/LibraryClasses.vue @@ -0,0 +1,73 @@ + + + + + diff --git a/docs/.vitepress/theme/Playground.vue b/docs/.vitepress/theme/Playground.vue index 6064fe4..197bdf5 100644 --- a/docs/.vitepress/theme/Playground.vue +++ b/docs/.vitepress/theme/Playground.vue @@ -1,5 +1,5 @@ + + + + diff --git a/docs/.vitepress/theme/Quiz.vue b/docs/.vitepress/theme/Quiz.vue index 7a4768d..0846911 100644 --- a/docs/.vitepress/theme/Quiz.vue +++ b/docs/.vitepress/theme/Quiz.vue @@ -26,7 +26,7 @@ const score = computed(() => quiz.value.questions.reduce((sum, q, i) => sum + (a const total = computed(() => quiz.value?.questions.length || 0) const allAnswered = computed(() => answers.value.filter(a => a !== undefined).length === total.value) const lessonTitle = slug => (isUz.value ? courseUz : courseEn).find(lesson => lesson.slug === slug)?.title ?? slug -const lessonLink = slug => withBase(`${isUz.value ? '/uz/darslar/' : '/lessons/'}${slug}`) +const lessonLink = slug => withBase(`/${isUz.value ? 'uz' : 'en'}/lessons/${slug}`) // After checking, the lessons behind the missed questions, in course order and without repeats. const missedLessons = computed(() => [...new Set(quiz.value.questions .filter((q, i) => answers.value[i] !== q.answer && q.lesson) diff --git a/docs/.vitepress/theme/SliceDiagram.vue b/docs/.vitepress/theme/SliceDiagram.vue new file mode 100644 index 0000000..209031a --- /dev/null +++ b/docs/.vitepress/theme/SliceDiagram.vue @@ -0,0 +1,47 @@ + + + + + diff --git a/docs/.vitepress/theme/TreeDiagram.vue b/docs/.vitepress/theme/TreeDiagram.vue new file mode 100644 index 0000000..b173b17 --- /dev/null +++ b/docs/.vitepress/theme/TreeDiagram.vue @@ -0,0 +1,32 @@ + + + + + diff --git a/docs/.vitepress/theme/TreeItems.vue b/docs/.vitepress/theme/TreeItems.vue new file mode 100644 index 0000000..298a670 --- /dev/null +++ b/docs/.vitepress/theme/TreeItems.vue @@ -0,0 +1,27 @@ + + + + + diff --git a/docs/.vitepress/theme/i18n.js b/docs/.vitepress/theme/i18n.js index 1e2d6a5..d289486 100644 --- a/docs/.vitepress/theme/i18n.js +++ b/docs/.vitepress/theme/i18n.js @@ -4,11 +4,11 @@ import { useData } from 'vitepress' const messages = { en: { defaultCode: 'print("Hello, world!")', - idle: 'Edit the code, then press Run (or Ctrl + Enter).', close: 'Close', outputLabel: 'Output', loading: 'Loading Python… The first run needs an internet connection.', + idle: 'Press Run or Ctrl + Enter. The output appears here.', close: 'Close', outputLabel: 'Output', loading: 'Loading Python… The first run needs an internet connection.', running: 'Running…', packages: 'Loading packages (numpy, pandas, matplotlib)… this can take a few seconds the first time.', noOutput: 'Code ran without errors (no output).', chartAlt: 'Chart', stopped: 'Stopped. The Python session will restart.', loadFailed: 'Python failed to load. Check your connection and try again.', editorLabel: 'Interactive Python editor', inBrowser: 'Python · in your browser', codeLabel: 'Python code', keyHints: 'Ctrl/Cmd + Enter runs the code. Esc, then Tab moves focus out of the editor.', - inputsSummary: 'Values for input()', inputsHelp: 'Write each answer on its own line.', inputsLabel: 'Input values', + runTitle: 'Run (Ctrl + Enter)', answerLabel: 'Your answer', reset: 'Reset', stop: 'Stop', run: '▶ Run', waiting: 'Waiting…', copy: 'Copy', copied: 'Copied', labLink: 'Practice this module in the Python Lab', starterCode: '# Write your solution here\n', exerciseIdle: 'Write your solution, then press Check to compare your output with the expected output (Ctrl + Enter).', exerciseTitle: 'Your solution', check: 'Check', showExpected: 'Show expected output', solveHere: 'Solve in the browser', closeEditor: 'Close editor', runBlock: '▶ Run in editor', @@ -16,11 +16,11 @@ const messages = { }, uz: { defaultCode: 'print("Salom, dunyo!")', - idle: 'Kodni tahrirlang va Işga tuşiriş tugmasini bosing (yoki Ctrl + Enter).', close: 'Yopiş', outputLabel: 'Natija', loading: 'Python yuklanmoqda… Birinçi işga tuşirişda internet kerak.', + idle: 'Işga tuşiriş tugmasini yoki Ctrl + Enter ni bosing. Natija şu yerda çiqadi.', close: 'Yopiş', outputLabel: 'Natija', loading: 'Python yuklanmoqda… Birinçi işga tuşirişda internet kerak.', running: 'Bajarilmoqda…', packages: 'Paketlar yuklanmoqda (numpy, pandas, matplotlib)… birinçi safar bir neçta soniya oladi.', noOutput: 'Kod xatosiz bajarildi (natija çiqmadi).', chartAlt: 'Grafik', stopped: 'Töxtatildi. Python seansi qayta işga tuşadi.', loadFailed: 'Python yuklanmadi. Internet aloqasini tekşirib, qayta urinib köring.', editorLabel: 'Interaktiv Python muharriri', inBrowser: 'Python · brauzeringizda', codeLabel: 'Python kodi', keyHints: 'Ctrl/Cmd + Enter kodni işga tuşiradi. Esc, söng Tab fokusni muharrirdan çiqaradi.', - inputsSummary: 'input() uçun qiymatlar', inputsHelp: 'Har bir javobni alohida qatorga yozing.', inputsLabel: 'Kiritiladigan qiymatlar', + runTitle: 'Işga tuşiriş (Ctrl + Enter)', answerLabel: 'Javobingiz', reset: 'Tiklaş', stop: 'Töxtatiş', run: '▶ Işga tuşiriş', waiting: 'Kutilmoqda…', copy: 'Nusxa oliş', copied: 'Nusxa olindi', labLink: 'Bu modulni Python laboratoriyasida maşq qiling', starterCode: '# Yeçimingizni şu yerga yozing\n', exerciseIdle: 'Yeçimingizni yozing, söng natijangizni kutilgan natija bilan soliştiriş uçun Tekşiriş tugmasini bosing (Ctrl + Enter).', exerciseTitle: 'Sizning yeçimingiz', check: 'Tekşiriş', showExpected: 'Kutilgan natijani körsatiş', solveHere: 'Brauzerda yeçiş', closeEditor: 'Muharrirni yopiş', runBlock: '▶ Muharrirda işga tuşiriş', diff --git a/docs/.vitepress/theme/index.js b/docs/.vitepress/theme/index.js index 5601eb3..feb6c77 100644 --- a/docs/.vitepress/theme/index.js +++ b/docs/.vitepress/theme/index.js @@ -1,4 +1,5 @@ -import { h } from 'vue' +import { h, watch } from 'vue' +import { inBrowser, useRoute } from 'vitepress' import DefaultTheme from 'vitepress/theme' import Playground from './Playground.vue' import Difficulty from './Difficulty.vue' @@ -6,36 +7,46 @@ import Mark from './Mark.vue' import Quiz from './Quiz.vue' import CodeEnhancer from './CodeEnhancer.vue' import LabLink from './LabLink.vue' -import course from '../course.json' +import CourseHome from './CourseHome.vue' +import LibraryClasses from './LibraryClasses.vue' +import FlowDiagram from './FlowDiagram.vue' +import TreeDiagram from './TreeDiagram.vue' +import CodeAnatomy from './CodeAnatomy.vue' +import SliceDiagram from './SliceDiagram.vue' +import FigureAxes from './FigureAxes.vue' import './style.css' -// The language switcher keeps the page path and only swaps the /uz/ prefix, but the two -// languages use different folder names (/lessons/ vs /uz/darslar/ and so on). Map them here. -const slugs = new Set(course.map(lesson => lesson.slug)) -const pairs = [['lessons/', 'darslar/'], ['checkpoints/', 'nazorat/'], ['playground', 'sinov-maydoni'], ['lab', 'laboratoriya']] -function localeTarget(href) { - const match = href.match(/^(.*?\/)(uz\/)?([a-z-]+\/?)([a-z0-9-]*)(\.html)?([?#].*)?$/) - if (!match) return null - const [, base, uz, part, slug, html = '', rest = ''] = match - for (const [en, local] of pairs) { - const known = !en.endsWith('/') ? slug === '' : en === 'lessons/' ? slugs.has(slug) : /^module-\d\d$/.test(slug) - if (!known) continue - if (uz && part === en) return `${base}uz/${local}${slug}${html}${rest}` - if (!uz && part === local) return `${base}${en}${slug}${html}${rest}` - } - return null -} - export default { extends: DefaultTheme, // CodeEnhancer adds Run buttons to code blocks and Check editors to exercises; // LabLink points each lesson at its module notebook in the Python Lab. Layout: () => h(DefaultTheme.Layout, null, { 'doc-after': () => [h(CodeEnhancer), h(LabLink)] }), - enhanceApp({ app, router }) { - router.onBeforeRouteChange = href => { const target = localeTarget(href); if (target) { router.go(target); return false } } + // Remember the last lesson opened and every lesson opened so far, so the landing page can + // offer to continue and show progress. This stays in the learner's browser. + setup() { + const route = useRoute() + if (!inBrowser) return + watch(() => route.path, path => { + const lesson = path.match(/\/(?:en|uz)\/lessons\/([a-z0-9-]+)/) + if (!lesson) return + try { + localStorage.setItem('python-uz:last-lesson', lesson[1]) + const opened = new Set(JSON.parse(localStorage.getItem('python-uz:opened') || '[]')) + localStorage.setItem('python-uz:opened', JSON.stringify([...opened.add(lesson[1])])) + } catch { /* storage is blocked */ } + }, { immediate: true }) + }, + enhanceApp({ app }) { app.component('PythonPlayground', Playground) app.component('Difficulty', Difficulty) app.component('Quiz', Quiz) + app.component('CourseHome', CourseHome) + app.component('LibraryClasses', LibraryClasses) + app.component('FlowDiagram', FlowDiagram) + app.component('TreeDiagram', TreeDiagram) + app.component('CodeAnatomy', CodeAnatomy) + app.component('SliceDiagram', SliceDiagram) + app.component('FigureAxes', FigureAxes) app.component('Yes', { render: () => h(Mark, { ok: true }) }) app.component('No', { render: () => h(Mark, { ok: false }) }) } diff --git a/docs/.vitepress/theme/style.css b/docs/.vitepress/theme/style.css index 1df646b..03784ee 100644 --- a/docs/.vitepress/theme/style.css +++ b/docs/.vitepress/theme/style.css @@ -105,4 +105,24 @@ html{scrollbar-gutter:stable;background-color:var(--vp-c-bg)} } @media (max-width: 767px){.VPNavBarTitle .logo{height:32px}} - +/* Editor toolbar icons, and input() answered in the output like a terminal */ +.editor-buttons button.icon-button{display:inline-flex;align-items:center;justify-content:center;width:30px;padding:0} +.editor-buttons .icon-button svg{width:16px;height:16px;fill:none;stroke:currentColor;stroke-width:1.8;stroke-linecap:round;stroke-linejoin:round} +.editor-buttons button.icon-button.is-done{color:var(--vp-c-green-1)} +.editor-buttons button.stop{color:var(--vp-c-red-1);border-color:var(--vp-c-red-soft)} +.editor-output{min-height:72px} +.editor-idle{margin:0!important;padding:4px 16px 12px;font-size:13px;line-height:1.7!important;color:var(--vp-c-text-3)} +.terminal-ask{cursor:text} +.terminal-input{min-width:1px;max-width:100%;margin:0;padding:0;border:0;outline:0;background:transparent;font:inherit;color:var(--vp-c-brand-1);caret-color:transparent} +.terminal-caret{color:var(--vp-c-text-3)} +.terminal-ask:focus-within .terminal-caret{color:var(--vp-c-text-1);animation:terminal-blink 1.1s steps(1) infinite} +@keyframes terminal-blink{50%{opacity:0}} +@media(prefers-reduced-motion:reduce){.terminal-ask:focus-within .terminal-caret{animation:none}} +/* Sidebar: section names (Python, Working with Data, Advanced Python) are small labels; the + modules inside the course read as headings, not as grey links. */ +.VPSidebar .VPSidebarItem.level-0>.item .text{font-size:12px;font-weight:700;letter-spacing:.07em;text-transform:uppercase;color:var(--vp-c-text-1)} +.VPSidebarItem.level-1.collapsible>.item .text{font-weight:600;color:var(--vp-c-text-1)} +/* Header: the ">>>_" mark and the site name */ +.VPNavBarTitle .logo{height:20px;width:auto;margin-right:10px} +.VPNavBarTitle .title{font-size:18px;font-weight:700;letter-spacing:-.02em} +.site-tld{color:var(--vp-c-brand-1)} diff --git a/docs/en/advanced.md b/docs/en/advanced.md new file mode 100644 index 0000000..e06a8b6 --- /dev/null +++ b/docs/en/advanced.md @@ -0,0 +1,43 @@ +--- +title: Advanced Python +description: "A short track for people who already write Python: decorators, the data model, context managers, async, threads and processes, performance, design patterns, and deeper testing." +--- + +# Advanced Python + +
You have used @property, with, and @pytest.mark.parametrize. This track shows how they work and how to write your own.
+ +This track is for people who finished the [main course](/en/) or already write Python regularly. It has eight lessons and one project. The format is the same as the main course: runnable examples, common mistakes with real error output, exercises with solutions, and a checkpoint quiz at the end. + +**[Start with Closures and Decorators →](/en/lessons/closures-and-decorators)** · [Back to the main course](/en/) + +## What you should already know + +The lessons build on these topics from the main course. If one is unfamiliar, read that lesson first. + +- Passing functions as values: *Lambdas and Higher-Order Functions* +- Writing classes: *Properties and Encapsulation*, *Representing and Comparing Objects*, *Operators and Containers* +- *Dataclasses* +- *The with Statement* +- *Iterators and Generators* +- *Testing with pytest* + +## Lessons + +| Lesson | You'll be able to | +| --- | --- | +| *Closures and Decorators* | Write decorators with `functools.wraps`, give them arguments, and stack them | +| *The Python Data Model* | Explain how attribute lookup, `__slots__`, and the descriptors behind `property` work | +| *Context Managers in Depth* | Write class-based context managers and manage several resources with `ExitStack` | +| *Async and await* | Run coroutines concurrently with `gather` and `TaskGroup`, and tell when async helps | +| *Memory and Performance* | Measure time and memory with `timeit`, `tracemalloc`, and `cProfile` before you optimize | +| *Pythonic Design Patterns* | Use strategies, factories, registries, and observers the way Python code usually writes them | +| *Threads and Processes* | Choose between threads, processes, and asyncio for I/O-bound and CPU-bound work | +| *Testing in Depth* | Organize a test suite with fixtures, `monkeypatch`, and `unittest.mock` | +| *Project: Log Pipeline* | Combine generators, decorators, context managers, and async in one program with tests | + +Go in order if you can. The project comes last because it uses something from almost every lesson before it. + +## What you need + +Most examples run in the browser, like the rest of the site. A few do not: the site's editor cannot start threads or processes, so *Threads and Processes* asks you to run its examples on your own computer, and some examples in the performance and testing lessons do the same. Those lessons say so where it applies. *Installing Python* covers the setup. diff --git a/docs/checkpoints/module-01.md b/docs/en/checkpoints/module-01.md similarity index 100% rename from docs/checkpoints/module-01.md rename to docs/en/checkpoints/module-01.md diff --git a/docs/checkpoints/module-02.md b/docs/en/checkpoints/module-02.md similarity index 100% rename from docs/checkpoints/module-02.md rename to docs/en/checkpoints/module-02.md diff --git a/docs/checkpoints/module-03.md b/docs/en/checkpoints/module-03.md similarity index 100% rename from docs/checkpoints/module-03.md rename to docs/en/checkpoints/module-03.md diff --git a/docs/checkpoints/module-04.md b/docs/en/checkpoints/module-04.md similarity index 100% rename from docs/checkpoints/module-04.md rename to docs/en/checkpoints/module-04.md diff --git a/docs/checkpoints/module-05.md b/docs/en/checkpoints/module-05.md similarity index 100% rename from docs/checkpoints/module-05.md rename to docs/en/checkpoints/module-05.md diff --git a/docs/checkpoints/module-06.md b/docs/en/checkpoints/module-06.md similarity index 100% rename from docs/checkpoints/module-06.md rename to docs/en/checkpoints/module-06.md diff --git a/docs/checkpoints/module-07.md b/docs/en/checkpoints/module-07.md similarity index 100% rename from docs/checkpoints/module-07.md rename to docs/en/checkpoints/module-07.md diff --git a/docs/checkpoints/module-08.md b/docs/en/checkpoints/module-08.md similarity index 100% rename from docs/checkpoints/module-08.md rename to docs/en/checkpoints/module-08.md diff --git a/docs/checkpoints/module-09.md b/docs/en/checkpoints/module-09.md similarity index 100% rename from docs/checkpoints/module-09.md rename to docs/en/checkpoints/module-09.md diff --git a/docs/checkpoints/module-10.md b/docs/en/checkpoints/module-10.md similarity index 100% rename from docs/checkpoints/module-10.md rename to docs/en/checkpoints/module-10.md diff --git a/docs/checkpoints/module-11.md b/docs/en/checkpoints/module-11.md similarity index 100% rename from docs/checkpoints/module-11.md rename to docs/en/checkpoints/module-11.md diff --git a/docs/checkpoints/module-12.md b/docs/en/checkpoints/module-12.md similarity index 100% rename from docs/checkpoints/module-12.md rename to docs/en/checkpoints/module-12.md diff --git a/docs/checkpoints/module-13.md b/docs/en/checkpoints/module-13.md similarity index 61% rename from docs/checkpoints/module-13.md rename to docs/en/checkpoints/module-13.md index 5fcde32..c945cc6 100644 --- a/docs/checkpoints/module-13.md +++ b/docs/en/checkpoints/module-13.md @@ -1,6 +1,6 @@ --- title: "Checkpoint: Working with Data" -description: "Check your understanding of Working with Data (Optional) with a short quiz." +description: "Check your understanding of Working with Data with a short quiz." outline: false --- diff --git a/docs/checkpoints/module-14.md b/docs/en/checkpoints/module-14.md similarity index 100% rename from docs/checkpoints/module-14.md rename to docs/en/checkpoints/module-14.md diff --git a/docs/en/data.md b/docs/en/data.md new file mode 100644 index 0000000..3bcff15 --- /dev/null +++ b/docs/en/data.md @@ -0,0 +1,37 @@ +--- +title: Working with Data +description: "A short track on data analysis in Python: load CSV and JSON into pandas, clean and summarize tables, draw charts with matplotlib, and build a sales report." +--- + +# Working with Data + +
Load a table, clean it, answer questions about it, and draw the chart. Three lessons and one project with pandas and matplotlib.
+ +This track is for people who finished the [main course](/en/) and have data to work with: sales records, exam results, survey answers, measurements. In the main course you read CSV and JSON files with the standard library, where every question needs a loop. Here the same questions take one line of pandas. + +**[Start with Reading Data Files →](/en/lessons/reading-data)** · [Back to the main course](/en/) + +## What you should already know + +- Reading files with the standard library: *Working with CSV* and *Working with JSON* +- Lists of dictionaries: *Nested Data* +- *Dates and Times* + +## Lessons + +| Lesson | You'll be able to | +| --- | --- | +| *Reading Data Files* | Load CSV and JSON into a DataFrame, select and filter rows, and handle missing values | +| *pandas Basics* | Sort, group, aggregate, pivot, and merge tables | +| *Charts with matplotlib* | Draw line, bar, histogram, and scatter charts, and save them as images | +| *Project: Sales Data Report* | Clean messy sales data and produce a report with tables and a three-panel chart | + +## What you need + +You do not need to install anything to follow along. The editor on this site loads pandas and matplotlib when your code imports them, which makes the first run of an example slower than usual. To work with your own files, use the [Python Lab](/en/lab), which has a file browser and an upload button. + +On your own computer, install both packages first: + +```text +python -m pip install pandas matplotlib +``` diff --git a/docs/en/index.md b/docs/en/index.md new file mode 100644 index 0000000..3912bb5 --- /dev/null +++ b/docs/en/index.md @@ -0,0 +1,65 @@ +--- +layout: page +sidebar: false +title: Learn Python +description: "A Python course for beginners: clear explanations, code you can run in the browser, and exercises with solutions." +home: + title: Learn Python from zero + lead: A complete beginner course that runs in your browser. Read a short lesson, run the code on the page, and check your own exercises. + start: Start the first lesson + resume: Continue + browse: See all lessons + demoLabel: Try it now. Change the code and press Run. + code: | + lessons = ["variables", "loops", "functions"] + + for number, topic in enumerate(lessons, start=1): + print(f"Lesson {number}: {topic}") + + print("Now change the list and run it again.") + stats: + lessons: lessons + modules: modules + projects: guided projects + projectCount: 5 + path: + title: What you will learn + lead: The course has two parts and takes you from your first line of code to tested, object-oriented programs. Two shorter tracks continue from there. + progress: "{done} of {total} lessons opened" + opened: opened + levels: + - name: Foundations + text: Write small programs that make decisions, repeat work, and organize data. Start here if you have never programmed before. + modules: ["01", "02", "03", "04", "05", "06"] + - name: Real programs + text: Read and write files, handle errors, design classes, and test your code. + modules: ["07", "08", "09", "10", "11", "12"] + - name: Working with data + track: true + text: A separate track for after the course. Load tables into pandas, clean and summarize them, and draw charts with matplotlib. + modules: ["13"] + link: /data + linkText: Track overview + - name: Advanced Python + track: true + text: A separate track for people who already write Python. Decorators, the data model, async, threads and processes, performance, and deeper testing. + modules: ["14"] + link: /advanced + linkText: Track overview + projects: + title: What you will build + lead: Five guided projects come at the end of modules 4, 6, 8, 10 and 12. You build each one step by step, with the full program at the end. + moduleLabel: "Module {n}" + items: + number-guessing-game: Random numbers, hints, limited attempts, difficulty levels and a best score. + quiz-game: Multiple-choice questions in random order, a score per topic and a review of wrong answers. + expense-tracker: Saves expenses to JSON, exports CSV, sums them by month and warns when you pass a budget. + oop-project: Books, members, due dates and fines, modeled with classes and saved to JSON. + text-processing-project: Reads a text file and reports its most common words as JSON and plain text. + closing: + title: The first lesson is the place to start + text: It explains what Python is and has you run your first line of code on the page. + playground: Open the playground +--- + + diff --git a/docs/lab.md b/docs/en/lab.md similarity index 85% rename from docs/lab.md rename to docs/en/lab.md index a6fe1ce..6c382fb 100644 --- a/docs/lab.md +++ b/docs/en/lab.md @@ -3,13 +3,19 @@ title: Python Lab description: "A full Jupyter notebook environment in your browser, with practice notebooks for every module." --- + + # Python Lab The Python Lab is a complete **notebook environment** that runs entirely in your browser. It uses [JupyterLite](https://jupyterlite.readthedocs.io/) with a Python kernel powered by Pyodide, so there is nothing to install.
-[Open the Python Lab](/lab/lab/index.html?path=00-start-here.ipynb){.lab-button target="_blank" rel="noopener"} +Open the Python Lab
diff --git a/docs/lessons/01-getting-started/01-what-is-python.md b/docs/en/lessons/01-getting-started/01-what-is-python.md similarity index 99% rename from docs/lessons/01-getting-started/01-what-is-python.md rename to docs/en/lessons/01-getting-started/01-what-is-python.md index bcdcb09..30ac27c 100644 --- a/docs/lessons/01-getting-started/01-what-is-python.md +++ b/docs/en/lessons/01-getting-started/01-what-is-python.md @@ -35,7 +35,7 @@ Output: Hello! I'm learning Python. ``` -`print` is a built-in **function**: a named action Python already knows. The text inside quotes is the value you give it. You'll learn exactly how this works in the next few lessons. For now, notice how little there is to it: no setup code and no punctuation you have to memorize. +`print` is a built-in **function**: a named action Python already knows. The text inside quotes is the value you give it. You'll learn exactly how this works in the next few lessons. For now, notice how little there is to it: one line, with no setup code around it. A slightly bigger program still reads almost like English: diff --git a/docs/lessons/01-getting-started/02-install-and-setup.md b/docs/en/lessons/01-getting-started/02-install-and-setup.md similarity index 99% rename from docs/lessons/01-getting-started/02-install-and-setup.md rename to docs/en/lessons/01-getting-started/02-install-and-setup.md index c121f4b..66af01b 100644 --- a/docs/lessons/01-getting-started/02-install-and-setup.md +++ b/docs/en/lessons/01-getting-started/02-install-and-setup.md @@ -21,7 +21,7 @@ The editor on these pages is perfect for learning, but real programs live in fil ### Do you need to install it right now? -**Not yet.** Every example in the early lessons runs in your browser, on the lesson page or in the [Playground](/playground). You can skip this lesson for now and come back later. +**Not yet.** Every example in the early lessons runs in your browser, on the lesson page or in the [Playground](/en/playground). You can skip this lesson for now and come back later. Install Python on your computer when you want to: diff --git a/docs/lessons/01-getting-started/03-running-python.md b/docs/en/lessons/01-getting-started/03-running-python.md similarity index 98% rename from docs/lessons/01-getting-started/03-running-python.md rename to docs/en/lessons/01-getting-started/03-running-python.md index c14066f..a340224 100644 --- a/docs/lessons/01-getting-started/03-running-python.md +++ b/docs/en/lessons/01-getting-started/03-running-python.md @@ -63,7 +63,7 @@ Recent Python versions (3.13 and newer) have a colored prompt and let you edit w **Leave** with `exit` (or `exit()` on older versions), or press **Ctrl + D** (macOS and Linux) or **Ctrl + Z, then Enter** (Windows). Everything you typed is gone when you leave. The REPL is a scratchpad, not a place to keep work. ::: info Get help without leaving -`help(print)` shows documentation for `print`. Press `q` to close it. `dir("text")` lists everything you can do with a string. Skip the names that start with underscores for now. +`help(print)` shows documentation for `print`. Press `q` to close it. `dir("text")` lists everything you can do with a string (a piece of text). Skip the names that start with underscores for now. ::: ## 2. Script files diff --git a/docs/lessons/01-getting-started/04-hello-world.md b/docs/en/lessons/01-getting-started/04-hello-world.md similarity index 97% rename from docs/lessons/01-getting-started/04-hello-world.md rename to docs/en/lessons/01-getting-started/04-hello-world.md index 66e18bd..a23fcf7 100644 --- a/docs/lessons/01-getting-started/04-hello-world.md +++ b/docs/en/lessons/01-getting-started/04-hello-world.md @@ -31,13 +31,11 @@ Hello, world! ## Anatomy of a function call -```text -print("Hello, world!") -| | | | -| | | +-- closing parenthesis -| | +---------- the argument: a string (text) value -| +------------------ opening parenthesis: "call this function" -+----------------------- the function's name +```anatomy +print :: the function's name +( :: opening parenthesis: "call this function" +"Hello, world!" :: the argument: a string (text) value +) :: closing parenthesis ``` - A **function** is a named piece of code that does a job. `print` is **built in**: it's always available. diff --git a/docs/lessons/01-getting-started/05-comments-and-style.md b/docs/en/lessons/01-getting-started/05-comments-and-style.md similarity index 100% rename from docs/lessons/01-getting-started/05-comments-and-style.md rename to docs/en/lessons/01-getting-started/05-comments-and-style.md diff --git a/docs/lessons/02-values-and-variables/01-variables.md b/docs/en/lessons/02-values-and-variables/01-variables.md similarity index 98% rename from docs/lessons/02-values-and-variables/01-variables.md rename to docs/en/lessons/02-values-and-variables/01-variables.md index 07d1838..4fb1131 100644 --- a/docs/lessons/02-values-and-variables/01-variables.md +++ b/docs/en/lessons/02-values-and-variables/01-variables.md @@ -417,7 +417,7 @@ Printing after every step is a simple habit that makes bugs easy to spot. - `name = value` creates or updates a variable. The right side is evaluated first. - Reassigning replaces the old value. `+=`, `-=`, and `*=` update a variable using its current value. -- Names are **labels** for values. `b = a` copies the reference at that moment, not a permanent link. +- Names are **labels** for values. `b = a` makes `b` refer to the same value as `a` at that moment. It doesn't link the two names. - Names use letters, digits, and `_`, can't start with a digit, are case-sensitive, and can't be keywords. Use `snake_case`. - `a, b = b, a` swaps two values. `type(value)` shows the type of a value. diff --git a/docs/lessons/02-values-and-variables/02-numbers-and-math.md b/docs/en/lessons/02-values-and-variables/02-numbers-and-math.md similarity index 96% rename from docs/lessons/02-values-and-variables/02-numbers-and-math.md rename to docs/en/lessons/02-values-and-variables/02-numbers-and-math.md index a2d3eda..d398e6c 100644 --- a/docs/lessons/02-values-and-variables/02-numbers-and-math.md +++ b/docs/en/lessons/02-values-and-variables/02-numbers-and-math.md @@ -232,9 +232,9 @@ print(pow(2, 5)) # same as 2 ** 5 ``` ::: info How `round()` handles halves -`round(2.5)` gives `2` and `round(3.5)` gives `4`. Python rounds exact halves to the nearest **even** number ("banker's rounding"), which avoids bias when rounding many values. This surprises many people, so remember it when a result looks one-off. +`round(2.5)` gives `2` and `round(3.5)` gives `4`. Python rounds exact halves to the nearest **even** number ("banker's rounding"), which avoids bias when rounding many values. This surprises many people, so remember it when a rounded result looks off by one. -Floats add one more surprise: `round(2.675, 2)` gives `2.67`, not `2.68`. That isn't banker's rounding. `2.675` is stored as a binary number slightly **below** 2.675 (more on this in *Floats aren't perfectly exact* below). For displaying money and measurements, the f-string formatting you'll learn soon is the usual tool. +Floats add one more surprise: `round(2.675, 2)` gives `2.67`, not `2.68`. That isn't banker's rounding. `2.675` is stored as a binary number slightly **below** 2.675, so it rounds down (more on this in *Floats aren't perfectly exact* below). ::: ### The `math` module @@ -443,7 +443,7 @@ Storing `(1 + rate) ** months` in its own variable avoids calculating it twice a - `int` is for whole numbers and `float` is for decimals. Mixing them gives a float. - Operators: `+ - * /` plus `//` (floor division), `%` (remainder), and `**` (power). `/` always returns a float. -- Precedence: parentheses → `**` → unary `-` → `* / // %` → `+ -`. Use parentheses to be clear. +- Precedence: parentheses → `**` → negative sign `-x` → `* / // %` → `+ -`. Use parentheses to be clear. - Useful functions: `abs`, `round`, `min`, `max`, and `math.sqrt`, `math.floor`, `math.ceil`. - Floats are approximate (`0.1 + 0.2`), so round results for display and don't compare floats for exact equality. diff --git a/docs/lessons/02-values-and-variables/03-strings-basics.md b/docs/en/lessons/02-values-and-variables/03-strings-basics.md similarity index 100% rename from docs/lessons/02-values-and-variables/03-strings-basics.md rename to docs/en/lessons/02-values-and-variables/03-strings-basics.md diff --git a/docs/lessons/02-values-and-variables/04-string-methods-and-slicing.md b/docs/en/lessons/02-values-and-variables/04-string-methods-and-slicing.md similarity index 99% rename from docs/lessons/02-values-and-variables/04-string-methods-and-slicing.md rename to docs/en/lessons/02-values-and-variables/04-string-methods-and-slicing.md index e75ac6b..4a33099 100644 --- a/docs/lessons/02-values-and-variables/04-string-methods-and-slicing.md +++ b/docs/en/lessons/02-values-and-variables/04-string-methods-and-slicing.md @@ -31,12 +31,7 @@ text[start:stop] It starts **at** `start` and goes **up to, but not including,** `stop`. -```text - | P | y | t | h | o | n | - 0 1 2 3 4 5 6 - |___________| - word[0:3] → "Pyt" -``` + It helps to think of the indexes as sitting **between** the characters. Then `word[0:3]` is everything between position 0 and position 3. diff --git a/docs/lessons/02-values-and-variables/05-f-strings.md b/docs/en/lessons/02-values-and-variables/05-f-strings.md similarity index 100% rename from docs/lessons/02-values-and-variables/05-f-strings.md rename to docs/en/lessons/02-values-and-variables/05-f-strings.md diff --git a/docs/lessons/02-values-and-variables/06-type-conversion-and-input.md b/docs/en/lessons/02-values-and-variables/06-type-conversion-and-input.md similarity index 95% rename from docs/lessons/02-values-and-variables/06-type-conversion-and-input.md rename to docs/en/lessons/02-values-and-variables/06-type-conversion-and-input.md index 410fb29..1004907 100644 --- a/docs/lessons/02-values-and-variables/06-type-conversion-and-input.md +++ b/docs/en/lessons/02-values-and-variables/06-type-conversion-and-input.md @@ -36,7 +36,7 @@ Nice to meet you, Aziza! End the prompt with a space so the user's typing doesn't stick to your question. ::: info Running input() on this site -In the browser editors, there's no live keyboard input. Type your answers **in advance** in the **Values for input()** box, one per line. Each call to `input()` uses the next line. +In the browser editors, `input()` works as it does in a terminal. The program stops, the question appears in the output, and you type your answer there and press **Enter**. ::: ## `input()` always returns a string @@ -72,7 +72,7 @@ b = "3" print(a + b) # "53", not 8 ``` -The fix is to **convert** the string to a number. +The fix is to **convert** the string to a number (see *Converting types* below). ## Cleaning text answers: `.strip()` @@ -211,7 +211,7 @@ print(weight) 12.5 ``` -For now, assume users type valid numbers. In the *Errors and Files* module you'll learn to catch these errors and ask again. +For now, assume users type valid numbers. In *Handling Exceptions* you'll learn to catch these errors and ask again. ## Putting it together @@ -249,7 +249,7 @@ The shape of this program is very common: **input → convert → calculate → ## Try it -Type two numbers into **Values for input()** (one per line), then run the program. +Run the program and type two numbers when it asks. diff --git a/docs/lessons/02-values-and-variables/07-reading-errors-and-debugging.md b/docs/en/lessons/02-values-and-variables/07-reading-errors-and-debugging.md similarity index 100% rename from docs/lessons/02-values-and-variables/07-reading-errors-and-debugging.md rename to docs/en/lessons/02-values-and-variables/07-reading-errors-and-debugging.md diff --git a/docs/lessons/03-making-decisions/01-booleans-and-comparisons.md b/docs/en/lessons/03-making-decisions/01-booleans-and-comparisons.md similarity index 97% rename from docs/lessons/03-making-decisions/01-booleans-and-comparisons.md rename to docs/en/lessons/03-making-decisions/01-booleans-and-comparisons.md index 69f04ba..908ab08 100644 --- a/docs/lessons/03-making-decisions/01-booleans-and-comparisons.md +++ b/docs/en/lessons/03-making-decisions/01-booleans-and-comparisons.md @@ -147,7 +147,7 @@ True ### Ordering strings -`<` and `>` compare strings **character by character**, using each character's code number. For plain lowercase words, that's alphabetical order: +`<` and `>` compare strings **character by character**, using each character's code point (see *Strings*). For plain lowercase words, that's alphabetical order: ```python print("apple" < "banana") @@ -192,7 +192,7 @@ True `0 <= score <= 100` means `0 <= score` **and** `score <= 100`. Many other languages can't do this. -A chain doesn't have to be a range. Each link is its own comparison between neighbours, and the whole chain is `True` only if every link is: +A chain doesn't have to be a range. Each link is its own comparison between neighbors, and the whole chain is `True` only if every link is: ```python a = 5 @@ -458,7 +458,7 @@ print(hours_ok and minutes_ok) - `bool` has two values, `True` and `False`, with capital letters and no quotes. - Comparisons `== != < > <= >=` produce booleans. `=` assigns and `==` compares. - String comparison is exact and case-sensitive, so `"Z" < "a"`. A number never equals a string: convert `input()` first. -- Chains like `0 <= x <= 100` test each pair of neighbours. +- Chains like `0 <= x <= 100` test each pair of neighbors. - Falsy values are `0`, `0.0`, `""`, `None`, and empty collections. Everything else is truthy. - Compare floats from arithmetic with `math.isclose()`. Use `is` only for `None`. diff --git a/docs/lessons/03-making-decisions/02-if-elif-else.md b/docs/en/lessons/03-making-decisions/02-if-elif-else.md similarity index 99% rename from docs/lessons/03-making-decisions/02-if-elif-else.md rename to docs/en/lessons/03-making-decisions/02-if-elif-else.md index dc3c5df..f827586 100644 --- a/docs/lessons/03-making-decisions/02-if-elif-else.md +++ b/docs/en/lessons/03-making-decisions/02-if-elif-else.md @@ -245,7 +245,7 @@ Use this only for short, simple choices. For anything longer, a regular `if`/`el ## Try it -Enter a number into **Values for input()**, then run the program. Try `0`, `-5`, `7`, and `12`. +Run the program and type a number when it asks. Try `0`, `-5`, `7`, and `12`. diff --git a/docs/lessons/03-making-decisions/03-logical-operators.md b/docs/en/lessons/03-making-decisions/03-logical-operators.md similarity index 97% rename from docs/lessons/03-making-decisions/03-logical-operators.md rename to docs/en/lessons/03-making-decisions/03-logical-operators.md index ec59663..773aeda 100644 --- a/docs/lessons/03-making-decisions/03-logical-operators.md +++ b/docs/en/lessons/03-making-decisions/03-logical-operators.md @@ -353,7 +353,7 @@ The last line doesn't crash: `5 > 3` is `True`, so `or` never evaluates `1 / 0`. ### 2. Free museum entry -Entry to a museum is free for children under 7 and visitors 65 or older. Students also get in free, but not at the weekend. Given `age`, `is_student`, and `is_weekend`, print `Free entry` or `Please buy a ticket`. Test with a 20-year-old student on a weekday (free) and at the weekend (ticket), and a 70-year-old at the weekend (free). +Entry to a museum is free for children under 7 and visitors 65 or older. Students also get in free, but not on weekends. Given `age`, `is_student`, and `is_weekend`, print `Free entry` or `Please buy a ticket`. Test with a 20-year-old student on a weekday (free) and on a weekend (ticket), and a 70-year-old on a weekend (free). ::: details Solution ```python @@ -369,6 +369,10 @@ else: print("Please buy a ticket") ``` +```text +Free entry +``` + The parentheses aren't required (`and` runs before `or`), but they show which parts belong together. ::: diff --git a/docs/lessons/03-making-decisions/04-match-statement.md b/docs/en/lessons/03-making-decisions/04-match-statement.md similarity index 96% rename from docs/lessons/03-making-decisions/04-match-statement.md rename to docs/en/lessons/03-making-decisions/04-match-statement.md index 0243a66..cdc03e5 100644 --- a/docs/lessons/03-making-decisions/04-match-statement.md +++ b/docs/en/lessons/03-making-decisions/04-match-statement.md @@ -189,7 +189,7 @@ You walk north. Try changing `line` to `"take lamp"`, `"look"`, `"go"`, or `"dance wildly"`. `"go"` alone doesn't match `["go", direction]`, because two words are required. -With plain `if` statements, this example would need several checks of length and content. `match` has more patterns than this lesson shows. You'll meet the square brackets properly in *Lists*, and you'll match dictionaries, objects, and names like `Color.RED` in *Dictionaries*, *Dataclasses*, and *Enums*. +With plain `if` statements, this example would need several checks of length and content. `match` has more patterns than this lesson shows, including ones for dictionaries and objects (see PEP 636 under *Further reading*). You'll meet the square brackets properly in *Lists*, and you'll match names like `Color.RED` in *Enums*. ## `match` or `if`? @@ -205,7 +205,7 @@ With plain `if` statements, this example would need several checks of length and ## Try it -Type a command into **Values for input()**, like `go east`, `take key`, `look`, or `jump`, and run it. Then add a new command, such as `drop `. The `case []:` pattern matches an empty line: `"".split()` has no words at all. +Run it and type a command when it asks, like `go east`, `take key`, `look`, or `jump`. Then add a new command, such as `drop `. The `case []:` pattern matches an empty line: `"".split()` has no words at all. diff --git a/docs/lessons/04-loops/01-while-loops.md b/docs/en/lessons/04-loops/01-while-loops.md similarity index 98% rename from docs/lessons/04-loops/01-while-loops.md rename to docs/en/lessons/04-loops/01-while-loops.md index 5a5c5dd..e18b3de 100644 --- a/docs/lessons/04-loops/01-while-loops.md +++ b/docs/en/lessons/04-loops/01-while-loops.md @@ -213,7 +213,7 @@ You'll learn more about `break` (and its partner `continue`) in the *break, cont ## Try it -A number-guessing game with a fixed secret. Put several guesses in **Values for input()**, one per line, and run it. +A number-guessing game with a fixed secret. Run it and type your guesses one at a time. diff --git a/docs/lessons/04-loops/02-for-loops-and-range.md b/docs/en/lessons/04-loops/02-for-loops-and-range.md similarity index 100% rename from docs/lessons/04-loops/02-for-loops-and-range.md rename to docs/en/lessons/04-loops/02-for-loops-and-range.md diff --git a/docs/lessons/04-loops/03-break-continue-else.md b/docs/en/lessons/04-loops/03-break-continue-else.md similarity index 99% rename from docs/lessons/04-loops/03-break-continue-else.md rename to docs/en/lessons/04-loops/03-break-continue-else.md index 606841b..143db06 100644 --- a/docs/lessons/04-loops/03-break-continue-else.md +++ b/docs/en/lessons/04-loops/03-break-continue-else.md @@ -268,7 +268,7 @@ In *Return Values* you'll learn a cleaner way: put the loops in a function and ` ## Try it -This menu loop uses `continue` for invalid choices and `break` to quit. Put choices like `1`, `9`, `2`, `q` into **Values for input()**. +This menu loop uses `continue` for invalid choices and `break` to quit. Run it and try choices like `1`, `9`, `2`, `q`. diff --git a/docs/lessons/04-loops/04-loop-patterns.md b/docs/en/lessons/04-loops/04-loop-patterns.md similarity index 100% rename from docs/lessons/04-loops/04-loop-patterns.md rename to docs/en/lessons/04-loops/04-loop-patterns.md diff --git a/docs/lessons/04-loops/05-number-guessing-game.md b/docs/en/lessons/04-loops/05-number-guessing-game.md similarity index 96% rename from docs/lessons/04-loops/05-number-guessing-game.md rename to docs/en/lessons/04-loops/05-number-guessing-game.md index 21b0b17..5f3bf17 100644 --- a/docs/lessons/04-loops/05-number-guessing-game.md +++ b/docs/en/lessons/04-loops/05-number-guessing-game.md @@ -54,28 +54,20 @@ Features: Before writing code, draw the flow. The game has **two loops**: an outer loop for rounds and an inner loop for guesses inside one round. -```text -start: rounds_played = 0, wins = 0, best_score = None, playing = True - | - v -OUTER LOOP (one round) - repeats while playing - | - +-- ask difficulty ------- bad answer? -> message, ask again - +-- set max_number, max_attempts - +-- pick secret, attempts = 0, won = False - | - +-- INNER LOOP (one guess) - repeats while attempts < max_attempts - | | - | +-- "quit"? -> playing = False, leave both loops - | +-- not a number / too big? -> message, ask again (no attempt used) - | +-- attempts += 1 - | +-- too low / too high? -> hint, next guess - | +-- correct? -> won = True, leave inner loop - | - +-- show result, update wins and best_score - +-- "Play again?" ------- not y? -> playing = False - | - v +```flow +start :: `rounds_played = 0`, `wins = 0`, `best_score = None`, `playing = True` +OUTER LOOP: one round :: repeats while `playing` + ask difficulty -> bad answer: message, ask again + set `max_number`, `max_attempts` + pick `secret`, `attempts = 0`, `won = False` + INNER LOOP: one guess :: repeats while `attempts < max_attempts` + `"quit"`? -> `playing = False`, leave both loops + not a number / too big? -> message, ask again (no attempt used) + `attempts += 1` + too low / too high? -> hint, next guess + correct? -> `won = True`, leave inner loop + show result, update `wins` and `best_score` + "Play again?" -> not `y`: `playing = False` print summary ``` @@ -540,7 +532,7 @@ Match the output to the rules: ## Try it -A compact version with one round on medium difficulty and no seed, so the number changes every run. Type your guesses in **Values for input()**, one per line (for example `50`, `25`, `37`). Then try adding a difficulty menu. +A compact version with one round on medium difficulty and no seed, so the number changes every run. Run it and type your guesses as it asks (for example `50`, `25`, `37`). Then try adding a difficulty menu. diff --git a/docs/lessons/05-collections/01-lists.md b/docs/en/lessons/05-collections/01-lists.md similarity index 97% rename from docs/lessons/05-collections/01-lists.md rename to docs/en/lessons/05-collections/01-lists.md index df006f2..c03af13 100644 --- a/docs/lessons/05-collections/01-lists.md +++ b/docs/en/lessons/05-collections/01-lists.md @@ -199,7 +199,7 @@ weather ['home', 'news'] Aziza ['Bekzod', 'Dilnoza'] ``` -`pop(0)` shifts every remaining item left, which is slow for long lists. For big queues, use `collections.deque` and its fast `popleft()`. +`pop(0)` shifts every remaining item left, which is slow for long lists. For big queues, use `collections.deque` and its fast `popleft()` (see *collections and itertools*). ## Checking and searching @@ -370,8 +370,7 @@ print(numbers) [1, 2, 3] ``` -One `2` survived. -Removing shifts the remaining items left, so the loop skips the item that moved into the removed one's place. **Fix:** loop over a copy (`for n in numbers[:]:`) or build a new list with only the items you want to keep. +One `2` survived. Removing shifts the remaining items left, so the loop skips the item that moved into the removed one's place. **Fix:** loop over a copy (`for n in numbers[:]:`) or build a new list with only the items you want to keep. ## Practice @@ -497,6 +496,7 @@ print(numbers) - Indexing and slicing work as they do for strings, and `items[i] = x` replaces an item. - Add with `append`, `insert`, `extend`, or slice assignment. Remove with `remove` (by value), `pop` and `del` (by position), and `clear`. These change the list **in place** and return `None`. - `append` + `pop()` makes a stack, and `pop(0)` a queue. Don't remove items from a list while looping over it. +- `in`, `index`, and `count` search, `len` gives the size, and `for` loops over the items. - `b = a` shares one list. Use `a.copy()` or `a[:]` for an independent copy. ## Further reading diff --git a/docs/lessons/05-collections/02-list-operations-and-sorting.md b/docs/en/lessons/05-collections/02-list-operations-and-sorting.md similarity index 98% rename from docs/lessons/05-collections/02-list-operations-and-sorting.md rename to docs/en/lessons/05-collections/02-list-operations-and-sorting.md index 09167a4..cb0b0c2 100644 --- a/docs/lessons/05-collections/02-list-operations-and-sorting.md +++ b/docs/en/lessons/05-collections/02-list-operations-and-sorting.md @@ -48,7 +48,7 @@ print(scores) Use `sorted()` when you want to keep the original order too. Use `.sort()` when you don't need it anymore. -`sorted()` works on any iterable, and always returns a list: +`sorted()` works on any **iterable** (anything a `for` loop can go through), and always returns a list: ```python print(sorted("python")) @@ -92,7 +92,7 @@ print(letters) ## Sorting text -Strings sort by character codes (see *Booleans and Comparisons*), so **all uppercase letters come before lowercase**: +Strings sort by code points (see *Booleans and Comparisons*), so **all uppercase letters come before lowercase**: ```python names = ["bekzod", "Aziza", "dilnoza", "Charos"] diff --git a/docs/lessons/05-collections/03-tuples-and-unpacking.md b/docs/en/lessons/05-collections/03-tuples-and-unpacking.md similarity index 99% rename from docs/lessons/05-collections/03-tuples-and-unpacking.md rename to docs/en/lessons/05-collections/03-tuples-and-unpacking.md index 4ce4b82..faa55cb 100644 --- a/docs/lessons/05-collections/03-tuples-and-unpacking.md +++ b/docs/en/lessons/05-collections/03-tuples-and-unpacking.md @@ -165,6 +165,8 @@ except TypeError as error: TypeError: cannot use 'tuple' as a dict key (unhashable type: 'list') ``` +`try`/`except` catches the error so the program can print it and keep going. You'll learn it in *Handling Exceptions*. + ## Unpacking **Unpacking** assigns the items of a sequence to several variables at once: diff --git a/docs/lessons/05-collections/04-dictionaries.md b/docs/en/lessons/05-collections/04-dictionaries.md similarity index 100% rename from docs/lessons/05-collections/04-dictionaries.md rename to docs/en/lessons/05-collections/04-dictionaries.md diff --git a/docs/lessons/05-collections/05-sets.md b/docs/en/lessons/05-collections/05-sets.md similarity index 100% rename from docs/lessons/05-collections/05-sets.md rename to docs/en/lessons/05-collections/05-sets.md diff --git a/docs/lessons/05-collections/06-nested-data.md b/docs/en/lessons/05-collections/06-nested-data.md similarity index 98% rename from docs/lessons/05-collections/06-nested-data.md rename to docs/en/lessons/05-collections/06-nested-data.md index a25f335..8d57bb0 100644 --- a/docs/lessons/05-collections/06-nested-data.md +++ b/docs/en/lessons/05-collections/06-nested-data.md @@ -242,7 +242,7 @@ unknown ## Printing nested data nicely -`print()` puts everything on one line. The `pprint` module ("pretty print") spreads it out: +`print()` puts everything on one line. The `pprint` module ("pretty print") spreads it out. `from pprint import pprint` loads just the `pprint` function from that module (*Modules and Imports* explains this form): ```python from pprint import pprint @@ -313,7 +313,7 @@ print(grid) [[1, 0, 0], [1, 0, 0], [1, 0, 0]] ``` -`* 3` repeated the **same** inner list three times. **Fix:** create a new row each time: +`* 3` repeated the **same** inner list three times. **Fix:** create a new row each time, with a list comprehension (the next lesson, *Comprehensions*, explains them): ```python grid = [[0] * 3 for _ in range(3)] diff --git a/docs/lessons/05-collections/07-comprehensions.md b/docs/en/lessons/05-collections/07-comprehensions.md similarity index 100% rename from docs/lessons/05-collections/07-comprehensions.md rename to docs/en/lessons/05-collections/07-comprehensions.md diff --git a/docs/lessons/06-functions/01-defining-functions.md b/docs/en/lessons/06-functions/01-defining-functions.md similarity index 100% rename from docs/lessons/06-functions/01-defining-functions.md rename to docs/en/lessons/06-functions/01-defining-functions.md diff --git a/docs/lessons/06-functions/02-parameters-and-arguments.md b/docs/en/lessons/06-functions/02-parameters-and-arguments.md similarity index 99% rename from docs/lessons/06-functions/02-parameters-and-arguments.md rename to docs/en/lessons/06-functions/02-parameters-and-arguments.md index d49b71a..82fdf92 100644 --- a/docs/lessons/06-functions/02-parameters-and-arguments.md +++ b/docs/en/lessons/06-functions/02-parameters-and-arguments.md @@ -320,7 +320,7 @@ print(discount(48500, 15, rounding=-2)) 41200.0 ``` -Here `price` and `percent` are positional-only, and `rounding` is keyword-only. Calling `discount(price=48000, percent=15)` raises `TypeError: discount() got some positional-only arguments passed as keyword arguments: 'price, percent'`. When you read `/` or `*` in documentation, you now know what they mean; in your own code you'll need `*` far more often than `/`. +Here `price` and `percent` are positional-only, and `rounding` is keyword-only. Calling `discount(price=48500, percent=15)` raises `TypeError: discount() got some positional-only arguments passed as keyword arguments: 'price, percent'`. When you read `/` or `*` in documentation, you now know what they mean; in your own code you'll need `*` far more often than `/`. ## The full order diff --git a/docs/lessons/06-functions/03-return-values.md b/docs/en/lessons/06-functions/03-return-values.md similarity index 95% rename from docs/lessons/06-functions/03-return-values.md rename to docs/en/lessons/06-functions/03-return-values.md index 5028e90..4ee1341 100644 --- a/docs/lessons/06-functions/03-return-values.md +++ b/docs/en/lessons/06-functions/03-return-values.md @@ -17,7 +17,7 @@ description: "Send results back from functions with return: return vs print, Non ## Why it matters -Built-in functions like `len()`, `max()`, and `input()` don't print their results. They **give them back**, so you can store them, calculate with them, and pass them on: `total = len(items) * price`. Functions that return values are like building blocks. Functions that only print are dead ends. This lesson turns your functions into real building blocks. +Built-in functions like `len()`, `max()`, and `input()` don't print their results. They **give them back**, so you can store them, calculate with them, and pass them on: `total = len(items) * price`. Functions that return values are building blocks you can combine. Functions that only print are dead ends. ## `return` sends a value back @@ -185,7 +185,7 @@ None Guard clauses keep the main logic un-indented and easy to read. -Returning `None` for a problem is fine for small programs, but the caller can forget to check and later try to do maths with `None`. For real errors you'll **raise an exception** instead, which stops the program with a clear message; *Handling Exceptions* shows how. +Returning `None` for a problem is fine for small programs, but the caller can forget to check and later try to do math with `None`. For real errors you'll **raise an exception** instead, which stops the program with a clear message. *Raising and Custom Exceptions* shows how. ## Returning several values @@ -277,7 +277,7 @@ Tashkent: 34°C / 93°F, hot Moscow: -5°C / 23°F, freezing ``` -Each function is small, can be tested on its own, and has one clear job. A function can even call **itself**, which is the idea behind *Recursion*, the lesson after *Variable Scope*. That's the direction the *Designing Good Functions* lesson develops further. +Each function is small, can be tested on its own, and has one clear job. *Designing Good Functions* develops this idea further. A function can even call **itself**, which is the idea behind *Recursion*, the lesson after *Variable Scope*. ::: tip Quick checks with assert `assert` stops the program with an error if a condition is false. It's a simple way to check that a function returns what you expect: diff --git a/docs/lessons/06-functions/04-scope.md b/docs/en/lessons/06-functions/04-scope.md similarity index 100% rename from docs/lessons/06-functions/04-scope.md rename to docs/en/lessons/06-functions/04-scope.md diff --git a/docs/lessons/06-functions/05-recursion.md b/docs/en/lessons/06-functions/05-recursion.md similarity index 93% rename from docs/lessons/06-functions/05-recursion.md rename to docs/en/lessons/06-functions/05-recursion.md index f4cacc0..a086b34 100644 --- a/docs/lessons/06-functions/05-recursion.md +++ b/docs/en/lessons/06-functions/05-recursion.md @@ -16,7 +16,7 @@ description: "Write functions that call themselves: base and recursive cases, ho ## Why it matters -A folder contains files and other folders, which contain files and other folders. A list can contain lists that contain lists. A family tree, a menu with submenus, a company org chart: the data is shaped like itself at every level. A `for` loop handles one level. To handle *any* depth, you write a function that solves the big problem by solving a smaller copy of the same problem, and calls **itself** to do it. That idea is **recursion**, and it appears in every file manager, JSON parser, and search engine. +A folder contains files and other folders, which contain files and other folders. A list can contain lists that contain lists. A family tree, a menu with submenus, a company org chart: the data is shaped like itself at every level. A `for` loop handles one level. To handle *any* depth, you write a function that solves the big problem by solving a smaller copy of the same problem, and calls **itself** to do it. That idea is **recursion**, and file managers, JSON parsers, and search engines all rely on it. ## A function that calls itself @@ -125,7 +125,7 @@ countdown(3) RecursionError: maximum recursion depth exceeded ``` -The limit is about 1,000 nested calls (`sys.getrecursionlimit()`), and Python has no trick to remove it: a recursive function that counts to a million will fail where a loop wouldn't. That is the trade-off. Use recursion when the **depth** is small, like the depth of a folder tree, not the length of a list. +The default limit is about 1,000 nested calls (`sys.getrecursionlimit()`). Python doesn't optimize recursion away, so a recursive function that counts to a million will fail where a loop wouldn't. That is the trade-off. Use recursion when the **depth** is small, like the depth of a folder tree, not the length of a list. ## Recursion or a loop? @@ -145,7 +145,7 @@ print(total(order)) 53000 ``` -A loop with `if isinstance(...)` inside would handle two levels, then three, and still be wrong for four. The recursive version handles any depth in three lines, because a bundle is just a smaller order. The same shape works for the nested dictionaries from *Nested Data*, such as a folder tree: +`isinstance(item, list)` is `True` when `item` is a list, which is how `total` tells a bundle from a single price. A loop with `if isinstance(...)` inside would handle two levels, then three, and still be wrong for four. The recursive version handles any depth in three lines, because a bundle is just a smaller order. The same shape works for the nested dictionaries from *Nested Data*, such as a folder tree: ```python folder = { diff --git a/docs/lessons/06-functions/06-designing-functions.md b/docs/en/lessons/06-functions/06-designing-functions.md similarity index 100% rename from docs/lessons/06-functions/06-designing-functions.md rename to docs/en/lessons/06-functions/06-designing-functions.md diff --git a/docs/lessons/06-functions/07-lambda-and-higher-order-functions.md b/docs/en/lessons/06-functions/07-lambda-and-higher-order-functions.md similarity index 97% rename from docs/lessons/06-functions/07-lambda-and-higher-order-functions.md rename to docs/en/lessons/06-functions/07-lambda-and-higher-order-functions.md index 180e192..96ab9f0 100644 --- a/docs/lessons/06-functions/07-lambda-and-higher-order-functions.md +++ b/docs/en/lessons/06-functions/07-lambda-and-higher-order-functions.md @@ -122,7 +122,7 @@ print(apply_to_all(lambda n: n ** 2, [1, 2, 3])) [1, 4, 9] ``` -A conditional expression works inside a lambda, written right where it's used: +A conditional expression works inside a lambda, written right where it's used. Here `map()`, covered below, applies the lambda to each score: ```python print(list(map(lambda score: "pass" if score >= 60 else "fail", [75, 40]))) @@ -197,7 +197,7 @@ Two classic higher-order functions: - `map(func, items)` applies `func` to every item. - `filter(func, items)` keeps the items for which `func` returns a truthy value. -Both return lazy iterators: printing one shows only ``, so wrap them in `list()` to see the results: +Both return lazy **iterators**, which hand out their items one at a time, only when asked. Printing one shows only ``, so wrap them in `list()` to see the results: ```python numbers = [1, 2, 3, 4, 5, 6] @@ -229,9 +229,7 @@ print(list(map(str.strip, raw))) ## Functions that return functions -A function can build and return a **new** function. The inner function remembers the values from the outer one (a *closure*, introduced in *Variable Scope*): - -This is a "function factory": configure once, use many times. +A function can build and return a **new** function. The inner function remembers the values from the outer one (a *closure*, introduced in *Variable Scope*). This is a "function factory": configure once, use many times: ```python def make_price_formatter(currency, decimals=0): diff --git a/docs/lessons/06-functions/08-quiz-game.md b/docs/en/lessons/06-functions/08-quiz-game.md similarity index 96% rename from docs/lessons/06-functions/08-quiz-game.md rename to docs/en/lessons/06-functions/08-quiz-game.md index 7c0a873..9ce87ad 100644 --- a/docs/lessons/06-functions/08-quiz-game.md +++ b/docs/en/lessons/06-functions/08-quiz-game.md @@ -56,26 +56,20 @@ Features: Each function has one job. Most of them are **pure**: they receive data and return a result, without asking or printing anything. Only three functions talk to the player. -```text -QUESTIONS (list of dicts) - | - v -run_quiz(questions) talks to the player - | - +-- shuffled(items) -> new list in random order - | - +-- for each question: - | ask_question(...) talks to the player - | +-- format_question(...) -> str (pure) - | +-- letter_to_option(...) -> option/None (pure) - | check_answer(question, chosen) -> bool (pure) - | results.append({...}) - | - v -show_results(results) prints the report - +-- score_by_topic(results) -> dict (pure) - +-- percentage(correct, total) -> float (pure) - +-- grade(percent) -> str (pure) +```flow +`QUESTIONS` :: list of dicts +`run_quiz(questions)` :: talks to the player + `shuffled(items)` -> new list in random order + for each question: + `ask_question(...)` :: talks to the player + `format_question(...)` -> `str` [pure] + `letter_to_option(...)` -> option or `None` [pure] + `check_answer(question, chosen)` -> `bool` [pure] + `results.append({...})` +`show_results(results)` :: prints the report + `score_by_topic(results)` -> `dict` [pure] + `percentage(correct, total)` -> `float` [pure] + `grade(percent)` -> `str` [pure] ``` The `results` list is the bridge between asking and reporting. Each item is a dictionary that remembers the question, the topic, what the player chose, the correct answer, and whether it was correct. @@ -754,7 +748,7 @@ Good tests cover normal cases, **edge cases** (empty input, `0 / 0`), and **boun ## Try it -A compact quiz with three questions and a random order on every run. Type your answers (A, B, C, or D) in **Values for input()**, one per line. Then add your own question to the list. +A compact quiz with three questions and a random order on every run. Run it and type your answers (A, B, C, or D) as the questions appear. Then add your own question to the list. @@ -843,7 +837,7 @@ Ask the player how many questions they want (from 1 to the number available), an ::: details Hints - `random.sample(questions, k)` returns `k` random items, so `shuffled` can take a `count` parameter. -- Validate the number with `isdigit()` and a range check before converting. +- Validate the number with `isdecimal()` and a range check before converting, as in *Project: Number Guessing Game*. ::: ### 3. Pick a topic diff --git a/docs/lessons/07-modules-and-the-standard-library/01-modules-and-imports.md b/docs/en/lessons/07-modules-and-the-standard-library/01-modules-and-imports.md similarity index 98% rename from docs/lessons/07-modules-and-the-standard-library/01-modules-and-imports.md rename to docs/en/lessons/07-modules-and-the-standard-library/01-modules-and-imports.md index 448b06c..92ee9a6 100644 --- a/docs/lessons/07-modules-and-the-standard-library/01-modules-and-imports.md +++ b/docs/en/lessons/07-modules-and-the-standard-library/01-modules-and-imports.md @@ -122,7 +122,7 @@ print(names) ## Writing your own module ::: info Multi-file examples run on your computer -The editor on this page runs one file at a time, so examples and exercises with several `.py` files have no Run button. Try them on your computer (put the files in one folder), or in the [Python Lab](/lab), whose file browser lets you create several files. +The editor on this page runs one file at a time, so examples and exercises with several `.py` files have no Run button. Try them on your computer (put the files in one folder), or in the [Python Lab](/en/lab), whose file browser lets you create several files. ::: Any `.py` file can be imported by another file in the **same folder**: @@ -272,7 +272,7 @@ In `main.py` you then write `from shop import pricing` (and call `pricing.format ::: ::: info Third-party packages -Thousands of packages written by other people can be installed with a tool called **pip**. Installing packages with pip is covered in a later, optional local-setup lesson. +Thousands of packages written by other people can be installed with a tool called **pip**. You'll install your first one in *Testing with pytest*, with `python -m pip install pytest`. ::: ## Try it diff --git a/docs/lessons/07-modules-and-the-standard-library/02-math-random-statistics.md b/docs/en/lessons/07-modules-and-the-standard-library/02-math-random-statistics.md similarity index 99% rename from docs/lessons/07-modules-and-the-standard-library/02-math-random-statistics.md rename to docs/en/lessons/07-modules-and-the-standard-library/02-math-random-statistics.md index 583cf99..5150056 100644 --- a/docs/lessons/07-modules-and-the-standard-library/02-math-random-statistics.md +++ b/docs/en/lessons/07-modules-and-the-standard-library/02-math-random-statistics.md @@ -8,7 +8,7 @@ description: "Use three everyday standard library modules: math for precise calc ![Illustration: math, random, and statistics](/images/topics-webp/math-random-statistics.webp){.lesson-cover width=1536 height=1024} ::: tip What you'll learn -- The most useful functions in `math`: roots, rounding, logarithms, combinations, distances +- The most useful functions in `math`: roots, rounding, logarithms, and counting combinations - How to compare floats safely with `math.isclose()` - How to pick random numbers, items, and samples with `random`, and repeat them with `seed()` - Why passwords and tokens need `secrets`, not `random` diff --git a/docs/lessons/07-modules-and-the-standard-library/03-dates-and-times.md b/docs/en/lessons/07-modules-and-the-standard-library/03-dates-and-times.md similarity index 99% rename from docs/lessons/07-modules-and-the-standard-library/03-dates-and-times.md rename to docs/en/lessons/07-modules-and-the-standard-library/03-dates-and-times.md index 7f96802..f33dd71 100644 --- a/docs/lessons/07-modules-and-the-standard-library/03-dates-and-times.md +++ b/docs/en/lessons/07-modules-and-the-standard-library/03-dates-and-times.md @@ -217,7 +217,7 @@ Earliest: 2026-09-10 ## Time zones -The dates so far are **naive**: `datetime(2026, 10, 5, 7, 45)` does not say whether that is 7:45 in Tashkent or in London. A datetime with a time zone is **aware**. The simplest use `timezone` with a fixed offset: +The dates so far are **naive**: `datetime(2026, 10, 5, 7, 45)` does not say whether that is 7:45 in Tashkent or in London. A datetime with a time zone is **aware**. The simplest way to make one is `timezone` with a fixed offset: ```python from datetime import datetime, timedelta, timezone, UTC diff --git a/docs/lessons/07-modules-and-the-standard-library/04-collections-and-itertools.md b/docs/en/lessons/07-modules-and-the-standard-library/04-collections-and-itertools.md similarity index 97% rename from docs/lessons/07-modules-and-the-standard-library/04-collections-and-itertools.md rename to docs/en/lessons/07-modules-and-the-standard-library/04-collections-and-itertools.md index 73c30a9..228ffc6 100644 --- a/docs/lessons/07-modules-and-the-standard-library/04-collections-and-itertools.md +++ b/docs/en/lessons/07-modules-and-the-standard-library/04-collections-and-itertools.md @@ -83,7 +83,7 @@ Counter({'coffee': 8, 'tea': 3, 'sugar': 3}) ## `defaultdict`: automatic default values -Grouping orders by customer, as in *Nested Data*, needs an `if customer not in by_customer:` check before every `append`. A `defaultdict` creates a missing value automatically, using the function you pass, such as `list` or `int`: +Grouping orders by customer, as in *Nested Data*, needs `setdefault()` or an `if customer not in by_customer:` check before every `append`. A `defaultdict` creates a missing value automatically, using the function you pass, such as `list` or `int`: ```python from collections import defaultdict @@ -208,7 +208,7 @@ print(list(combinations(players, 2))) # pairs, order does not matter [('Aziza', 'Bekzod'), ('Aziza', 'Dilnoza'), ('Bekzod', 'Dilnoza')] ``` -`product` replaces a nested loop, and `combinations` gives every pair once, like the matches in a tournament. `permutations` also counts different orders. +`product` replaces a nested loop, and `combinations` gives every pair once, like the matches in a tournament. `permutations` works like `combinations`, but `('Aziza', 'Bekzod')` and `('Bekzod', 'Aziza')` count as different. ### `accumulate`: running totals diff --git a/docs/lessons/08-errors-and-files/01-exceptions.md b/docs/en/lessons/08-errors-and-files/01-exceptions.md similarity index 93% rename from docs/lessons/08-errors-and-files/01-exceptions.md rename to docs/en/lessons/08-errors-and-files/01-exceptions.md index 84cb256..ec974f0 100644 --- a/docs/lessons/08-errors-and-files/01-exceptions.md +++ b/docs/en/lessons/08-errors-and-files/01-exceptions.md @@ -124,20 +124,20 @@ This prints `Product not found`, which is a lie: the real problem is a `NameErro Exception types form a family tree. Catching a parent also catches its children: -```text -BaseException - +-- KeyboardInterrupt - +-- SystemExit - +-- Exception - +-- ArithmeticError - | +-- ZeroDivisionError - +-- LookupError - | +-- IndexError - | +-- KeyError - +-- OSError - | +-- FileNotFoundError - +-- ValueError - +-- TypeError +```tree +`BaseException` + `KeyboardInterrupt` + `SystemExit` + `Exception` + `ArithmeticError` + `ZeroDivisionError` + `LookupError` + `IndexError` + `KeyError` + `OSError` + `FileNotFoundError` + `ValueError` + `TypeError` ``` Catching `Exception` catches nearly everything a normal program raises. `BaseException` also catches `KeyboardInterrupt` and `SystemExit`, which is almost never what you want. @@ -164,7 +164,7 @@ One `except LookupError` handled both a missing key and a bad index, and `type(e ![Diagram: an exception travelling up the call stack](/images/companions-webp/exception-propagation.webp){.lesson-diagram width=1536 height=1024 loading=lazy} -If a function does not catch an exception, it moves to the **caller**, then to the caller's caller, and so on. A traceback shows this path; read it from the **bottom**, where the error happened. So you can catch the exception at whichever level knows what to do about it. Here `print_receipt` decides: +If a function does not catch an exception, it moves to the **caller**, then to the caller's caller, and so on. (A traceback shows this path; read it from the **bottom**, where the error happened.) That means you can catch the exception at whichever level knows what to do about it. Here `print_receipt` decides: ```python def unit_price(total, quantity): @@ -216,11 +216,11 @@ How many people? 7 Table for 7 ``` -If `int()` fails, `break` is skipped and the loop asks again. On this site, `input()` reads the lines you typed in "Values for input()"; if the loop asks for more lines than you gave, `input()` raises `EOFError: EOF when reading a line`, so end the list with a valid value (here, `7`). The *Input Validation* lesson builds this idea into reusable helper functions. +If `int()` fails, `break` is skipped and the loop asks again. On this site, each question appears in the output and the program waits for your answer, so the loop keeps asking until you type a valid value (here, `7`). The *Input Validation* lesson builds this idea into reusable helper functions. ## Try it -Enter a product and a quantity in "Values for input()", one per line. Try bad ones like `cake`, `abc` or `0`. +Run it and enter a product and a quantity when it asks. Try bad ones like `cake`, `abc` or `0`. diff --git a/docs/lessons/08-errors-and-files/02-raising-and-custom-exceptions.md b/docs/en/lessons/08-errors-and-files/02-raising-and-custom-exceptions.md similarity index 98% rename from docs/lessons/08-errors-and-files/02-raising-and-custom-exceptions.md rename to docs/en/lessons/08-errors-and-files/02-raising-and-custom-exceptions.md index 37699f9..e9e5ae8 100644 --- a/docs/lessons/08-errors-and-files/02-raising-and-custom-exceptions.md +++ b/docs/en/lessons/08-errors-and-files/02-raising-and-custom-exceptions.md @@ -59,7 +59,7 @@ Callers often catch by type, so pick the exception whose meaning matches the pro | `LookupError` | something is not found, and a sentence explains it better | | `NotImplementedError` | a feature is planned but not written yet | -A typical type check is `if not isinstance(percent, (int, float)): raise TypeError(...)`. Two details: `bool` is a subclass of `int`, so `isinstance(True, int)` is `True`; and a `KeyError` always shows its message in quotes (`raise KeyError("P999")` prints `'P999'`), so use it for a single key and `LookupError` or `ValueError` for a sentence. +A typical type check is `if not isinstance(percent, (int, float)): raise TypeError(...)`. Two details: `True` and `False` count as integers, so `isinstance(True, int)` is `True`; and a `KeyError` always shows its message in quotes (`raise KeyError("P999")` prints `'P999'`), so use it for a single key and `LookupError` or `ValueError` for a sentence. ## Re-raising and chaining diff --git a/docs/lessons/08-errors-and-files/03-input-validation.md b/docs/en/lessons/08-errors-and-files/03-input-validation.md similarity index 99% rename from docs/lessons/08-errors-and-files/03-input-validation.md rename to docs/en/lessons/08-errors-and-files/03-input-validation.md index 2b710e4..bc7a094 100644 --- a/docs/lessons/08-errors-and-files/03-input-validation.md +++ b/docs/en/lessons/08-errors-and-files/03-input-validation.md @@ -220,7 +220,7 @@ A general helper could raise after the last attempt instead. ## Try it -Type values in "Values for input()", one per line, such as `abc`, `25`, `3`. Then add a second question for the dish. +Run it and answer the questions with values such as `abc`, `25`, `3`. Then add a second question for the dish. diff --git a/docs/lessons/08-errors-and-files/04-files-and-pathlib.md b/docs/en/lessons/08-errors-and-files/04-files-and-pathlib.md similarity index 100% rename from docs/lessons/08-errors-and-files/04-files-and-pathlib.md rename to docs/en/lessons/08-errors-and-files/04-files-and-pathlib.md diff --git a/docs/lessons/08-errors-and-files/05-csv.md b/docs/en/lessons/08-errors-and-files/05-csv.md similarity index 100% rename from docs/lessons/08-errors-and-files/05-csv.md rename to docs/en/lessons/08-errors-and-files/05-csv.md diff --git a/docs/lessons/08-errors-and-files/06-json.md b/docs/en/lessons/08-errors-and-files/06-json.md similarity index 100% rename from docs/lessons/08-errors-and-files/06-json.md rename to docs/en/lessons/08-errors-and-files/06-json.md diff --git a/docs/lessons/08-errors-and-files/07-context-managers-basics.md b/docs/en/lessons/08-errors-and-files/07-context-managers-basics.md similarity index 100% rename from docs/lessons/08-errors-and-files/07-context-managers-basics.md rename to docs/en/lessons/08-errors-and-files/07-context-managers-basics.md diff --git a/docs/lessons/08-errors-and-files/08-expense-tracker.md b/docs/en/lessons/08-errors-and-files/08-expense-tracker.md similarity index 94% rename from docs/lessons/08-errors-and-files/08-expense-tracker.md rename to docs/en/lessons/08-errors-and-files/08-expense-tracker.md index c73fe98..a825390 100644 --- a/docs/lessons/08-errors-and-files/08-expense-tracker.md +++ b/docs/en/lessons/08-errors-and-files/08-expense-tracker.md @@ -60,26 +60,34 @@ One expense is a plain dictionary. Dates are stored as ISO strings (`"2026-09-03 The functions form three layers: -```text -+-------------------- menu (talks to the user) --------------------+ -| main() add_expense() list_expenses() show_month() | -+------------------------------------------------------------------+ - | | | - v v v -+---- validation (pure) ---+ +---- reports (pure) ------+ +---- files ---------------+ -| parse_amount(text) | | expenses_for_month(...) | | load_expenses(path) | -| parse_category(text) | | totals_by_category(...) | | save_expenses(path, ...) | -| parse_date(text, today) | | top_categories(...) | | export_csv(path, ...) | -| make_expense(...) | | budget_warnings(...) | | | -| -> raise ExpenseError | | format_month_report(...) | | | -+--------------------------+ +--------------------------+ +--------------------------+ +```flow +menu :: talks to the user + `main()` + `add_expense()` + `list_expenses()` + `show_month()` +| validation [pure] + `parse_amount(text)` + `parse_category(text)` + `parse_date(text, today)` + `make_expense(...)` -> `raise ExpenseError` +| reports [pure] + `expenses_for_month(...)` + `totals_by_category(...)` + `top_categories(...)` + `budget_warnings(...)` + `format_month_report(...)` +| files + `load_expenses(path)` + `save_expenses(path, ...)` + `export_csv(path, ...)` ``` Only the top layer uses `input()` and `print()`. The validation and report functions take values and return values, so they can be tested with `assert`. Even "today" is passed in as a parameter instead of calling `date.today()` inside, so tests do not depend on the real date. ## Step 1: Validate input with a custom exception -Each parser checks one field and either returns a clean value or raises `ExpenseError`. Subclassing `ValueError` fits, because the problem is a bad value. +Each parser checks one field and either returns a clean value or raises `ExpenseError`. Making it a child of `ValueError` fits, because the problem is a bad value. ```python from datetime import date @@ -221,7 +229,7 @@ The corrupted file is **moved** to `expenses.json.bak` instead of being overwrit The same clause also catches `UnicodeDecodeError`. That one happens when the file is not UTF-8 text, for example a file saved by an old Windows editor in another encoding. It is a `ValueError`, not a `JSONDecodeError`, so without it in the tuple the program would crash on start-up. -`ensure_ascii=False` keeps notes like `Toshkent - Samarqand` or Cyrillic text readable in the file. `indent=2` makes it easy to inspect. +`ensure_ascii=False` keeps notes like `Fargʻona bozori` or Cyrillic text readable in the file. `indent=2` makes it easy to inspect. ::: info Why check `isinstance(data, list)`? A file containing valid JSON such as `{"amount": 5}` would load without error but break the rest of the program, which expects a list. Checking the shape of loaded data is part of validation too. @@ -395,7 +403,7 @@ def main(): Save it as `expenses.py`. It creates `expenses.json` and `expenses.csv` in the folder you run it from. ::: info Running it on this page -The menu keeps calling `input()` until you choose `0`, so the lines in "Values for input()" must end with `0`. If they run out first, `input()` raises `EOFError: EOF when reading a line`. For example, enter these lines (one per line) to add one expense, list it, and exit: `1`, `45000`, `food`, `2026-09-03`, `Plov`, `2`, `0`. The files the program writes stay in this tab until you reload the page or press Stop, so a second run starts with `Expense Tracker - 1 expenses loaded`. +The menu keeps calling `input()` until you choose `0`. Each question appears in the output and waits for your answer. For example, type these answers one at a time to add one expense, list it, and exit: `1`, `45000`, `food`, `2026-09-03`, `Plov`, `2`, `0`. The files the program writes stay in this tab until you reload the page or press Stop, so a second run starts with `Expense Tracker - 1 expenses loaded`. ::: ```python @@ -801,7 +809,7 @@ The tests check boundaries on purpose: `799` versus `800` for the 80% warning, ` ## Try it -A compact, in-memory version: type lines like `45000 food` in **Values for input()**, one per line, and finish with `done`. Then add a "top category" line to the report. +A compact, in-memory version: run it, type lines like `45000 food` when it asks, and finish with `done`. Then add a "top category" line to the report. diff --git a/docs/lessons/09-classes-and-objects/01-why-oop.md b/docs/en/lessons/09-classes-and-objects/01-why-oop.md similarity index 97% rename from docs/lessons/09-classes-and-objects/01-why-oop.md rename to docs/en/lessons/09-classes-and-objects/01-why-oop.md index 7c4807c..55662cc 100644 --- a/docs/lessons/09-classes-and-objects/01-why-oop.md +++ b/docs/en/lessons/09-classes-and-objects/01-why-oop.md @@ -129,18 +129,14 @@ A plain class doesn't fix everything, though. Code outside the class can still w That's the central idea of OOP. An **object** combines **attributes**, the data it knows (`owner`, `balance`), and **methods**, the actions it can perform (`deposit()`, `withdraw()`). -```text - class BankAccount (the blueprint) - +----------------------+ - | data: owner | - | balance | - | actions: deposit() | - | withdraw() | - +----------------------+ - +--------+ +--------+ +---------+ - | Aziza | | Bekzod | | Dilnoza | (objects / instances) - | 500000 | | 100000 | | 100000 | - +--------+ +--------+ +---------+ +```flow +class `BankAccount` :: the blueprint + data: `owner`, `balance` + actions: `deposit()`, `withdraw()` +| Aziza :: `500000` +| Bekzod :: `100000` +| Dilnoza :: `100000` +|= objects / instances ``` Think of a cookie cutter: the class is the cutter, and each object is a separate cookie of the same shape. diff --git a/docs/lessons/09-classes-and-objects/02-classes-and-objects.md b/docs/en/lessons/09-classes-and-objects/02-classes-and-objects.md similarity index 100% rename from docs/lessons/09-classes-and-objects/02-classes-and-objects.md rename to docs/en/lessons/09-classes-and-objects/02-classes-and-objects.md diff --git a/docs/lessons/09-classes-and-objects/03-methods-and-attributes.md b/docs/en/lessons/09-classes-and-objects/03-methods-and-attributes.md similarity index 100% rename from docs/lessons/09-classes-and-objects/03-methods-and-attributes.md rename to docs/en/lessons/09-classes-and-objects/03-methods-and-attributes.md diff --git a/docs/lessons/09-classes-and-objects/04-class-attributes-and-methods.md b/docs/en/lessons/09-classes-and-objects/04-class-attributes-and-methods.md similarity index 100% rename from docs/lessons/09-classes-and-objects/04-class-attributes-and-methods.md rename to docs/en/lessons/09-classes-and-objects/04-class-attributes-and-methods.md diff --git a/docs/lessons/09-classes-and-objects/05-properties-and-encapsulation.md b/docs/en/lessons/09-classes-and-objects/05-properties-and-encapsulation.md similarity index 98% rename from docs/lessons/09-classes-and-objects/05-properties-and-encapsulation.md rename to docs/en/lessons/09-classes-and-objects/05-properties-and-encapsulation.md index a8846e9..17326b1 100644 --- a/docs/lessons/09-classes-and-objects/05-properties-and-encapsulation.md +++ b/docs/en/lessons/09-classes-and-objects/05-properties-and-encapsulation.md @@ -120,7 +120,7 @@ Refused: Price must be a number, got 'cheap' The getter and setter share the **same name**, the value is stored under a **different** name (`_price`), and `__init__` assigns `self.price`, so the starting price is validated too. -One gap: `bool` is a subclass of `int`, so `tea.price = True` is accepted as `1`. If that matters, also reject `isinstance(value, bool)`. There's also a rarely needed `@price.deleter`, which runs on `del tea.price`. +One gap: `True` and `False` count as integers, so `tea.price = True` is accepted as `1`. If that matters, also reject `isinstance(value, bool)`. There's also a rarely needed `@price.deleter`, which runs on `del tea.price`. ## Computed properties diff --git a/docs/lessons/09-classes-and-objects/06-special-methods.md b/docs/en/lessons/09-classes-and-objects/06-special-methods.md similarity index 100% rename from docs/lessons/09-classes-and-objects/06-special-methods.md rename to docs/en/lessons/09-classes-and-objects/06-special-methods.md diff --git a/docs/lessons/09-classes-and-objects/07-operators-and-containers.md b/docs/en/lessons/09-classes-and-objects/07-operators-and-containers.md similarity index 100% rename from docs/lessons/09-classes-and-objects/07-operators-and-containers.md rename to docs/en/lessons/09-classes-and-objects/07-operators-and-containers.md diff --git a/docs/lessons/10-object-oriented-design/01-inheritance.md b/docs/en/lessons/10-object-oriented-design/01-inheritance.md similarity index 100% rename from docs/lessons/10-object-oriented-design/01-inheritance.md rename to docs/en/lessons/10-object-oriented-design/01-inheritance.md diff --git a/docs/lessons/10-object-oriented-design/02-polymorphism-and-abcs.md b/docs/en/lessons/10-object-oriented-design/02-polymorphism-and-abcs.md similarity index 100% rename from docs/lessons/10-object-oriented-design/02-polymorphism-and-abcs.md rename to docs/en/lessons/10-object-oriented-design/02-polymorphism-and-abcs.md diff --git a/docs/lessons/10-object-oriented-design/03-composition.md b/docs/en/lessons/10-object-oriented-design/03-composition.md similarity index 100% rename from docs/lessons/10-object-oriented-design/03-composition.md rename to docs/en/lessons/10-object-oriented-design/03-composition.md diff --git a/docs/lessons/10-object-oriented-design/04-dataclasses.md b/docs/en/lessons/10-object-oriented-design/04-dataclasses.md similarity index 100% rename from docs/lessons/10-object-oriented-design/04-dataclasses.md rename to docs/en/lessons/10-object-oriented-design/04-dataclasses.md diff --git a/docs/lessons/10-object-oriented-design/05-enums.md b/docs/en/lessons/10-object-oriented-design/05-enums.md similarity index 100% rename from docs/lessons/10-object-oriented-design/05-enums.md rename to docs/en/lessons/10-object-oriented-design/05-enums.md diff --git a/docs/lessons/10-object-oriented-design/06-type-hints.md b/docs/en/lessons/10-object-oriented-design/06-type-hints.md similarity index 100% rename from docs/lessons/10-object-oriented-design/06-type-hints.md rename to docs/en/lessons/10-object-oriented-design/06-type-hints.md diff --git a/docs/lessons/10-object-oriented-design/07-oop-project.md b/docs/en/lessons/10-object-oriented-design/07-oop-project.md similarity index 96% rename from docs/lessons/10-object-oriented-design/07-oop-project.md rename to docs/en/lessons/10-object-oriented-design/07-oop-project.md index f545834..01638df 100644 --- a/docs/lessons/10-object-oriented-design/07-oop-project.md +++ b/docs/en/lessons/10-object-oriented-design/07-oop-project.md @@ -48,38 +48,9 @@ Underline the nouns in the feature list: book, status, member, student, loan, fi | `Library` | normal class | **has** books, members, loans, and a notifier, and coordinates them | | `LibraryError` and subclasses | exceptions | callers can catch one type or each specific case | -Here is the class diagram. An arrow starting with `<>` means "has / is made of", and `inherits` points from a child class to its parent: +Here is the class diagram. A line that starts with a diamond means "has / is made of": the `Library` holds books, members, loans and a notifier. A hollow triangle points from a child class to its parent. -```text -+-------------------+ +------------------+ -| Library |<>-------->| Book | -|-------------------| books |------------------| -| name, notifier | | isbn, title | -| books: {isbn: B} | | author, year | -| members: {id: M} | | lost | -| loans: [Loan] | +------------------+ -|-------------------| -| borrow() | +------------------+ -| return_book() |<>-------->| Member | -| mark_lost() | members | max_books = 5 | -| status_of() | | loan_days = 21 | -| overdue_loans() | +------------------+ -| search() | ^ inherits -| report() | +------------------+ -| send_reminders() | | StudentMember | -| save() / load() | | max_books = 2 | -+-------------------+ +------------------+ - <> <> - | loans | notifier +------------------+ - v +-------------->| Notifier (ABC) | -+-------------------+ | notify() | -| Loan | +------------------+ -| isbn, member_id | ^ inherits -| borrowed_on | +------------------+ -| due_on | | ConsoleNotifier | -| returned_on | +------------------+ -+-------------------+ -``` + Three design decisions are worth pointing out now: diff --git a/docs/lessons/11-testing-and-debugging/01-testing-with-assert.md b/docs/en/lessons/11-testing-and-debugging/01-testing-with-assert.md similarity index 99% rename from docs/lessons/11-testing-and-debugging/01-testing-with-assert.md rename to docs/en/lessons/11-testing-and-debugging/01-testing-with-assert.md index 979ac43..3f08581 100644 --- a/docs/lessons/11-testing-and-debugging/01-testing-with-assert.md +++ b/docs/en/lessons/11-testing-and-debugging/01-testing-with-assert.md @@ -353,7 +353,7 @@ Without the check, `people=0` would raise a less helpful `ZeroDivisionError`. ### 4. Test a shopping cart class -Write a class `Cart` with `add(name, price)` and `total()`. Write two tests, a new cart totals `0` and adding the same item twice counts it twice, and run them with a loop. +Write a class `Cart` with `add(name, price)` and `total()`. Write two tests: a new cart totals `0`, and adding the same item twice counts it twice. Run them with a loop. ::: details Solution ```python diff --git a/docs/lessons/11-testing-and-debugging/02-choosing-test-cases.md b/docs/en/lessons/11-testing-and-debugging/02-choosing-test-cases.md similarity index 96% rename from docs/lessons/11-testing-and-debugging/02-choosing-test-cases.md rename to docs/en/lessons/11-testing-and-debugging/02-choosing-test-cases.md index 8c7d8d9..d64c9f7 100644 --- a/docs/lessons/11-testing-and-debugging/02-choosing-test-cases.md +++ b/docs/en/lessons/11-testing-and-debugging/02-choosing-test-cases.md @@ -17,7 +17,7 @@ description: "Decide what to test: normal cases, boundaries and edge cases, inva ## Why it matters -Writing `assert` is easy. Knowing **what** to assert is the real skill: a function can pass ten tests and still be wrong if all ten check the same easy case. So a tester asks "How could this break?" Most bugs hide at limits like `0` or "exactly 18", in empty lists, and in inputs nobody expected. +Writing `assert` is easy. Knowing **what** to assert is the real skill: a function can pass ten tests and still be wrong if all ten check the same easy case. So a tester asks "How could this break?" Many bugs hide at limits like `0` or "exactly 18", in empty lists, and in inputs nobody expected. ## Three kinds of test cases @@ -159,11 +159,11 @@ print("All tests passed") All tests passed ``` -The program gets today; the test picks the day. `random.Random(42)` is a generator with a fixed **seed**, so it makes the same choices every run. For `input()`, keep the call in the outer code and test a function that receives the typed text. +The program gets today; the test picks the day. Likewise, `pick_winner` uses the `random` module unless a test passes `random.Random(42)`, a separate random number generator with its own fixed **seed**. Both have `choice()`, and the seeded one picks the same name every run. For `input()`, keep the call in the outer code and test a function that receives the typed text. ## Write the test before fixing the bug -When Dilnoza reports that `average([])` crashes the report page with `ZeroDivisionError`, first write `assert average([]) == 0.0` in a test and watch it **fail**: that proves the test really catches the bug. Then fix the function until the test passes. This **regression test** stays forever, so the bug cannot quietly come back. If you fix first and test later, you never see the test fail. +When Dilnoza reports that `average([])` crashes the report page with `ZeroDivisionError`, first write `assert average([]) == 0.0` in a test and watch it **fail**: that proves the test really catches the bug. Then fix the function until the test passes. This **regression test** stays forever, so the bug cannot quietly come back. You have **enough tests** when every class, boundary, branch, promised error, and fixed bug has one. Ten well-chosen tests beat a hundred random ones. diff --git a/docs/lessons/11-testing-and-debugging/03-pytest-basics.md b/docs/en/lessons/11-testing-and-debugging/03-pytest-basics.md similarity index 98% rename from docs/lessons/11-testing-and-debugging/03-pytest-basics.md rename to docs/en/lessons/11-testing-and-debugging/03-pytest-basics.md index a4d024f..9adba66 100644 --- a/docs/lessons/11-testing-and-debugging/03-pytest-basics.md +++ b/docs/en/lessons/11-testing-and-debugging/03-pytest-basics.md @@ -30,7 +30,7 @@ pytest 9.1.1 ``` ::: info Run pytest on your computer -The editor on this site can `import pytest`, but collecting and running test files needs a terminal, so run the pytest files on this page locally. Save each file under the name shown above its code block (the name is not part of the file). The runnable examples do not use pytest. +The editor on this site can `import pytest`, but collecting and running test files needs a terminal, so run the pytest files on this page locally. Save each file under the name shown above its code block (the name is not part of the file). Each Practice solution also has a runnable version without pytest. ::: ## Your first test file @@ -154,7 +154,7 @@ def test_float_total(): ``` - The test **passes** if the block raises `ValueError`, and fails with `DID NOT RAISE ValueError` if not. -- `match=` also checks the message (a regular expression, so plain words are safe). +- `match=` also checks the message, as a regular expression (see *Regular Expressions*); plain words match themselves. - `as excinfo` keeps the exception: `excinfo.value` is the exception object. - `pytest.approx()` compares floats with a tiny tolerance, like `math.isclose()`. @@ -300,7 +300,7 @@ pytest matches fixtures **by parameter name**. **Fix:** `def test_deposit(accoun Put `is_even(n)` in `number_tools.py` and write `test_number_tools.py` with three tests: an even number, an odd number, and zero. ::: details Solution -`test_number_tools.py` (with `is_even` from the runnable version in `number_tools.py`): +`number_tools.py` is the function in the runnable version. `test_number_tools.py`: ```py from number_tools import is_even diff --git a/docs/lessons/11-testing-and-debugging/04-debugging-and-logging.md b/docs/en/lessons/11-testing-and-debugging/04-debugging-and-logging.md similarity index 95% rename from docs/lessons/11-testing-and-debugging/04-debugging-and-logging.md rename to docs/en/lessons/11-testing-and-debugging/04-debugging-and-logging.md index a6578b7..6f5d0e0 100644 --- a/docs/lessons/11-testing-and-debugging/04-debugging-and-logging.md +++ b/docs/en/lessons/11-testing-and-debugging/04-debugging-and-logging.md @@ -95,7 +95,7 @@ The crash is in `average`, but the **bug** may be higher up: what should the rep ## The debugger: `breakpoint()` -A **debugger** pauses your program so you can inspect variables and run one line at a time. Python's built-in one is **pdb**. `breakpoint()` marks where to pause, in `prices.py`: +A **debugger** pauses your program so you can inspect variables and run one line at a time. Python's built-in one is **pdb**. `breakpoint()` marks where to pause. Save this as `prices.py`: ```py def average_price(prices): @@ -127,7 +127,7 @@ At `breakpoint()`, Python shows a `(Pdb)` prompt for commands: 8333.333333333334 ``` -`->` shows the line that runs **next** (since Python 3.13, the `breakpoint()` line itself). `p total` printed only the last price, confirming the hypothesis. +`->` shows the line that runs **next**; since Python 3.13, pdb first stops on the `breakpoint()` line itself. `p total` printed only the last price, confirming the hypothesis. The essential commands are `n` (next line), `s` (step **into** a called function), `c` (continue), `p expr` (print), `l` (list code), and `q` (quit). Editors like VS Code have graphical debuggers with the same ideas. Remove every `breakpoint()` when done, or the program freezes waiting for commands. @@ -156,7 +156,7 @@ ERROR delivery to Samarkand failed ``` - `level` is a **filter**: lower messages are ignored, so `debug` lines can stay in the code, switched on with one setting. -- `stream=sys.stdout` sends lines to normal output instead of the error stream; `filename="shop.log"` sends them to a file. +- `stream=sys.stdout` sends lines where `print` writes, instead of the error output (`sys.stderr`) logging uses by default; `filename="shop.log"` sends them to a file. - `format` fills in placeholders: `%(levelname)s` (`-8` pads it), `%(message)s`, `%(name)s`, `%(asctime)s` (date and time), and `%(funcName)s`. The default looks like `WARNING:root:coupon code expired`. ### Named loggers @@ -417,7 +417,7 @@ Bad values are **expected**, so a warning fits better than a traceback per line. ### 5. A debug switch -A variable `DEBUG = True` selects level `DEBUG`, otherwise `INFO`. Write `find_cheapest(products)` (names to prices) that logs each item at `DEBUG` and returns the cheapest name; log it at `INFO`. Use the format `%(levelname)-5s %(funcName)s: %(message)s` and `{"tea": 12000, "non": 5000, "plov": 35000}`. +When a variable `DEBUG` is `True`, set the logging level to `DEBUG`; otherwise set it to `INFO`. Write `find_cheapest(products)` (a dictionary of names to prices) that logs each item at `DEBUG` and returns the cheapest name; log it at `INFO`. Use the format `%(levelname)-5s %(funcName)s: %(message)s` and `{"tea": 12000, "non": 5000, "plov": 35000}`. ::: details Solution ```python diff --git a/docs/lessons/12-going-further/01-iterators-and-generators.md b/docs/en/lessons/12-going-further/01-iterators-and-generators.md similarity index 93% rename from docs/lessons/12-going-further/01-iterators-and-generators.md rename to docs/en/lessons/12-going-further/01-iterators-and-generators.md index b55c560..9d306d7 100644 --- a/docs/lessons/12-going-further/01-iterators-and-generators.md +++ b/docs/en/lessons/12-going-further/01-iterators-and-generators.md @@ -73,7 +73,7 @@ while True: 22000 ``` -An iterator only goes **forward**. Once it has handed out every item, it is empty for good: +An iterator only goes **forward**. Once it has handed out every item, it is **exhausted** (empty for good): ```python scores = [90, 85, 97] @@ -90,7 +90,7 @@ print(sum(scores)) # the list itself is fine 272 ``` -`map()`, `filter()`, `zip()`, files, and generators all return iterators, so they get used up the same way. +Files, generators, and the results of `map()`, `filter()`, and `zip()` are iterators too, and get used up the same way. ## Writing your own iterator class @@ -121,7 +121,7 @@ print(list(countdown)) [] ``` -The second pass is empty. `Countdown` **is** its own iterator, so the position lives in the object and one pass uses it up. A list does not behave like that: each loop gets a fresh iterator from `iter()`. Generators, next, make the fix easy. +The second pass is empty. `Countdown` **is** its own iterator, so the position lives in the object and one pass uses it up. A list does not behave like that: each loop gets a fresh iterator from `iter()`. Generators, coming up next, make the fix easy. ## Generator functions with `yield` @@ -154,7 +154,7 @@ tea served no more steps ``` -The third `next()` ran the function to its end, so it raised `StopIteration` and `next` returned the default. Python keeps the local variables and position for you, so a countdown takes a few lines: +The third `next()` ran the function to its end, so the generator raised `StopIteration` and `next` returned the default. Python keeps the local variables and position for you, so a countdown takes a few lines: ```python def countdown(start): @@ -283,7 +283,7 @@ print(f"Tashkent total: {sum(tashkent):,} som") Tashkent total: 60,000 som ``` -`sum()` pulls values from the end and drives the whole pipeline. Each function is tiny, easy to test on a list, and works on a 10-gigabyte file. Use a **list** instead when you need `len()`, indexing, or to loop over the result more than once. +`sum()` drives the whole pipeline: each value it asks for is pulled through every step. Each function is tiny, easy to test on a list, and works on a 10-gigabyte file. Use a **list** instead when you need `len()`, indexing, or to loop over the result more than once. ## Try it @@ -438,7 +438,7 @@ for balance in running_balance(100000, [-25000, 40000, -60000, 15000]): ### 5. Log pipeline -Write the `app.log` file from the solution. Build a pipeline of generators that reads stripped lines, keeps only `ERROR` lines, and yields just the message. Print each message, the number of errors, and the first error found with `next()`. +Create `app.log` as the solution does. Build a pipeline of generators that reads stripped lines, keeps only `ERROR` lines, and yields just the message. Print each message, the number of errors, and the first error found with `next()`. ::: details Solution ```python diff --git a/docs/lessons/12-going-further/02-regular-expressions.md b/docs/en/lessons/12-going-further/02-regular-expressions.md similarity index 94% rename from docs/lessons/12-going-further/02-regular-expressions.md rename to docs/en/lessons/12-going-further/02-regular-expressions.md index 752d670..7cd991f 100644 --- a/docs/lessons/12-going-further/02-regular-expressions.md +++ b/docs/en/lessons/12-going-further/02-regular-expressions.md @@ -17,7 +17,7 @@ description: "Search, validate, extract, and replace text patterns with Python's ## Why it matters -Say you have 5,000 customer messages and need every phone number. People write `+998 90 123 45 67`, `+998901234567`, and `90-123-45-67`; with `find()` and `split()` you would write dozens of lines and still miss cases. A **regular expression** (regex) describes the *shape* of the text you want: "optional +998, then 9 digits with optional spaces". Regex powers form validation, log analysis, data cleaning, and every editor's search box. +Say you have 5,000 customer messages and need every phone number. People write `+998 90 123 45 67`, `+998901234567`, and `90-123-45-67`; with `find()` and `split()` you would write dozens of lines and still miss cases. A **regular expression** (regex) describes the *shape* of the text you want: "optional +998, then 9 digits with optional spaces". Regex is used in form validation, log analysis, data cleaning, and the search box of most code editors. Regex is harder to read than string methods, so use the simplest tool that works: string methods for **fixed text** (`"error" in text`, `name.endswith(".csv")`), regex for a **pattern** ("some digits", "a date like dd.mm.yyyy"). @@ -87,7 +87,7 @@ None ['python', 'regex', 'files', 'json'] ``` -Use `fullmatch` for **validation** ("is this whole input a valid code?") and `search`, `findall`, or `finditer` (match objects one at a time, good for big texts) for **finding** something inside text. +Use `fullmatch` for **validation** ("is this whole input a valid code?") and `search`, `findall`, or `finditer` for **finding** something inside text. ## Pattern building blocks @@ -103,7 +103,7 @@ Most characters match themselves: `a` matches "a". These have a special meaning: | `[^abc]` | one character **not** in the set | `[^0-9]` | x, - | | a|b | a or b | tea|coffee | tea, coffee | | `(...)` | group | `(ab)+` | ab, abab | -| `\d` | a digit (any Unicode digit) | `\d\d` | 42 | +| `\d` | a digit | `\d\d` | 42 | | `\w` | a word character (letter, digit, `_`) | `\w+` | Aziza_1 | | `\s` | whitespace (space, tab, newline) | `a\sb` | "a b" | | `\D` `\W` `\S` | NOT a digit / word char / whitespace | `\S+` | hello! | @@ -192,7 +192,7 @@ When a pattern comes from **user input**, `re.escape()` backslashes its special ## Flags and `re.compile` -`re.IGNORECASE` ignores case, `re.MULTILINE` makes `^` and `$` match at every line, and `re.VERBOSE` ignores spaces in the pattern and allows `#` comments. Combine flags with `|`: +`re.IGNORECASE` ignores case, `re.MULTILINE` makes `^` and `$` match at the start and end of every line, and `re.VERBOSE` ignores spaces in the pattern and allows `#` comments. Combine flags with `|`: ```python import re @@ -244,7 +244,7 @@ for s in ["+998 90 123 45 67", "998-93-555-66-77", "90 123 45 67", "12345"]: ### Shape is not validity -A pattern checks the *shape* only. `r"([0-9]{2})\.([0-9]{2})\.([0-9]{4})"` accepts `31.02.2026`, so after `fullmatch` pass the groups to `datetime(year, month, day)` inside `try`/`except ValueError` to reject dates that don't exist. Note the `\.`: an unescaped `.` would also accept `15/09/2026`. +A pattern checks the *shape* only. `r"([0-9]{2})\.([0-9]{2})\.([0-9]{4})"` accepts `31.02.2026`, so after `fullmatch`, convert the groups with `int()` and pass them to `datetime(year, month, day)` inside `try`/`except ValueError` to reject dates that don't exist. Note the `\.`: an unescaped `.` would also accept `15/09/2026`. ## Try it @@ -437,7 +437,7 @@ assert to_iso("no dates") == "no dates" Exam on 2026-06-20, results by 2026-07-01. Room 3.14. ``` -`\g` inserts a named group in the replacement. `3.14` is untouched because it does not have the full date shape. +`3.14` is untouched because it does not have the full date shape. ::: ## Recap diff --git a/docs/lessons/12-going-further/03-text-processing-project.md b/docs/en/lessons/12-going-further/03-text-processing-project.md similarity index 93% rename from docs/lessons/12-going-further/03-text-processing-project.md rename to docs/en/lessons/12-going-further/03-text-processing-project.md index 1b64083..0780d91 100644 --- a/docs/lessons/12-going-further/03-text-processing-project.md +++ b/docs/en/lessons/12-going-further/03-text-processing-project.md @@ -55,32 +55,20 @@ Features: Before writing code, list the functions and how data flows between them. Each function does one job, and most of them are **pure**: they take text or words and return a result, without printing or touching files. Pure functions are easy to test. -```text -cafe.txt - | - v -read_text(path) -----------------> text (str) - | - +--------------------------+---------------------------+ - | | | - v v v -remove_links(text) count_sentences(text) extract(text) - | count_paragraphs(text) -> emails, urls, numbers - v -iter_words(text) (generator) - | - v -words (list) --> top_words(words) longest_words(words) reading_time(n) - | - v -analyze(text) --------------------> TextStats (dataclass) - | - +---------------+----------------+ - v v - format_report(stats) json.dumps(asdict(stats)) - | | - v v - report.txt report.json +```flow +`cafe.txt` +`read_text(path)` -> `text` (str) +| `remove_links(text)` + `iter_words(text)` -> `words` (list) [generator] + `top_words(words)` + `longest_words(words)` + `reading_time(n)` +| `count_sentences(text)` + `count_paragraphs(text)` +| `extract(text)` -> emails, urls, numbers +`analyze(text)` -> `TextStats` (dataclass) +| `format_report(stats)` -> `report.txt` +| `json.dumps(asdict(stats))` -> `report.json` ``` Only `read_text`, `save_reports`, and `main` touch files or the screen. Everything else is pure. @@ -182,10 +170,10 @@ print(list(iter_words(remove_links(line)))) ['write', 'to', 'or', 'visit', 'today'] ``` -The URL pattern ends with `[^\s,.]` so a full stop right after a link is not included in it. +The URL pattern ends with `[^\s,.]` so a period right after a link is not included in it. ::: info Why a generator? -`iter_words` never builds a list itself. For this project we call `list()` on it because we need the words several times, but the same function could feed `Counter` directly while reading a huge file line by line. +`iter_words` never builds a list itself. In this project you call `list()` on it because you need the words several times, but the same function could feed `Counter` directly while reading a huge file line by line. ::: ## Step 3: Characters, sentences, and paragraphs @@ -292,7 +280,7 @@ An adult reads roughly 200 to 250 words per minute. Keeping the number in a name ## Step 6: Extract emails, URLs, and numbers -These are the patterns from *Regular Expressions*, applied to the whole text: +The email and URL patterns are the ones from Step 2, and `NUMBER_RE` matches whole numbers and decimals like `3.5`: ```python import re @@ -607,7 +595,7 @@ Saved report.json with keys: characters, characters_no_spaces, words, sentences Saved report.txt: 485 bytes ``` -Notice the structure: constants and compiled patterns at the top, small pure functions in the middle, and all input/output in `save_reports()` and `main()`. The `if __name__ == "__main__":` line (from *Modules and Imports*) lets you import these functions in a test file without running the program. +Notice the structure: constants and compiled patterns at the top, small pure functions in the middle, and all input/output in `read_text()`, `save_reports()`, and `main()`. The `if __name__ == "__main__":` line (from *Modules and Imports*) lets you import these functions in a test file without running the program. ## Testing the pure functions @@ -710,7 +698,7 @@ A compact version of the analyzer runs right here. Paste in your own text, or ch ### 1. Reading a file without an encoding -Text files are not always saved as UTF-8. If a file was saved in an old Windows encoding, reading it as UTF-8 fails: +Without `encoding=`, Python uses the computer's default, which can differ between Windows and Linux or macOS, so the same program may read a file on one computer and fail on another. And text files are not always saved as UTF-8. A file saved in an old Windows encoding fails even when you ask for UTF-8: ```py from pathlib import Path @@ -723,7 +711,7 @@ text = Path("old.txt").read_text(encoding="utf-8") UnicodeDecodeError: 'utf-8' codec can't decode byte 0xd2 in position 0: invalid continuation byte ``` -**Fix:** always pass `encoding="utf-8"` so your program behaves the same on every computer, and catch `UnicodeDecodeError` to show a friendly message (or try another encoding). Without an explicit encoding, Python may use a different default on Windows than on Linux or macOS. +**Fix:** always pass `encoding="utf-8"` so your program behaves the same on every computer, and catch `UnicodeDecodeError` to show a friendly message (or try another encoding). ### 2. Forgetting to lowercase diff --git a/docs/lessons/13-working-with-data/01-reading-data.md b/docs/en/lessons/13-working-with-data/01-reading-data.md similarity index 98% rename from docs/lessons/13-working-with-data/01-reading-data.md rename to docs/en/lessons/13-working-with-data/01-reading-data.md index 6f2ed94..cfd0bd9 100644 --- a/docs/lessons/13-working-with-data/01-reading-data.md +++ b/docs/en/lessons/13-working-with-data/01-reading-data.md @@ -19,7 +19,7 @@ description: "Load CSV and JSON data into pandas DataFrames, explore them, selec In *Working with CSV* and *Working with JSON*, you read data with the standard library. That works well, but every question needs a loop: "What was the total revenue in Samarkand?" means reading rows, converting the strings `DictReader` gives you to numbers, checking a condition, and adding things up. -Most real data is a **table**: sales records, weather readings, exam results, bank transactions. **pandas** is the most widely used Python library for tables. It reads a file in one line, understands numbers and dates, and answers questions like the one above in a single expression. Shops, banks, scientists, and journalists all use it every day. +Most real data is a **table**: sales records, weather readings, exam results, bank transactions. **pandas** is the most widely used Python library for tables. It reads a file in one line, understands numbers and dates, and answers questions like the one above in a single expression. ## Installing pandas @@ -173,7 +173,7 @@ To experiment without creating a file, wrap text in `io.StringIO`, which behaves Real files are messier than these. The options you will reach for most: `sep=";"` for semicolon-separated files (common in Excel exports), `encoding="cp1251"` for old Windows files, `usecols=["date", "price"]` to load only some columns, `dtype={"id": str}` to stop pandas turning IDs into numbers, and `thousands=" "` for prices written like `35 000`. ::: info Your own files, in the browser -On your computer, `pd.read_csv()` also accepts a URL (`pd.read_csv("https://.../sales.csv")`). In the editor on this site, browsers block most cross-site downloads (the CORS rule), and there is no file picker, so create the file in code as the examples do, or paste your data into a string. To work with your own files, use the [Python Lab](/lab), which has a file browser and upload button. +On your computer, `pd.read_csv()` also accepts a URL (`pd.read_csv("https://.../sales.csv")`). In the editor on this site, browsers block most cross-site downloads (the CORS rule), and there is no file picker, so create the file in code as the examples do, or paste your data into a string. To work with your own files, use the [Python Lab](/en/lab), which has a file browser and upload button. ::: ## Taking a first look @@ -597,7 +597,7 @@ print(df["price"].mean()) 63333.333333333336 ``` -`shape` and `columns` are attributes, while `mean()` is a method that works on one column. +`shape` and `columns` are attributes, while `mean()` is a method, here called on one column. ::: ### 2. Cheap and long @@ -700,7 +700,7 @@ Negative positions work with `.iloc` just like with lists. The `.loc` slice incl ### 5. Clean and save -Read the JSON records below from a file you create first. Convert `date` to real dates, drop rows with a missing `amount`, keep only payments from March 2026 or later, and save the result to `payments_clean.csv` without the index. Print the saved file. +Save the records below to `payments.json`, then load the file with pandas. Convert `date` to real dates, drop rows with a missing `amount`, keep only payments from March 2026 or later, and save the result to `payments_clean.csv` without the index. Print the saved file. ```python payments = [ diff --git a/docs/lessons/13-working-with-data/02-pandas-basics.md b/docs/en/lessons/13-working-with-data/02-pandas-basics.md similarity index 97% rename from docs/lessons/13-working-with-data/02-pandas-basics.md rename to docs/en/lessons/13-working-with-data/02-pandas-basics.md index 41eb782..4d46434 100644 --- a/docs/lessons/13-working-with-data/02-pandas-basics.md +++ b/docs/en/lessons/13-working-with-data/02-pandas-basics.md @@ -278,7 +278,7 @@ Each argument reads as `new_name=(column, calculation)`. Grouping by two columns ### Group totals back on every row -Two more `groupby` tools appear in real reports. `idxmax()` returns the **label** of the largest value (which city, not how much), and `transform("sum")` returns each group's total **on every row of that group**, so you can compute shares: +Two more tools often appear next to `groupby` in real reports. `idxmax()` returns the **label** of the largest value (which city, not how much), and `transform("sum")` returns each group's total **on every row of that group**, so you can compute shares: ```python import io @@ -410,7 +410,7 @@ When two tables share a **key column** instead, `merge()` joins them. ### Merging two tables -Here, sales only have a product name, and the product details are in a second table. `merge()` looks up each product, like a dictionary lookup for a whole column: +Here, each order has only a product name, and the product details are in a second table. `merge()` looks up each product, like a dictionary lookup for a whole column: ```python import pandas as pd @@ -543,7 +543,7 @@ date Freq: MS, Name: revenue, dtype: int64 ``` -`resample("MS")` groups a date index into calendar months, labeled by the **m**onth **s**tart. Unlike grouping by month number, it keeps the year and adds empty months with a total of 0. To label months as text instead, group by `sales["date"].dt.strftime("%Y-%m")` (the format codes from *Dates and Times*), and `monthly.pct_change()` then gives the change from each month to the next as a fraction (`0.381` means +38.1%; the first month is `NaN` because it has no previous month). +`resample("MS")` groups a date index into calendar months, labeled by the **m**onth **s**tart. Unlike grouping by month number, it keeps the year and adds empty months with a total of 0. To label months as text instead, group by `sales["date"].dt.strftime("%Y-%m")` (the format codes from *Dates and Times*). `monthly.pct_change()` gives the change from each month to the next as a fraction (`0.381` means +38.1%; the first month is `NaN` because it has no previous month). ## `apply`: running your own function diff --git a/docs/lessons/13-working-with-data/03-charts-with-matplotlib.md b/docs/en/lessons/13-working-with-data/03-charts-with-matplotlib.md similarity index 96% rename from docs/lessons/13-working-with-data/03-charts-with-matplotlib.md rename to docs/en/lessons/13-working-with-data/03-charts-with-matplotlib.md index 2ad7cee..a360e6b 100644 --- a/docs/lessons/13-working-with-data/03-charts-with-matplotlib.md +++ b/docs/en/lessons/13-working-with-data/03-charts-with-matplotlib.md @@ -63,15 +63,7 @@ matplotlib has two styles: In the object-oriented style, a **Figure** is the whole image, and an **Axes** is one chart inside it, with its own axes, title, and data: -```text -+------------------ Figure -------------------+ -| +------ Axes ------+ +------ Axes ------+ | -| | title | | title | | -| | y ...data... | | y ...data... | | -| | x | | x | | -| +------------------+ +------------------+ | -+---------------------------------------------+ -``` + The official documentation recommends the Axes style, because it is always clear which chart each command changes. Here is the same chart written that way: @@ -238,7 +230,7 @@ plt.show() The chart is a circle cut into four slices labeled with percentages, with cash as the largest slice at 35%. `autopct` formats the percentage text, and `startangle=90` starts the first slice at the top. ::: warning Use pie charts sparingly -People are bad at comparing angles. Is 30% visibly bigger than 35%? In a bar chart, the difference is obvious. Use a pie only for a **few** slices (about 2 to 5) that add up to a meaningful whole. Otherwise, use a bar chart. +People are bad at comparing angles. Is the 35% slice visibly bigger than the 30% one? In a bar chart, the difference is obvious. Use a pie only for a **few** slices (about 2 to 5) that add up to a meaningful whole. Otherwise, use a bar chart. ::: ## Several charts in one figure: subplots @@ -273,7 +265,7 @@ The figure shows two charts side by side: a red line of rising temperature on th - `fig.suptitle()` adds one title above all the charts. - `fig.tight_layout()` adjusts the spacing so titles and labels do not overlap. -For a grid of 2 rows and 2 columns, use `fig, axes = plt.subplots(2, 2)` and reach each chart with `axes[row, col]`, just like the grids in *Nested Data*. +For a grid of 2 rows and 2 columns, use `fig, axes = plt.subplots(2, 2)` and reach each chart with `axes[row, col]`: row first, as in the grids from *Nested Data*, but with both indexes in one pair of brackets. ## Saving figures @@ -305,7 +297,7 @@ True - When a loop creates many figures (one chart per city, say), call `plt.close(fig)` after saving each one, or matplotlib keeps them all in memory and warns you. ::: info Where `plt.show()` is needed -In a `.py` file and in this site's editor, `plt.show()` is what displays the chart (here it appears below the output). In Jupyter and the [Python Lab](/lab), a figure is shown automatically at the end of a cell, so you can leave `plt.show()` out. +In a `.py` file and in this site's editor, `plt.show()` is what displays the chart (here it appears below the output). In Jupyter and the [Python Lab](/en/lab), a figure is shown automatically at the end of a cell, so you can leave `plt.show()` out. ::: ## Plotting straight from pandas @@ -402,7 +394,7 @@ ax.plot(months, revenue) # Bad: no title, no axis labels plt.show() ``` -The reader has to guess: degrees or millimeters? Som or dollars? Always set a title and label both axes, including units: `ax.set_ylabel("Revenue (thousand som)")`. The same goes for pies with a dozen thin slices: keep the biggest few categories, group the rest into "Other", or use a sorted `barh()`. +The reader has to guess: degrees or millimeters? Som or dollars? Always set a title and label both axes, including units: `ax.set_ylabel("Revenue (thousand som)")`. A pie with a dozen thin slices is just as hard to read: keep the biggest few categories, group the rest into "Other", or use a sorted `barh()`. ### 4. Mixing `plt.` and `ax.` names diff --git a/docs/lessons/13-working-with-data/04-data-report-project.md b/docs/en/lessons/13-working-with-data/04-data-report-project.md similarity index 95% rename from docs/lessons/13-working-with-data/04-data-report-project.md rename to docs/en/lessons/13-working-with-data/04-data-report-project.md index f18f8d5..70907dc 100644 --- a/docs/lessons/13-working-with-data/04-data-report-project.md +++ b/docs/en/lessons/13-working-with-data/04-data-report-project.md @@ -41,28 +41,29 @@ A small company, *Silk Road Market*, sells six products in five cities. You get ## Design -```text -make_raw_csv() sales_raw.csv (651 messy rows) - | - v -load_clean() read_csv -> fix text -> drop duplicates -> dates - | -> fill missing prices -> drop missing quantities - | -> int types -> revenue and month columns - v -sales (clean DataFrame, 625 orders) - | - v -build_tables() ---> monthly (Series: month -> revenue) - | ---> products (DataFrame: units, revenue, share_%) - | ---> cities (DataFrame: orders, revenue, avg_order) - | ---> pivot (DataFrame: city x month) - | - +--> draw_dashboard() -> sales_dashboard.png - +--> to_csv() -> city_report.csv, city_month_revenue.csv - +--> make_summary() -> sales_summary.txt +```flow +`make_raw_csv()` -> `sales_raw.csv` (651 messy rows) +`load_clean()` + `read_csv` + fix text + drop duplicates + dates + fill missing prices + drop missing quantities + `int` types + `revenue` and `month` columns +`sales` :: clean DataFrame, 625 orders +`build_tables()` + `monthly` :: Series: month to revenue + `products` :: DataFrame: `units`, `revenue`, `share_%` + `cities` :: DataFrame: `orders`, `revenue`, `avg_order` + `pivot` :: DataFrame: city by month +| `draw_dashboard()` -> `sales_dashboard.png` +| `to_csv()` -> `city_report.csv`, `city_month_revenue.csv` +| `make_summary()` -> `sales_summary.txt` ``` -Steps 2 to 9 build one script piece by piece: each snippet continues the previous one and uses its variables, so they are shown for reading rather than as separate Run buttons. Step 1 and *The full program* are runnable on this page; on your computer, paste the steps one after another into a file (or a notebook in the [Python Lab](/lab)) as you read. +Steps 2 to 9 build one script piece by piece: each snippet continues the previous one and uses its variables, so they are shown for reading rather than as separate Run buttons. Step 1 and *The full program* are runnable on this page; on your computer, paste the steps one after another into a file (or a notebook in the [Python Lab](/en/lab)) as you read. ## Step 1: Generate realistic raw data @@ -122,7 +123,7 @@ A0004,2026-01-02,Tashkent,Green tea,3,18000 A0005,2026-01-03,Tashkent,Dried apricots,2,45000 ``` -`random.seed(42)` makes the data identical on every run, so your numbers will match this lesson. `random.choices` with `weights` makes Tashkent five times more likely than a weight-1 city would be, and `day_number // 30` makes quantities grow slowly over the months, so there is a trend to discover. +`random.seed(42)` makes the data identical on every run, so your numbers will match this lesson. `random.choices` picks each city in proportion to its weight, so Tashkent (5) comes up 2.5 times as often as Bukhara (2), and `day_number // 30` makes quantities grow slowly over the months, so there is a trend to discover. Every order has an `order_id`. That matters later: two customers can legitimately buy the same product in the same city on the same day, but two rows with the **same order ID** are a true duplicate. @@ -666,7 +667,7 @@ The chart window shows the same three-panel dashboard described in Step 8, and ` ## Try it -A small version with ten orders, including a messy city name and a missing quantity. It cleans the data, prints a pivot table, and draws two charts. Add a row for Namangan, or change a price, and run it again. +A small version with ten orders, including two messy city names and a missing quantity. It cleans the data, prints a pivot table, and draws two charts. Add a row for Namangan, or change a price, and run it again. @@ -810,7 +811,7 @@ Find the best-selling product (by revenue) in each city. ### 3. Weekday pattern -Do people buy more at the weekend? Add a fourth panel to the dashboard with average revenue per weekday, in Monday to Sunday order. +Do people buy more on weekends? Add a fourth panel to the dashboard with average revenue per weekday, in Monday to Sunday order. ::: details Hints - `sales["date"].dt.dayofweek` gives 0 for Monday to 6 for Sunday, which sorts correctly. Use `dt.day_name()` only for labels. @@ -846,7 +847,7 @@ Turn the script into a tool that works on **any** sales file with the same colum - Clean text before grouping or removing duplicates, fill values you can recover, and drop only rows you cannot. Record how many rows you removed. - `groupby` with named aggregation answers "per product" and "per city" questions, and `pivot_table(margins=True)` shows two dimensions with totals. - Use sortable month labels like `2026-03`, and decide whether "best" means units or revenue. -- One figure with several Axes makes a dashboard. Call `savefig` before `plt.show()`, or a closed window can leave you with an empty PNG; build summary text from computed values with f-strings, so the whole report updates when the data changes. +- One figure with several Axes makes a dashboard. Call `savefig` before `plt.show()`, or a closed window can leave you with an empty PNG. Build summary text from computed values with f-strings, so the whole report updates when the data changes. ## Further reading diff --git a/docs/lessons/14-advanced-python/01-closures-and-decorators.md b/docs/en/lessons/14-advanced-python/01-closures-and-decorators.md similarity index 97% rename from docs/lessons/14-advanced-python/01-closures-and-decorators.md rename to docs/en/lessons/14-advanced-python/01-closures-and-decorators.md index 94a318b..7b74445 100644 --- a/docs/lessons/14-advanced-python/01-closures-and-decorators.md +++ b/docs/en/lessons/14-advanced-python/01-closures-and-decorators.md @@ -87,7 +87,7 @@ total_price returned 45000 ## `functools.wraps` -Because the name points to `wrapper`, the function loses its `__name__` and docstring, which logging, `help()`, and pytest all read. `functools.wraps` copies them from the original function onto the wrapper: +Because the name points to `wrapper`, the decorated function reports the wrapper's `__name__` and docstring instead of its own, and logging, `help()`, and pytest all read them. `functools.wraps` copies them from the original function onto the wrapper: ```python from functools import wraps @@ -235,7 +235,7 @@ CacheInfo(hits=23, misses=26, maxsize=None, currsize=26) `@functools.cache` is short for `lru_cache(maxsize=None)`. Arguments must be hashable, and only cache functions whose result depends on nothing but their arguments. -`partial` pre-fills some arguments and gives you a new function, a closure you don't have to write: +`partial`, which you met in *Lambdas and Higher-Order Functions*, pre-fills some arguments and gives you a new function, so you don't have to write that closure yourself: ```python from functools import partial diff --git a/docs/lessons/14-advanced-python/02-python-data-model.md b/docs/en/lessons/14-advanced-python/02-python-data-model.md similarity index 98% rename from docs/lessons/14-advanced-python/02-python-data-model.md rename to docs/en/lessons/14-advanced-python/02-python-data-model.md index 7ab8d31..a6f761a 100644 --- a/docs/lessons/14-advanced-python/02-python-data-model.md +++ b/docs/en/lessons/14-advanced-python/02-python-data-model.md @@ -255,7 +255,7 @@ Tashkent,Bukhara TypeError: XmlExporter must define export() ``` -**`__class_getitem__`** is why `list[int]` from *Type Hints* works: `list[int]` calls `list.__class_getitem__(int)`, which returns a `types.GenericAlias` for type checkers. You rarely write it yourself; `class Box[T]:` provides it. +**`__class_getitem__`** is why `list[int]` from *Type Hints* works: `list[int]` calls `list.__class_getitem__(int)`, which returns a `types.GenericAlias` object that remembers both `list` and `int`. You rarely write it yourself: a generic class declared with a type parameter, such as `class Box[T]:`, gets it automatically. A **metaclass** is the class of a class: `type` is the default, and a custom one changes how classes are built. `__init_subclass__` and class decorators cover almost every need more simply; read the [metaclasses section](https://docs.python.org/3/reference/datamodel.html#metaclasses) when you meet one. @@ -283,7 +283,7 @@ Account().owner = "aziza" RecursionError: maximum recursion depth exceeded ``` -`setattr(self, ...)` or `self.x = ...` inside `__setattr__` calls the same hook again. **Fix:** use `super().__setattr__(name, value)` or `super().__getattribute__(name)`. +`setattr(self, ...)` or `self.x = ...` inside `__setattr__` calls the same hook again. **Fix:** use `super().__setattr__(name, value)`. The same trap exists in `__getattribute__`, where the fix is `super().__getattribute__(name)`. ### 2. `__getattr__` that silently hides typos diff --git a/docs/lessons/14-advanced-python/03-context-managers-in-depth.md b/docs/en/lessons/14-advanced-python/03-context-managers-in-depth.md similarity index 93% rename from docs/lessons/14-advanced-python/03-context-managers-in-depth.md rename to docs/en/lessons/14-advanced-python/03-context-managers-in-depth.md index aca1f73..f25d61f 100644 --- a/docs/lessons/14-advanced-python/03-context-managers-in-depth.md +++ b/docs/en/lessons/14-advanced-python/03-context-managers-in-depth.md @@ -17,7 +17,7 @@ description: "Write class-based context managers with __enter__ and __exit__, co ## Why it matters -In *The with Statement* you used `with open(...)` and a small `@contextmanager` function. Real programs need a transaction that commits on success and rolls back on error, a timer around a slow step, a setting that must be restored no matter what. Once you know the protocol precisely, any "do, then undo" pair fits in one reliable `with` line. +In *The with Statement* you used `with open(...)` and a small `@contextmanager` function. Real programs need a transaction that commits on success and rolls back on error, a timer around a slow step, a setting that must be restored no matter what. Once you know the protocol, any "change, then undo" pair fits in one `with` line. ## The protocol, step by step @@ -57,11 +57,11 @@ load prices: 0.1 s, error: None Saved on the object: 0.1 ``` -Returning `self` is the usual choice, but `__enter__` can return anything: `open()` returns the file itself. +Returning `self` is the usual choice, but `__enter__` can return anything, like the dictionary in `Transaction` below. ## Swallow or propagate -If `__exit__` returns a **true** value, the exception is **swallowed**. `None` or `False` lets it **propagate**. Most managers return nothing, so errors continue upwards. +If `__exit__` returns a **true** value, the exception is **swallowed**. `None` or `False` lets it **propagate**. Most managers return nothing, so errors pass through. This `Transaction` works on a copy of the accounts, commits on success, rolls back on error, and swallows only `ValueError`: @@ -154,7 +154,7 @@ __enter__ failed, __exit__ skipped ## `ExitStack`: any number of resources -Commas in one `with` need a fixed count. When the list of files comes from data, use `contextlib.ExitStack`. `enter_context(cm)` enters a manager and remembers it; at the end everything is closed in reverse order, even if opening the third file fails. `callback(func, *args)` registers any function as clean-up: +Commas in one `with` need a fixed count. When the list of files comes from data, use `contextlib.ExitStack`. `enter_context(cm)` enters a manager and remembers it; at the end everything is closed in reverse order, even if the third `open` fails. `callback(func, *args)` registers any function as clean-up: ```python from contextlib import ExitStack @@ -219,7 +219,7 @@ report written ## Single-use, reusable and reentrant -A **reusable** manager works in several `with` statements one after another; a **reentrant** one even works inside itself (`suppress`, `redirect_stdout`, `threading.RLock`). A `@contextmanager` object wraps one generator, which runs only once, so it is **single-use**. Call the function again for each `with`: +A **reusable** manager works in several `with` statements in a row; a **reentrant** one even works inside itself (`suppress`, `redirect_stdout`). A `@contextmanager` object wraps one generator, which runs only once, so it is **single-use**. Reusing it gives an unhelpful error: ```py from contextlib import contextmanager @@ -241,15 +241,15 @@ with bold: # second use of the same object AttributeError: '_GeneratorContextManager' object has no attribute 'args' ``` -A generator that finishes without reaching `yield`, for example when `yield` sits inside a false `if`, raises `RuntimeError: generator didn't yield`. Every path must `yield` exactly once. +Call `tag("b")` again for each `with`. If the generator never reaches `yield` (say, it sits inside a false `if`), you get `RuntimeError: generator didn't yield`. Every path must `yield` exactly once. ## `async with` -Code that waits on the network uses **asynchronous** managers with `__aenter__` and `__aexit__`, entered with `async with`. `contextlib.asynccontextmanager` builds one from an `async def` generator, just like `@contextmanager`. You will meet them in *Async and await*. +Code that waits on the network uses **asynchronous** managers with `__aenter__` and `__aexit__`, entered with `async with`. `contextlib.asynccontextmanager` builds one from an `async def` generator, just like `@contextmanager`. *Async and await* uses them. ## Context managers as a design tool -Any "change, then undo" pair fits a manager: a temporary setting, an indent level, a lock (`with lock:` on a `threading.Lock` acquires and always releases it): +Any "change, then undo" pair fits a manager: a temporary setting, an indent level, a lock (`with lock:` acquires and always releases it; you'll meet locks in *Threads and Processes*): ```python from contextlib import contextmanager @@ -301,7 +301,7 @@ with Timer() as t: AttributeError: 'NoneType' object has no attribute 'start' ``` -**Fix:** end `__enter__` with `return self` (or whatever object the block should use). +**Fix:** end `__enter__` with `return self` (or the object the block should use). ### 2. An `__exit__` that returns `True` by accident diff --git a/docs/lessons/14-advanced-python/04-async-await.md b/docs/en/lessons/14-advanced-python/04-async-await.md similarity index 97% rename from docs/lessons/14-advanced-python/04-async-await.md rename to docs/en/lessons/14-advanced-python/04-async-await.md index df31d8f..407a6f6 100644 --- a/docs/lessons/14-advanced-python/04-async-await.md +++ b/docs/en/lessons/14-advanced-python/04-async-await.md @@ -172,7 +172,7 @@ rate: 12650 failed: Chorsu is offline ``` -Errors arrive as an `ExceptionGroup`, caught with `except*`. The slow Yunusobod task was cancelled. +Several tasks may fail, so errors arrive bundled in an `ExceptionGroup`; `except* ConnectionError` catches the `ConnectionError`s in it, and `group.exceptions` lists them. The slow Yunusobod task was cancelled. ## Timeouts @@ -203,7 +203,7 @@ Nukus: no answer in time ## Queues: producers and consumers -An `asyncio.Queue` passes items between coroutines. A **producer** puts work in; **consumers** take it out with `await queue.get()`, which pauses while the queue is empty. `task_done()` and `await queue.join()` wait until every item is processed: +An `asyncio.Queue` passes items between coroutines. A **producer** puts work in; **consumers** take it out with `await queue.get()`, which pauses while the queue is empty. A consumer calls `task_done()` after each item, and `await queue.join()` waits until every item is marked done: ```python import asyncio @@ -250,7 +250,7 @@ An `async def` function containing `yield` is an **async generator**; you loop o ## When async helps -Async helps with many network requests, database queries and downloads, and with servers holding thousands of connections. It does not help with heavy calculations or libraries that block (`time.sleep`, `requests`): they never reach an `await`, so nothing else runs. For CPU-heavy work, see *Threads and Processes*. Real programs make HTTP requests with async libraries such as `aiohttp` or `httpx`; this page has no network, so the examples use `asyncio.sleep`. +Async helps with many network requests, database queries and downloads, and with servers holding thousands of connections. It does not help with heavy calculations or libraries that block (`time.sleep`, `requests`): they never reach an `await`, so nothing else runs. For CPU-heavy work, see *Threads and Processes*. Real programs make HTTP requests with async libraries such as `aiohttp` or `httpx`. ## Try it @@ -376,7 +376,7 @@ total: 470 MB ### 2. A timeout wrapper -Write `with_timeout(coro, seconds, default)` that returns the coroutine's result, or `default` after `seconds`. Test it with a 0.2 s limit on `asyncio.sleep(0.05, result="rate: 12650")` and on the same with 1 s. +Write `with_timeout(coro, seconds, default)` that returns the coroutine's result, or `default` after `seconds`. Test it with a 0.2 s limit on `asyncio.sleep(0.05, result="rate: 12650")` and on a 1 s sleep. ::: details Solution ```python diff --git a/docs/lessons/14-advanced-python/05-memory-and-performance.md b/docs/en/lessons/14-advanced-python/05-memory-and-performance.md similarity index 94% rename from docs/lessons/14-advanced-python/05-memory-and-performance.md rename to docs/en/lessons/14-advanced-python/05-memory-and-performance.md index 4405bfc..6212e4f 100644 --- a/docs/lessons/14-advanced-python/05-memory-and-performance.md +++ b/docs/en/lessons/14-advanced-python/05-memory-and-performance.md @@ -1,6 +1,6 @@ --- title: Memory and Performance -description: "Measure before you optimise: time code with timeit, inspect memory with sys.getsizeof and tracemalloc, understand reference counting and gc, profile with cProfile, and apply proven speed-ups." +description: "Measure before you optimize: time code with timeit, inspect memory with sys.getsizeof and tracemalloc, understand reference counting and gc, profile with cProfile, and apply proven speed-ups." --- # Memory and Performance @@ -12,7 +12,7 @@ description: "Measure before you optimise: time code with timeit, inspect memory - What `sys.getsizeof` reports, and how `tracemalloc` shows **where** memory goes - How **reference counting**, `gc`, and `weakref` decide when objects are freed - How to find slow functions with **`cProfile`** and `pstats` -- Which speed-ups matter (sets, `join`, built-ins, `lru_cache`), and when not to optimise +- Which speed-ups matter (sets, `join`, built-ins, `lru_cache`), and when not to optimize ::: ## Why it matters @@ -98,7 +98,7 @@ print(sys.getsizeof([n for n in range(1_000)]), sys.getsizeof(n for n in range(1 8856 200 ``` -These numbers are for 64-bit CPython 3.14; the browser editor runs a 32-bit build and shows smaller ones. The pattern counts: both lists are 88 bytes, though one holds 30,000 characters, and a generator (*Iterators and Generators*) stays tiny while a list grows. +These numbers are for 64-bit CPython 3.14; the browser editor runs a 32-bit build and shows smaller ones. The pattern is what counts: both lists are 88 bytes, though one points to 30,000 characters, and a generator (*Iterators and Generators*) stays tiny while a list grows. ## Reference counting, `gc`, and `weakref` @@ -262,7 +262,7 @@ For the full table, call `stats.sort_stats("cumulative").print_stats(2)`. One ru Once a profile finds a hot spot, these fixes cover most cases: -- **The right data structure:** `in` on a set is instant; a list checks every item. +- **The right data structure:** `in` on a set is fast however big the set is; a list checks every item. - **`"".join(parts)`** instead of `text += part` in a loop. - **Built-ins and comprehensions** instead of manual loops. - **Local names** in very hot loops: `sqrt = math.sqrt` saves a lookup per step (a small win). @@ -288,7 +288,7 @@ CacheInfo(hits=196, misses=255, maxsize=None, currsize=255) Without the cache this makes about 310 million calls; with it, 451. -**When not to optimise:** code that runs once, finishes quickly, or isn't near the top of the profile. Clear code beats fast code nobody needed. +**When not to optimize:** code that runs once, finishes quickly, or isn't near the top of the profile. Clear code beats fast code nobody needed. ## Try it @@ -312,7 +312,7 @@ print(loop, builtin) 0.3371560389999786 0.0063662349999731305 ``` -The first ran 10,000 times, the second 100, so `map` looks 50 times faster; with equal `number` it is twice as slow. **Fix:** use the same `number`, the same data, and `min(timeit.repeat(...))`. +The first ran 10,000 times, the second 100, so `map` looks 50 times faster; with equal `number` it is actually slower. **Fix:** use the same `number`, the same data, and `min(timeit.repeat(...))`. ### 2. Timing once with `time.time()` @@ -355,9 +355,9 @@ print("still in memory:", alive() is not None) still in memory: True ``` -The default list keeps every report ever passed in, as globals and unbounded caches can. **Fix:** don't store what you don't need. +The default list keeps every report ever passed in alive; globals and unbounded caches can do the same. **Fix:** don't store what you don't need. -### 4. Optimising code that runs once +### 4. Optimizing code that runs once ```python cities = "Tashkent,Samarkand,Bukhara".split(",") @@ -372,7 +372,7 @@ print(lookup == clear, clear) True {'Tashkent': 0, 'Samarkand': 1, 'Bukhara': 2} ``` -**Fix:** optimise only what a profile shows is slow. +**Fix:** optimize only what a profile shows is slow. ## Practice diff --git a/docs/lessons/14-advanced-python/06-design-patterns.md b/docs/en/lessons/14-advanced-python/06-design-patterns.md similarity index 96% rename from docs/lessons/14-advanced-python/06-design-patterns.md rename to docs/en/lessons/14-advanced-python/06-design-patterns.md index e668a37..90e03f5 100644 --- a/docs/lessons/14-advanced-python/06-design-patterns.md +++ b/docs/en/lessons/14-advanced-python/06-design-patterns.md @@ -177,7 +177,7 @@ The order code never imports the SMS or stock code. ## Iterator and pipeline: generators -The GoF **iterator** pattern needed a class with `has_next()` and `next()`. In Python every `for` loop already uses iterators, and generators from *Iterators and Generators* make pipelines natural: +The classic **iterator** pattern needs a class with methods such as `has_next()` and `next()`. In Python every `for` loop already uses iterators, and generators from *Iterators and Generators* make pipelines natural: ```python def strip(lines): @@ -274,7 +274,7 @@ True | GoF pattern | What Python usually does instead | |---|---| -| Strategy | first-class functions, `partial` | +| Strategy | functions passed as values, `partial` | | Factory | `@classmethod` constructors, a dict of classes | | Iterator | `for`, generators | | Decorator pattern | decorators, composition | @@ -368,7 +368,7 @@ __init__ runs True Tashkent ``` -`__new__` returns the old object, but Python calls `__init__` on it again. **Fix:** use a module-level instance. +`__new__` creates the object, then `__init__` sets it up. Here `__new__` returns the old object, but Python still calls `__init__` on it, which resets `city`. **Fix:** use a module-level instance. ### 4. Changing the listener list while notifying @@ -596,7 +596,7 @@ A new customer type never changes `Order`. - Patterns are **vocabulary**; in Python many shrink to a language feature. - **Strategy** is a function you pass in; a **factory** is a `@classmethod` or a dict of classes; a **registry** is that dict filled by a decorator. - An **observer** keeps a list of callbacks; notify from a copy of it. -- **Iterators** are generators, chained into pipelines. **Template methods** suit abstract base classes. +- The **iterator** pattern is built into `for` loops and generators, which chain into pipelines. **Template methods** suit abstract base classes. - A **singleton** is a module-level instance; `__new__` tricks still re-run `__init__`. ## Further reading diff --git a/docs/lessons/14-advanced-python/07-threads-and-processes.md b/docs/en/lessons/14-advanced-python/07-threads-and-processes.md similarity index 98% rename from docs/lessons/14-advanced-python/07-threads-and-processes.md rename to docs/en/lessons/14-advanced-python/07-threads-and-processes.md index fc085dc..ea9dea2 100644 --- a/docs/lessons/14-advanced-python/07-threads-and-processes.md +++ b/docs/en/lessons/14-advanced-python/07-threads-and-processes.md @@ -124,7 +124,7 @@ Expected 4000, got 4000 ## Worker pools with `queue.Queue` -`queue.Queue` is a **thread-safe** FIFO: many threads can `put` and `get` without a lock. A classic design is a few workers pulling jobs from one queue: +`queue.Queue` is a **thread-safe** first-in, first-out queue: many threads can `put` and `get` without a lock. A classic design is a few workers pulling jobs from one queue: ```py import queue @@ -173,7 +173,7 @@ Six 0.1 s orders took about 0.2 s. ## `ThreadPoolExecutor` -`concurrent.futures` hides threads and queues. `pool.map` returns results **in input order**; `submit` returns a **`Future`**, and `as_completed` yields futures **as they finish**: +`concurrent.futures` hides threads and queues. `pool.map` returns results **in input order**; `submit` returns a **`Future`**, a placeholder for a result that isn't ready yet, and `as_completed` yields futures **as they finish**: ```py import time diff --git a/docs/lessons/14-advanced-python/08-testing-in-depth.md b/docs/en/lessons/14-advanced-python/08-testing-in-depth.md similarity index 93% rename from docs/lessons/14-advanced-python/08-testing-in-depth.md rename to docs/en/lessons/14-advanced-python/08-testing-in-depth.md index 33f4ec6..5756b59 100644 --- a/docs/lessons/14-advanced-python/08-testing-in-depth.md +++ b/docs/en/lessons/14-advanced-python/08-testing-in-depth.md @@ -1,6 +1,6 @@ --- title: Testing in Depth -description: "Organise a test suite with conftest.py and fixture scopes, use monkeypatch, capsys and caplog, fake dependencies with unittest.mock, and decide when a test double beats a real object." +description: "Organize a test suite with conftest.py and fixture scopes, use monkeypatch, capsys and caplog, fake dependencies with unittest.mock, and decide when a test double beats a real object." --- # Testing in Depth @@ -8,7 +8,7 @@ description: "Organise a test suite with conftest.py and fixture scopes, use mon ![Illustration: Testing in Depth](/images/topics-webp/testing-in-depth.webp){.lesson-cover width=1536 height=1024} ::: tip What you'll learn -- How to organise tests with a **`tests/` folder**, **`conftest.py`** and `-k` +- How to organize tests with a **`tests/` folder**, **`conftest.py`** and `-k` - **Fixture scopes** and **`yield` fixtures** for setup and teardown - The built-in fixtures **`monkeypatch`**, **`capsys`** and **`caplog`** - **`unittest.mock`**: `Mock`, `patch`, `return_value`, `side_effect` @@ -17,13 +17,13 @@ description: "Organise a test suite with conftest.py and fixture scopes, use mon ## Why it matters -A delivery app in Samarkand sends SMS, reads environment variables and logs failed payments. Tests cannot send real SMS or wait for a network. *Testing with pytest* covered the basics; this lesson tests code that talks to the outside world. +A delivery app in Samarkand sends SMS, reads environment variables (settings kept outside the code, read through `os.environ`) and logs failed payments. Tests cannot send real SMS or wait for a network. *Testing with pytest* covered the basics; this lesson tests code that talks to the outside world. ::: info Run pytest on your computer Run the pytest files (blocks without a Run button) locally. The runnable blocks use `unittest.mock`, `logging` and plain `assert`, which work in the browser. ::: -## Organising a test suite +## Organizing a test suite With several test files, use a **`tests/` folder**: @@ -37,8 +37,8 @@ shop_project/ └── test_shop.py ``` -- pytest loads **`conftest.py`** automatically; its fixtures work in every test file below it. -- Name tests after behaviour: `test_large_discount_logs_warning`, not `test_discount2`. +- pytest loads **`conftest.py`** automatically; its fixtures work in every test file in its folder and the folders below. +- Name tests after behavior: `test_large_discount_logs_warning`, not `test_discount2`. - `pythonpath = .` in `pytest.ini` lets tests `import shop`. - `pytest -k "currency or receipt"` runs only tests whose names match (`collected 6 items / 4 deselected / 2 selected`). @@ -91,7 +91,7 @@ Wider scopes, like `@pytest.fixture(scope="module")`, are faster but shared (see ## Built-in fixtures: `monkeypatch`, `capsys`, `caplog` -You already know `tmp_path`. Three more come with pytest. The runnable twin below defines similar `shop.py` functions. `tests/test_shop.py`: +You already know `tmp_path`. Three more come with pytest. `shop.py` isn't shown, but the runnable block after these tests defines similar functions. `tests/test_shop.py`: ```py import shop @@ -248,7 +248,7 @@ The decorator passes the mock in as an argument. This works because `pick_winner A **test double** (a mock, fake class or stub) replaces something **slow, unreliable or uncontrollable**: the network, an SMS gateway, the clock, randomness. Use real objects for your own logic. -For time and randomness you often need no mock: **inject** the clock or a seeded generator: +For time and randomness you often need no mock: **inject** the clock or a seeded generator, that is, pass it in as an argument: ```python import random @@ -268,14 +268,14 @@ print([rng.randint(1, 6) for _ in range(5)]) [6, 1, 1, 6, 3] ``` -Production code calls `greeting()`; tests pass a fixed clock and a seeded generator. +Production code calls `greeting()`; tests pass a fixed clock. A seeded `random.Random` gives the same numbers on every run. **Coverage** shows which lines your tests ran: install `pytest-cov` and run `pytest --cov=shop`. 100% means every line ran, not that it was checked, so treat it as a map of untested code. A good test: -- checks **one behaviour**, named after it; -- is **fast** and **deterministic**; +- checks **one behavior**, named after it; +- is **fast** and **deterministic** (same result every run); - is **independent**: passes alone and in any order; - asserts on **results**, not internal details; - **fails** when the code is broken (break it once to check). @@ -502,7 +502,7 @@ def test_count_orders(orders_file): ### 5. Weekend reports -Write `daily_report(sms, now)`: at weekends (`now().weekday() >= 5`) it logs INFO `"weekend, no report"` to the `"reports"` logger; otherwise it calls `sms.send("Daily report ready")`. Test both cases with a `Mock`, fixed clocks, `assertLogs` and `assert_not_called`, then print `"2 tests passed"`. +Write `daily_report(sms, now)`: on weekends (`now().weekday() >= 5`) it logs INFO `"weekend, no report"` to the `"reports"` logger; otherwise it calls `sms.send("Daily report ready")`. Test both cases with a `Mock`, fixed clocks, `assertLogs` and `assert_not_called`, then print `"2 tests passed"`. ::: details Solution ```python diff --git a/docs/lessons/14-advanced-python/09-advanced-project.md b/docs/en/lessons/14-advanced-python/09-advanced-project.md similarity index 96% rename from docs/lessons/14-advanced-python/09-advanced-project.md rename to docs/en/lessons/14-advanced-python/09-advanced-project.md index 5177def..2de4cd3 100644 --- a/docs/lessons/14-advanced-python/09-advanced-project.md +++ b/docs/en/lessons/14-advanced-python/09-advanced-project.md @@ -10,7 +10,7 @@ description: "Build a log pipeline that combines generators, frozen dataclasses, ::: tip What you'll learn - How to build a **lazy pipeline** of generators that parses a log line by line - How to register pipeline steps with a **decorator** and choose them by name -- How to swap behaviour with **strategy** functions and write reports through **context managers** and `ExitStack` +- How to swap behavior with **strategy** functions and write reports through **context managers** and `ExitStack` - How to add an **async stage** with `asyncio.gather` and a semaphore to an otherwise normal program - How to test the pure parts of the pipeline with plain `assert` and with `pytest` ::: @@ -26,13 +26,13 @@ Your program reads an access log, skips broken lines, filters and groups the req | Feature | Tools you will use | Lesson | |---|---|---| | Read a log of any size lazily | generators | *Iterators and Generators* | -| Immutable, compact records | `@dataclass(frozen=True, slots=True)` | *The Python Data Model* | +| Immutable, compact records | `@dataclass(frozen=True, slots=True)` | *Dataclasses*, *The Python Data Model* | | Filters chosen by name | a registry filled by a decorator | *Closures and Decorators* | | Group by path, status, or hour | strategy functions | *Pythonic Design Patterns* | | Reports that always close | `@contextmanager`, `ExitStack` | *Context Managers in Depth* | | City lookup per IP | `asyncio.gather`, `Semaphore` | *Async and await* | | Time each stage | a `@timer` decorator | *Memory and Performance* | -| Check the logic | asserts, `pytest` with `tmp_path` | *Testing in Depth* | +| Check the logic | asserts, `pytest` with `tmp_path` | *Testing with pytest*, *Testing in Depth* | ## Design @@ -40,25 +40,14 @@ A log line looks like `2026-09-16T10:03:21 GET /products/12 200 0.128 192.168.1. ![Diagram: Log Pipeline Architecture](/images/companions-webp/log-pipeline-architecture.webp){.lesson-diagram width=1536 height=1024 loading=lazy} -```text -access.log - | - v -read_lines(path) generator: yields non-blank lines - | - v -parse_entries(lines, bad) generator: yields LogEntry, collects bad lines - | - v -apply_filters(entries, ["no_static", "errors_only"]) names -> FILTERS registry - | - +-----------------------------+ - v v -group_entries(entries, key) await enrich(entries) async: IP -> city -key = by_path | by_status | by_hour - | - v -report_file(path, title) context manager, one per report (ExitStack) +```flow +`access.log` +`read_lines(path)` :: generator: yields non-blank lines +`parse_entries(lines, bad)` :: generator: yields `LogEntry`, collects bad lines +`apply_filters(entries, ["no_static", "errors_only"])` :: names are looked up in the `FILTERS` registry +| `group_entries(entries, key)` :: `key` is `by_path`, `by_status` or `by_hour` +| `await enrich(entries)` :: async: IP to city +`report_file(path, title)` :: context manager, one per report (`ExitStack`) ``` Stages are **generators**, so the same code handles a small sample and a 3 GB log. Parsing, filtering, and grouping are **pure** (values in, values out), so they are easy to test. Input and output live **at the edges**: reading the file, the geo service, and the reports. @@ -236,7 +225,7 @@ print([e.path for e in apply_filters(entries, ["errors_only", "slow"])]) ['/checkout'] ``` -`filter_step("slow")` returns `register`, a closure that remembers `name`. It returns `func` unchanged, so `errors_only` stays a normal function you can test directly. `apply_filters` looks up the names **before** the loop, so a typo fails at once with a `KeyError`, not in the middle of a huge file. Registering a second filter named `"slow"` raises `ValueError` (see Common mistakes for why). +`filter_step("slow")` returns `register`, a closure that remembers `name`. `register` returns `func` unchanged, so `errors_only` stays a normal function you can test directly. `apply_filters` looks up the names **before** the loop, so a typo fails with a `KeyError` before the first entry is checked, not in the middle of a huge file. Registering a second filter named `"slow"` raises `ValueError` (see Common mistakes for why). ## Step 4: Grouping strategies @@ -748,7 +737,7 @@ Timings: write_reports ok ``` -Read `main()` top to bottom to see the whole pipeline. `load()` is the only place that calls `list()` on the generators, because the entries are used several times afterwards. +Read `main()` top to bottom to see the whole pipeline. `load()` calls `list()` on the generators because the entries are used several times afterwards; `visible` and `problems` are lists for the same reason. ## Testing the pure functions @@ -823,7 +812,7 @@ passed: test_filters_boundaries passed: test_grouping_sorts_by_count_then_name ``` -The tests check **boundaries** (399 against 400, exactly 0.5), where off-by-one bugs live. File reading and reports need a real folder: on your own computer, `pytest`'s `tmp_path` fixture from *Testing in Depth* gives each test a fresh one: +The tests check **boundaries** (399 against 400, exactly 0.5), where off-by-one bugs live. File reading and reports need a real folder: on your own computer, `pytest`'s `tmp_path` fixture from *Testing with pytest* gives each test a fresh one: ```py # test_logpipe.py diff --git a/docs/playground.md b/docs/en/playground.md similarity index 75% rename from docs/playground.md rename to docs/en/playground.md index 8ea78be..bbbcadf 100644 --- a/docs/playground.md +++ b/docs/en/playground.md @@ -1,6 +1,6 @@ --- title: Playground -description: "Run Python in your browser: a free editor for quick experiments." +description: "Run Python in your browser: an editor for quick experiments." --- # Playground @@ -12,8 +12,8 @@ Try out small ideas here. Press **Ctrl + Enter** (Mac: **⌘ + Enter**) to run y ## Good to know - Each run starts with fresh variables. -- For `input()`, type the answers in advance under **Values for input()**, one per line. +- When your code calls `input()`, the program stops and shows the question in the output. Type your answer there and press Enter. - Files you create exist only in the browser and disappear when the session restarts. - The standard library is built in; very long runs are stopped after 15 seconds. There is no network access. -- For longer experiments with notebooks and files, use the [Python Lab](/lab). +- For longer experiments with notebooks and files, use the [Python Lab](/en/lab). - Popular data packages (numpy, pandas, matplotlib) load automatically the first time you import them, and `plt.show()` displays charts below the output. diff --git a/docs/index.md b/docs/index.md index ec9a255..8344de9 100644 --- a/docs/index.md +++ b/docs/index.md @@ -1,41 +1,19 @@ --- -title: Learn Python -description: "A free Python course for beginners: clear explanations, code you can run in the browser, and exercises with solutions." +title: codeuz +description: "Pythonni noldan örganing · Learn Python from scratch" +search: false +sidebar: false +aside: false +editLink: false +lastUpdated: false +prev: false +next: false --- -# Learn Python + -
Start from zero. Write code, run it right on the page, and build real skills one lesson at a time.
+# codeuz -This course is for people who are new to programming, or new to Python. Every lesson explains one idea with short examples, shows the mistakes beginners usually make, and ends with exercises you can check yourself. You don't need to install anything to begin: examples run in your browser. - -**[Start learning →](/lessons/what-is-python)** · [Open the playground](/playground) · [Özbekça versiya](/uz/) - - -## Learning path - -| Part | Modules | You'll be able to | -| --- | --- | --- | -| **1 · Foundations** | Getting started · Values and variables · Decisions · Loops · Collections · Functions | Write small programs that make decisions, repeat work, and organize data | -| **2 · Writing real programs** | Modules and the standard library · Errors and files · Classes and objects · Object-oriented design · Testing and debugging · Going further · Working with data (optional) | Read and write files, handle errors, design classes, test your code, and analyze data | -| **3 · Advanced Python** (optional) | Closures and decorators · The data model · Context managers · Async · Memory and performance · Design patterns · Threads and processes · Testing in depth · Log pipeline project | Understand how the language works underneath and write idiomatic, fast, well-tested Python | - -## Practice built in - -- **Run every example.** Each code block has a **Run** button that opens it in an editor right on the page. -- **Check your exercises.** Under each exercise, **Solve in the browser** opens an editor with a **Check** button that compares your output with the expected output. -- **Build projects.** Seven guided projects: a number guessing game, a quiz game, an expense tracker, a library management system, a text analyzer, a sales data report, and a log pipeline. -- **Test yourself.** Every module ends with a short **checkpoint quiz**. -- **Experiment freely.** Use the [Playground](/playground) for quick code, or the [Python Lab](/lab) for notebooks with practice exercises for every module. - -## How to use this course - -1. **Go in order.** Each lesson builds on the ones before it. -2. **Predict, then run.** Before running an example, guess the output. -3. **Break things on purpose.** Change a value or delete a line and see what happens. -4. **Try exercises before opening solutions.** Stars show difficulty: easy, medium, hard. -5. **Take the checkpoint quiz** at the end of each module. Your best score is saved in your browser, with no account needed. - -## What you need - -A modern browser and some practice time. The first run of a code example downloads Python into your browser, so it needs an internet connection. Examples target **Python 3.14**. +- [Özbekça](/uz/) +- [English](/en/) diff --git a/docs/public/favicon.svg b/docs/public/favicon.svg index bf132f3..57d346b 100644 --- a/docs/public/favicon.svg +++ b/docs/public/favicon.svg @@ -1,202 +1,6 @@ -AAAWgmp1bWIAAAAeanVtZGMycGEAEQAQgAAAqgA4m3EDYzJwYQAAABZcanVtYgAAAEdqdW1kYzJtYQARABCAAACqADibcQN1cm46YzJwYTo2OWQyNGU2Ni05MTEzLTRjMWQtOWFlNS03MDgzMDlkYTkzYjIAAAADl2p1bWIAAAApanVtZGMyYXMAEQAQgAAAqgA4m3EDYzJwYS5hc3NlcnRpb25zAAAAALxqdW1iAAAARGp1bWRjYm9yABEAEIAAAKoAOJtxE2MycGEuaW5ncmVkaWVudC52MwAAAAAYYzJzaAahLvgXKavCyfcJbsmdMNUAAABwY2JvcqNpZGM6Zm9ybWF0bWltYWdlL3N2Zyt4bWxqaW5zdGFuY2VJRHgseG1wOmlpZDo3ODM2NGM3YS03MWYyLTRlOTgtYjlhNS0zNWY4MGM5N2FhNDJscmVsYXRpb25zaGlwaHBhcmVudE9mAAAB4mp1bWIAAABBanVtZGNib3IAEQAQgAAAqgA4m3ETYzJwYS5hY3Rpb25zLnYyAAAAABhjMnNoVj5codt3hIZmIu2h4J4XiwAAAZljYm9yomdhY3Rpb25zgqJmYWN0aW9ua2MycGEub3BlbmVkanBhcmFtZXRlcnOha2luZ3JlZGllbnRzgaJjdXJseC1zZWxmI2p1bWJmPWMycGEuYXNzZXJ0aW9ucy9jMnBhLmluZ3JlZGllbnQudjNkaGFzaFggG+4kWtYSVhjj2ETNKfIZT3EYNjcrALTaBFe+Aaj/3VekZmFjdGlvbngdY29tLmFudGhyb3BpYy5jbGF1ZGUucHJvdmlkZWRqcGFyYW1ldGVyc6F4H2NvbS5hbnRocm9waWMub3JpZ2luLWNvbmZpZGVuY2VndW5rbm93bmtkZXNjcmlwdGlvbnhmQ2xhdWRlIHByb3ZpZGVkIHRoaXMgZmlsZSBhdCB0aGUgcmVxdWVzdCBvZiBhIHVzZXIgYW5kIG1heSBoYXZlIGNyZWF0ZWQgb3IgbW9kaWZpZWQgdGhlIGZpbGUgY29udGVudHMubXNvZnR3YXJlQWdlbnShZG5hbWVmQ2xhdWRlcmFsbEFjdGlvbnNJbmNsdWRlZPUAAADIanVtYgAAAEBqdW1kY2JvcgARABCAAACqADibcRNjMnBhLmhhc2guZGF0YQAAAAAYYzJzaIfI6NGMZRQt+Srd+2Ya3tQAAACAY2JvcqVjYWxnZnNoYTI1NmNwYWRMAAAAAAAAAAAAAAAAZGhhc2hYIDyI3LfErV9Rg1/EJ31rg4YRc4FZPsYMIDY7pZBQnVcFZG5hbWVuanVtYmYgbWFuaWZlc3RqZXhjbHVzaW9uc4GiZXN0YXJ0GQIDZmxlbmd0aBkeBAAAAj5qdW1iAAAAJ2p1bWRjMmNsABEAEIAAAKoAOJtxA2MycGEuY2xhaW0udjIAAAACD2Nib3KlY2FsZ2ZzaGEyNTZpc2lnbmF0dXJleE1zZWxmI2p1bWJmPS9jMnBhL3VybjpjMnBhOjY5ZDI0ZTY2LTkxMTMtNGMxZC05YWU1LTcwODMwOWRhOTNiMi9jMnBhLnNpZ25hdHVyZWppbnN0YW5jZUlEeCx4bXA6aWlkOmZmOWU5ZmI1LTY2ODYtNDYzZS05MGQ0LTEyZjkwZmVlM2Y4ZHJjcmVhdGVkX2Fzc2VydGlvbnODomN1cmx4LXNlbGYjanVtYmY9YzJwYS5hc3NlcnRpb25zL2MycGEuaW5ncmVkaWVudC52M2RoYXNoWCAb7iRa1hJWGOPYRM0p8hlPcRg2NysAtNoEV74BqP/dV6JjdXJseCpzZWxmI2p1bWJmPWMycGEuYXNzZXJ0aW9ucy9jMnBhLmFjdGlvbnMudjJkaGFzaFgg7CJ7/ynAlV54dXd9jpfjIfUv34NpBSm6FHl4XqQ7PN6iY3VybHgpc2VsZiNqdW1iZj1jMnBhLmFzc2VydGlvbnMvYzJwYS5oYXNoLmRhdGFkaGFzaFgglnle+7yOezI/ZYguScAyJq1ojbwGvftBv7Ab7JB7juh0Y2xhaW1fZ2VuZXJhdG9yX2luZm+jZG5hbWVvQW50aHJvcGljIEZpbGVzZ3ZlcnNpb25lMS4wLjBrc3BlY1ZlcnNpb25lMi40LjAAABA4anVtYgAAAChqdW1kYzJjcwARABCAAACqADibcQNjMnBhLnNpZ25hdHVyZQAAABAIY2JvctKEWQISogEmGCFZAgowggIGMIIBjaADAgECAhRA5aAK7sI50L64g/oGQgU9Z1UTADAKBggqhkjOPQQDAzBJMRcwFQYDVQQKEw5BbnRocm9waWMsIFBCQzEuMCwGA1UEAxMlQW50aHJvcGljIENvbnRlbnQgQ3JlZGVudGlhbHMgUm9vdCBDQTAeFw0yNjA4MDcxODQzNTZaFw0yODA4MDYxOTQzNTZaMEQxFzAVBgNVBAoTDkFudGhyb3BpYywgUEJDMSkwJwYDVQQDEyBBbnRocm9waWMgQ2xhdWRlIENvbnRlbnQgU2lnbmluZzBZMBMGByqGSM49AgEGCCqGSM49AwEHA0IABJh6CmvLUBgFFNU0vUKlOVtE6djd17L5SuwX0LemFisBM3dkd/3cyjxFA3Qo5S46fX0/ihY0VZ7mfb9KF703t5OjWDBWMA4GA1UdDwEB/wQEAwIHgDAVBgNVHSUEDjAMBgorBgEEAYPoXgIBMAwGA1UdEwEB/wQCMAAwHwYDVR0jBBgwFoAUzlHiBIFOZFsj+OPEz5o+nMHXXMIwCgYIKoZIzj0EAwMDZwAwZAIwMXMdFJ4BetLLVY7ORuE9noqbbAZOZn/aArXyTwFAZfKrPzxF2vPoJNf1+UCdg1XGAjBwX1zd9WGqYkqmL5SFqw1QySjr1zJfpJM9+1rdDwSPLMOPOjKuiXjoU/pUUeG9RwmhY3BhZFkNngAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAPZYQLRSkEobPx0G0mS+MMoCeTViJ6ptjxPGahvRdH9fvq+/31HT5hLCPf6U3W/wEPKVnKv3OzVLDxSQt//rupDw1Zk= - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - \ No newline at end of file + + codeuz + + + + diff --git a/docs/public/logo-dark.svg b/docs/public/logo-dark.svg new file mode 100644 index 0000000..e4631ee --- /dev/null +++ b/docs/public/logo-dark.svg @@ -0,0 +1,5 @@ + + codeuz + + + diff --git a/docs/public/logo.svg b/docs/public/logo.svg new file mode 100644 index 0000000..5d7593e --- /dev/null +++ b/docs/public/logo.svg @@ -0,0 +1,5 @@ + + codeuz + + + diff --git a/docs/public/python-worker.js b/docs/public/python-worker.js index 0da0a2d..62d954b 100644 --- a/docs/public/python-worker.js +++ b/docs/public/python-worker.js @@ -44,6 +44,65 @@ _python_uz_reset() del _python_uz_reset `; +// input(): the page cannot block while the learner types, so a run that reaches a question with +// no answer left stops there (_PythonUzNeedInput) and reports the question. The editor then runs +// the program again from the start with every answer given so far. To make that second run follow +// the same path, each run of one session gets the same random seed and starts from the same files: +// the working directory is saved on the first run and put back before every replay. +const INPUT_SETUP = ` +import builtins, os, random, shutil, sys +class _PythonUzNeedInput(BaseException): + pass +_python_uz_input = {"prompt": None} +_python_uz_saved = {"dirs": [], "files": {}} +def _python_uz_save(home): + dirs, files = [], {} + for folder, _, names in os.walk(home): + dirs.append(folder) + for name in names: + path = os.path.join(folder, name) + try: + with open(path, "rb") as file: + files[path] = file.read() + except OSError: + pass + _python_uz_saved.update(dirs=dirs, files=files) +def _python_uz_restore(home): + for name in os.listdir(home): + path = os.path.join(home, name) + if os.path.isdir(path) and not os.path.islink(path): + shutil.rmtree(path, ignore_errors=True) + else: + os.remove(path) + for folder in _python_uz_saved["dirs"]: + os.makedirs(folder, exist_ok=True) + for path, data in _python_uz_saved["files"].items(): + with open(path, "wb") as file: + file.write(data) +def _python_uz_begin(answers, seed, replay): + answers = [str(answer) for answer in answers] + position = 0 + _python_uz_input["prompt"] = None + def input(prompt=""): + nonlocal position + prompt = str(prompt) + if position < len(answers): + answer = answers[position] + position += 1 + sys.stdout.write(f"{prompt}{answer}\\n") + return answer + sys.stdout.flush() + _python_uz_input["prompt"] = prompt + raise _PythonUzNeedInput(prompt) + builtins.input = input + random.seed(seed) + home = os.getcwd() + if replay: + _python_uz_restore(home) + else: + _python_uz_save(home) +`; + // Keep only the learner's part of a Python traceback (drop Pyodide-internal frames). function cleanTraceback(message) { const lines = String(message).replace(/^PythonError:\s*/, '').split('\n'); @@ -66,13 +125,16 @@ self.onmessage = async ({ data }) => { await runtime.loadPackagesFromImports(data.code); } self.postMessage({ type: 'ready', heavy: usesPackages }); - let length = 0, index = 0; + let length = 0; const emit = line => { length += line.length; if (length > 20000) throw new Error('Output too large (20,000 characters).'); chunks.push(line) }; runtime.setStdout({ batched: emit }); runtime.setStderr({ batched: emit }); - runtime.setStdin({ stdin: () => data.inputs[index++] ?? undefined }); + runtime.setStdin({ stdin: () => undefined }); // Each run gets fresh globals, but the interpreter (and sys.modules) lives on. Undo the // process-wide state a previous run may have left behind so examples behave like a fresh script. await runtime.runPythonAsync(RESET_STATE); + if (!runtime.globals.has('_python_uz_begin')) await runtime.runPythonAsync(INPUT_SETUP); + const begin = runtime.globals.get('_python_uz_begin'); + try { begin(data.inputs || [], data.seed ?? 0, Boolean(data.replay)) } finally { begin.destroy() } namespace = runtime.toPy({ __name__: '__main__' }); const usesMatplotlib = /^\s*(import|from)\s+matplotlib\b/m.test(data.code); if (usesMatplotlib) await runtime.runPythonAsync(MATPLOTLIB_SETUP, { globals: namespace }); @@ -86,6 +148,10 @@ self.onmessage = async ({ data }) => { self.postMessage({ type: 'done', id: data.id, text: chunks.join('\n'), images }); } catch (error) { const before = chunks.join('\n'); + // Stopped at input(): hand the question to the page instead of reporting an error. + let prompt; + try { prompt = runtime?.runPython('_python_uz_input["prompt"]') } catch { /* the runtime did not start */ } + if (typeof prompt === 'string') { self.postMessage({ type: 'input', id: data.id, text: before, prompt }); return } self.postMessage({ type: 'error', id: data.id, text: (before ? before + '\n' : '') + cleanTraceback(error) }); } finally { namespace?.destroy(); } diff --git a/docs/uz/advanced.md b/docs/uz/advanced.md new file mode 100644 index 0000000..8012500 --- /dev/null +++ b/docs/uz/advanced.md @@ -0,0 +1,43 @@ +--- +title: Advanced Python +description: "Python yoza oladiganlar uçun qisqa yönaliş: dekoratorlar, maʼlumot modeli, kontekst menejerlari, async, oqimlar va jarayonlar, samaradorlik, dizayn patternlar va testlaşni çuqurroq örganiş." +--- + +# Advanced Python + +
Siz @property, with va @pytest.mark.parametrize dan foydalangansiz. Bu yönaliş ular qanday işlaşini va özingiz şunday vositalarni qanday yozişni körsatadi.
+ +Bu yönaliş [asosiy darslikni](/uz/) tugatganlar yoki Pythonda muntazam kod yozadiganlar uçun. Unda sakkizta dars va bitta loyiha bor. Format asosiy darslikdagi bilan bir xil: işga tuşiriladigan misollar, haqiqiy xato xabarlari bilan köp uçraydigan xatolar, yeçimli maşqlar va oxirida nazorat testi. + +**[«Closure va dekoratorlar» darsidan boşlaş →](/uz/lessons/closures-and-decorators)** · [Asosiy darslikka qaytiş](/uz/) + +## Nimalarni biliş kerak + +Darslar asosiy darslikdagi quyidagi mavzularga tayanadi. Birortasi notaniş bölsa, avval öşa darsni öqing. + +- Funksiyalarni qiymat sifatida uzatiş: *Lambda va yuqori tartibli funksiyalar* +- Klasslar yoziş: *Xossalar va inkapsulyatsiya*, *Obyektlarni ifodalaş va taqqoslaş*, *Operatorlar va konteynerlar* +- *Dataclasslar* +- *with operatori* +- *Iteratorlar va generatorlar* +- *pytest bilan testlaş* + +## Darslar + +| Dars | Nimalarni qila olasiz | +| --- | --- | +| *Closure va dekoratorlar* | `functools.wraps` bilan dekoratorlar yoziş, ularga argument beriş va ustma-ust qöyiş | +| *Python maʼlumot modeli* | Atribut qidiruvi, `__slots__` va `property` ortidagi deskriptorlar qanday işlaşini tuşuntiriş | +| *Kontekst menejerlarini çuqurroq örganiş* | Klass körinişidagi kontekst menejerlarini yoziş va bir neça resursni `ExitStack` bilan boşqariş | +| *Async va await* | Korutinalarni `gather` va `TaskGroup` bilan bir vaqtda işga tuşiriş hamda async qaçon foyda berişini aniqlaş | +| *Xotira va samaradorlik* | Optimallaştirişdan oldin vaqt va xotirani `timeit`, `tracemalloc` va `cProfile` bilan ölçaş | +| *Pythonça dizayn patternlar* | Strategy, Factory, Registry va Observer patternlarini Python kodida odatda yoziladigan usulda qöllaş | +| *Oqimlar va jarayonlar* | I/O-bound va CPU-bound işlar uçun oqim, jarayon yoki asyncio ni tanlaş | +| *Testlaşni çuqurroq örganiş* | Test töplamini fixturelar, `monkeypatch` va `unittest.mock` bilan tartiblaş | +| *Loyiha: Log konveyeri* | Generatorlar, dekoratorlar, kontekst menejerlari va async ni testlari bor bitta dasturda birlaştiriş | + +Iloji bölsa, tartib bilan boring. Loyiha oxirida turadi, çunki u oldingi deyarli har bir darsdan nimadir işlatadi. + +## Nima kerak + +Misollarning köpi saytning boşqa qismlaridagi kabi brauzerda işlaydi. Ayrimlari işlamaydi: saytdagi muharrir oqim yoki jarayonlarni işga tuşira olmaydi, şuning uçun *Oqimlar va jarayonlar* darsidagi misollarni öz kompyuteringizda işga tuşirişingiz kerak. Samaradorlik va testlaş darslaridagi baʼzi misollar ham şunday. Bu haqda öşa darslarning özida aytiladi. Örnatiş tartibi *Pythonni örnatiş* darsida berilgan. diff --git a/docs/uz/nazorat/module-01.md b/docs/uz/checkpoints/module-01.md similarity index 100% rename from docs/uz/nazorat/module-01.md rename to docs/uz/checkpoints/module-01.md diff --git a/docs/uz/nazorat/module-02.md b/docs/uz/checkpoints/module-02.md similarity index 100% rename from docs/uz/nazorat/module-02.md rename to docs/uz/checkpoints/module-02.md diff --git a/docs/uz/nazorat/module-03.md b/docs/uz/checkpoints/module-03.md similarity index 100% rename from docs/uz/nazorat/module-03.md rename to docs/uz/checkpoints/module-03.md diff --git a/docs/uz/nazorat/module-04.md b/docs/uz/checkpoints/module-04.md similarity index 100% rename from docs/uz/nazorat/module-04.md rename to docs/uz/checkpoints/module-04.md diff --git a/docs/uz/nazorat/module-05.md b/docs/uz/checkpoints/module-05.md similarity index 100% rename from docs/uz/nazorat/module-05.md rename to docs/uz/checkpoints/module-05.md diff --git a/docs/uz/nazorat/module-06.md b/docs/uz/checkpoints/module-06.md similarity index 100% rename from docs/uz/nazorat/module-06.md rename to docs/uz/checkpoints/module-06.md diff --git a/docs/uz/nazorat/module-07.md b/docs/uz/checkpoints/module-07.md similarity index 100% rename from docs/uz/nazorat/module-07.md rename to docs/uz/checkpoints/module-07.md diff --git a/docs/uz/nazorat/module-08.md b/docs/uz/checkpoints/module-08.md similarity index 100% rename from docs/uz/nazorat/module-08.md rename to docs/uz/checkpoints/module-08.md diff --git a/docs/uz/nazorat/module-09.md b/docs/uz/checkpoints/module-09.md similarity index 100% rename from docs/uz/nazorat/module-09.md rename to docs/uz/checkpoints/module-09.md diff --git a/docs/uz/nazorat/module-10.md b/docs/uz/checkpoints/module-10.md similarity index 100% rename from docs/uz/nazorat/module-10.md rename to docs/uz/checkpoints/module-10.md diff --git a/docs/uz/nazorat/module-11.md b/docs/uz/checkpoints/module-11.md similarity index 100% rename from docs/uz/nazorat/module-11.md rename to docs/uz/checkpoints/module-11.md diff --git a/docs/uz/nazorat/module-12.md b/docs/uz/checkpoints/module-12.md similarity index 100% rename from docs/uz/nazorat/module-12.md rename to docs/uz/checkpoints/module-12.md diff --git a/docs/uz/checkpoints/module-13.md b/docs/uz/checkpoints/module-13.md new file mode 100644 index 0000000..66299a3 --- /dev/null +++ b/docs/uz/checkpoints/module-13.md @@ -0,0 +1,9 @@ +--- +title: "Nazorat: Maʼlumotlar bilan işlaş" +description: "«Maʼlumotlar bilan işlaş» modulini qisqa test bilan tekşirib köring." +outline: false +--- + +# Nazorat: Maʼlumotlar bilan işlaş + + diff --git a/docs/uz/nazorat/module-14.md b/docs/uz/checkpoints/module-14.md similarity index 100% rename from docs/uz/nazorat/module-14.md rename to docs/uz/checkpoints/module-14.md diff --git a/docs/uz/data.md b/docs/uz/data.md new file mode 100644 index 0000000..9977459 --- /dev/null +++ b/docs/uz/data.md @@ -0,0 +1,37 @@ +--- +title: Maʼlumotlar bilan işlaş +description: "Pythonda maʼlumotlar tahlili boyiça qisqa yönaliş: CSV va JSON ni pandasʼga yuklaş, jadvallarni tozalaş va umumlaştiriş, matplotlib bilan grafik çiziş va savdo hisobotini tuziş." +--- + +# Maʼlumotlar bilan işlaş + +
Jadvalni yuklang, tozalang, u haqidagi savollarga javob toping va grafigini çizing. pandas va matplotlib boyiça uçta dars va bitta loyiha.
+ +Bu yönaliş [asosiy darslikni](/uz/) tugatgan va qölida maʼlumoti borlar uçun: savdo yozuvlari, imtihon natijalari, sörovnoma javoblari, ölçovlar. Asosiy darslikda siz CSV va JSON fayllarini standart kutubxona bilan öqigansiz, u yerda har bir savol uçun sikl kerak edi. Bu yerda öşa savollarga pandasʼning bir qatori bilan javob beriladi. + +**[«Maʼlumot fayllarini öqiş» darsidan boşlaş →](/uz/lessons/reading-data)** · [Asosiy darslikka qaytiş](/uz/) + +## Nimalarni biliş kerak + +- Fayllarni standart kutubxona bilan öqiş: *CSV bilan işlaş* va *JSON bilan işlaş* +- Luğatlar röyxati: *Içma-iç maʼlumotlar* +- *Sana va vaqt* + +## Darslar + +| Dars | Nimalarni qila olasiz | +| --- | --- | +| *Maʼlumot fayllarini öqiş* | CSV va JSON ni DataFrameʼga yuklaş, qatorlarni tanlaş va filtrlaş, yöq qiymatlarni tuzatiş | +| *pandas asoslari* | Jadvallarni saralaş, guruhlaş, agregatsiya qiliş, yiğma jadval tuziş va birlaştiriş | +| *matplotlib bilan grafiklar* | Çiziqli, ustunli, gistogramma va nuqtali diagrammalar çiziş hamda ularni rasm sifatida saqlaş | +| *Loyiha: Savdo hisoboti* | Tartibsiz savdo maʼlumotlarini tozalaş hamda jadvallar va uç panelli grafigi bor hisobot tayyorlaş | + +## Nima kerak + +Darslarni öqiş uçun heç narsa örnatiş şart emas. Saytdagi muharrir kodingiz pandas va matplotlibʼni import qilganda ularni özi yuklaydi, şuning uçun misolning birinçi işga tuşişi odatdagidan sekinroq böladi. Öz fayllaringiz bilan işlaş uçun [Python laboratoriyasi](/uz/lab)dan foydalaning: unda fayl brauzeri va yuklaş tugmasi bor. + +Öz kompyuteringizda avval ikkala paketni örnating: + +```text +python -m pip install pandas matplotlib +``` diff --git a/docs/uz/index.md b/docs/uz/index.md index daf4492..9cb586e 100644 --- a/docs/uz/index.md +++ b/docs/uz/index.md @@ -1,44 +1,66 @@ --- +layout: page +sidebar: false title: Pythonni örganing -description: "Boşlovçilar uçun bepul Python darsligi: tuşunarli izohlar, brauzerda işlaydigan kod va yeçimli maşqlar." ---- - -# Pythonni örganing - -
Noldan boşlang. Kod yozing, uni şu sahifaning özida işga tuşiring va har bir darsda yangi könikma oling.
- -Bu darslik dasturlaşga yoki Pythonga yangi kelganlar uçun. Har bir dars bitta ğoyani qisqa misollar bilan tuşuntiradi, boşlovçilar köp qiladigan xatolarni körsatadi va özingiz tekşira oladigan maşqlar bilan tugaydi. Boşlaş uçun heç narsa örnatiş şart emas: misollar brauzeringizda işlaydi. - -**[Örganişni boşlaş →](/uz/darslar/what-is-python)** · [Sinov maydonçasini oçiş](/uz/sinov-maydoni) · [English version](/) - -## Örganiş yöli +description: "Boşlovçilar uçun Python darsligi: tuşunarli izohlar, brauzerda işlaydigan kod va yeçimli maşqlar." +home: + title: Pythonni noldan örganing + lead: Boşlovçilar uçun brauzerda işlaydigan töliq darslik. Qisqa darsni öqing, kodni şu sahifaning özida işga tuşiring va maşqlaringizni özingiz tekşiring. + start: Birinçi darsni boşlaş + resume: Davom etiş + browse: Barça darslarni köriş + demoLabel: Hozir sinab köring. Kodni özgartiring va işga tuşiring. + code: | + darslar = ["özgaruvçilar", "sikllar", "funksiyalar"] -| Qism | Modullar | Nimalarni qila olasiz | -| --- | --- | --- | -| **1 · Asoslar** | Kiriş · Özgaruvçilar va maʼlumot turlari · Şart operatorlari · Sikllar · Kolleksiyalar · Funksiyalar | Qaror qabul qiladigan, işni takrorlaydigan va maʼlumotlarni tartiblaydigan kiçik dasturlar yoziş | -| **2 · Haqiqiy dasturlar yoziş** | Modullar va standart kutubxona · Xatolar va fayllar · Klasslar va obyektlar · Obyektga yönaltirilgan loyihalaş · Testlaş va xatolarni tuzatiş · Keyingi qadamlar · Maʼlumotlar bilan işlaş (ixtiyoriy) | Fayllarni öqiş va yoziş, xatolarni qayta işlaş, klasslarni loyihalaş, kodni testlaş va maʼlumotlarni tahlil qiliş | -| **3 · Advanced Python** (ixtiyoriy) | Closure va dekoratorlar · Maʼlumot modeli · Kontekst menejerlari · Async · Xotira va samaradorlik · Dizayn patternlar · Oqimlar va jarayonlar · Testlaş · Loglar quvuri loyihasi | Tilning içidan qanday işlaşini tuşuniş hamda idiomatik, tez va yaxşi testlangan Python kodi yoziş | + for raqam, mavzu in enumerate(darslar, start=1): + print(f"{raqam}-dars: {mavzu}") -## Amaliyot darslikning özida - -- **Har bir misolni işga tuşiring.** Har bir kod blokida **Işga tuşiriş** tugmasi bor: u kodni şu sahifadagi muharrirda oçadi. -- **Maşqlaringizni tekşiring.** Har bir maşq ostidagi **Brauzerda yeçiş** tugmasi **Tekşiriş** tugmali muharrirni oçadi: u natijangizni kutilgan natija bilan soliştiradi. -- **Loyihalar quring.** Yettita loyiha: sonni topiş öyini, viktorina öyini, xarajatlar daftari, kutubxona boşqaruv tizimi, matn tahlilçisi, savdo hisoboti va loglar quvuri. -- **Özingizni sinang.** Har bir modul qisqa **nazorat testi** bilan tugaydi. -- **Erkin tajriba qiling.** Tezkor kod uçun [Sinov maydonçasi](/uz/sinov-maydoni)dan, har bir modul uçun maşqlari bor daftarlar (notebooks) uçun esa [Python laboratoriyasi](/uz/laboratoriya)dan foydalaning. - -## Darslikdan qanday foydalaniş kerak - -1. **Tartib bilan boring.** Har bir dars oldingilariga tayanadi. -2. **Avval taxmin qiling, keyin işga tuşiring.** Misolni işga tuşirişdan oldin natijani taxmin qiling. -3. **Ataylab buzib köring.** Qiymatni özgartiring yoki qatorni öçiring va nima bölişini kuzating. -4. **Yeçimni oçişdan oldin maşqni özingiz bajarib köring.** Yulduzlar qiyinlikni bildiradi: oson, örtaça, qiyin. -5. **Har bir modul oxirida nazorat testini yeçing.** Eng yaxşi natijangiz brauzeringizda saqlanadi, akkaunt kerak emas. - -## Nima kerak - -Zamonaviy brauzer va maşq uçun biroz vaqt. Kod misolini birinçi marta işga tuşirganingizda Python brauzeringizga yuklab olinadi, şuning uçun internet kerak böladi. Misollar **Python 3.14** uçun yozilgan. + print("Endi röyxatni özgartirib köring.") + stats: + lessons: dars + modules: modul + projects: loyiha + projectCount: 5 + path: + title: Nimalarni örganasiz + lead: Darslik ikki qismdan iborat va sizni birinçi kod qatoridan testlangan, obyektga yönaltirilgan dasturlargaça olib boradi. Undan keyin ikkita qisqaroq yönaliş bor. + progress: "{total} darsdan {done} tasi oçilgan" + opened: oçilgan + levels: + - name: Asoslar + text: Qaror qabul qiladigan, işni takrorlaydigan va maʼlumotlarni tartiblaydigan kiçik dasturlar yozasiz. Avval heç dasturlamagan bölsangiz, şu yerdan boşlang. + modules: ["01", "02", "03", "04", "05", "06"] + - name: Haqiqiy dasturlar + text: Fayllarni öqiş va yoziş, xatolarni qayta işlaş, klasslarni loyihalaş va kodni testlaş. + modules: ["07", "08", "09", "10", "11", "12"] + - name: Maʼlumotlar bilan işlaş + track: true + text: Darslikdan keyingi alohida yönaliş. Jadvallarni pandasʼga yuklaysiz, tozalaysiz, umumlaştirasiz va matplotlib bilan grafik çizasiz. + modules: ["13"] + link: /data + linkText: Yönaliş haqida + - name: Advanced Python + track: true + text: Python yoza oladiganlar uçun alohida yönaliş. Dekoratorlar, maʼlumot modeli, async, oqimlar va jarayonlar, samaradorlik va testlaşni çuqurroq örganiş. + modules: ["14"] + link: /advanced + linkText: Yönaliş haqida + projects: + title: Nimalar qurasiz + lead: Beşta loyiha 4, 6, 8, 10 va 12-modullarning oxirida keladi. Har birini qadamma-qadam qurasiz, oxirida töliq dastur beriladi. + moduleLabel: "{n}-modul" + items: + number-guessing-game: Tasodifiy sonlar, maslahatlar, çeklangan urinişlar, qiyinlik darajalari va eng yaxşi natija. + quiz-game: Tasodifiy tartibdagi variantli savollar, mavzular böyiça ball va xato javoblarni körib çiqiş. + expense-tracker: Xarajatlarni JSON ga saqlaydi, CSV ga eksport qiladi, oylar böyiça jamlaydi va byudjetdan oşganda ogohlantiradi. + oop-project: Kitoblar, aʼzolar, qaytariş muddatlari va jarimalar klasslar bilan modellaştiriladi va JSON ga saqlanadi. + text-processing-project: Matn faylini öqiydi va eng köp uçraydigan sözlarni JSON va matn körinişida hisobot qiladi. + note: "Darslik yangi özbek lotin alifbosida yozilgan: ş, ç, ö, ğ harflari oldingi sh, ch, oʻ, gʻ örnida işlatiladi." + closing: + title: Birinçi darsdan boşlang + text: Unda Python nima ekani tuşuntiriladi va siz birinçi kod qatoringizni şu sahifaning özida işga tuşirasiz. + playground: Sinov maydonçasini oçiş +--- -::: info Yangi özbek lotin alifbosi -Darslik yangi özbek lotin alifbosida yozilgan: **ş**, **ç**, **ö**, **ğ** harflari oldingi *sh*, *ch*, *oʻ*, *gʻ* örnida işlatiladi. -::: + diff --git a/docs/uz/laboratoriya.md b/docs/uz/lab.md similarity index 87% rename from docs/uz/laboratoriya.md rename to docs/uz/lab.md index cbb91be..0c39331 100644 --- a/docs/uz/laboratoriya.md +++ b/docs/uz/lab.md @@ -3,13 +3,19 @@ title: Python laboratoriyasi description: "Brauzerdagi töliq Jupyter daftar muhiti: har bir modul uçun maşq daftarlari bilan." --- + + # Python laboratoriyasi Python laboratoriyasi - butunlay brauzeringizda işlaydigan töliq **daftar muhiti** (notebook environment). U [JupyterLite](https://jupyterlite.readthedocs.io/) va Pyodide asosidagi Python yadrosi (kernel) bilan işlaydi, şuning uçun heç narsa örnatiş şart emas.
-[Python laboratoriyasini oçiş](/lab/lab/index.html?path=00-start-here.ipynb){.lab-button target="_blank" rel="noopener"} +Python laboratoriyasini oçiş
diff --git a/docs/uz/darslar/01-getting-started/01-what-is-python.md b/docs/uz/lessons/01-getting-started/01-what-is-python.md similarity index 89% rename from docs/uz/darslar/01-getting-started/01-what-is-python.md rename to docs/uz/lessons/01-getting-started/01-what-is-python.md index 7f79199..9b6dd38 100644 --- a/docs/uz/darslar/01-getting-started/01-what-is-python.md +++ b/docs/uz/lessons/01-getting-started/01-what-is-python.md @@ -17,7 +17,7 @@ description: "Python nima, u bilan nimalar yaratiladi, u kodingizni qanday işga ## Nega bu muhim -Kompyuter aynan aytilgan işni bajaradi, undan ortiq emas. **Dasturlaş tili** şu buyruqlarni ham odamlar, ham kompyuterlar tuşunadigan qilib yoziş usulidir. Python dunyodagi eng keng tarqalgan dasturlaş tillaridan biri. U veb-saytlar, ilmiy tadqiqotlar va sunʼiy intellekt vositalarida işlatiladi. Odamlar undan har hafta bir neçta soatlik zerikarli işni tejaydigan kiçik skriptlar uçun ham foydalanadi. +Kompyuter aynan aytilgan işni bajaradi, undan ortiq emas. **Dasturlaş tili** şu buyruqlarni ham odamlar, ham kompyuterlar tuşunadigan qilib yoziş usulidir. Python dunyodagi eng keng tarqalgan dasturlaş tillaridan biri. U veb-saytlar, ilmiy tadqiqotlar va sunʼiy intellekt vositalarida işlatiladi. Odamlar undan har hafta zerikarli işga ketadigan bir neçta soatni tejaydigan kiçik skriptlar uçun ham foydalanadi. Pythonni birinçi bölib örgansangiz, bu darslikdan keyin ham uzoq vaqt işlataveradigan tilga ega bölasiz. @@ -35,7 +35,7 @@ Natija: Salom! Men Python örganyapman. ``` -`print` - bu Pythonga oldindan maʼlum bölgan, nomi bor harakat, yaʼni içki **funksiya** (function). Qöştirnoq içidagi matn esa unga beradigan qiymatingiz. Bu qanday işlaşini keyingi bir neçta darsda aniq örganasiz. Hozirça şunga eʼtibor bering: kod juda qisqa. Heç qanday tayyorlov kodi ham, yodlab oliş kerak bölgan belgilar ham yöq. +`print` - bu Pythonga oldindan maʼlum bölgan, nomi bor harakat, yaʼni örnatilgan **funksiya** (function). Qöştirnoq içidagi matn esa unga beradigan qiymatingiz. Bu qanday işlaşini keyingi bir neçta darsda aniq örganasiz. Hozirça şunga eʼtibor bering: kod juda qisqa, atigi bitta qator, uning atrofida heç qanday tayyorlov kodi yöq. Biroz kattaroq dastur ham deyarli oddiy gapdek öqiladi: @@ -49,14 +49,14 @@ else: print("4 dollardan kam.") ``` -Pythonni bilmasangiz ham, bu kod nima qilişini taxmin qila olsangiz kerak. Mana şu öqiliş osonligi Pythonning eng katta kuçi. (Kvadrat qavsli röyxat va `if`/`else` keyinroq öz darslariga ega böladi, şuning uçun hozirça tafsilotlar haqida qayğurmang.) +Pythonni bilmasangiz ham, bu kod nima qilişini taxmin qila olsangiz kerak. Mana şu öqiliş osonligi Pythonning eng katta kuçi. (Kvadrat qavsli röyxat va `if`/`else` keyinroq alohida darslarda örganiladi, şuning uçun hozirça tafsilotlar haqida qayğurmang.) ## Qisqaça tarix - **Guido van Rossum** Python ustida 1980-yillarning oxirida işlay boşlagan va uni **1991-yilda** çiqargan. - Nomi ilondan emas, *Monty Python's Flying Circus* nomli Britaniya komediya körsatuvidan olingan. - **Python 3** 2008-yilda çiqdi va uzoq yillik dizayn muammolarini tuzatdi. U Python 2 bilan töliq mos emas edi. -- **Python 2** 2020-yil 1-yanvarda qöllab-quvvatlanişi töxtatildi. Bu yerda örganadigan hamma narsangiz Python 3. +- **Python 2** ni qöllab-quvvatlaş 2020-yil 1-yanvarda töxtatildi. Bu yerda örganadigan hamma narsangiz Python 3. - Python bepul va oçiq kodli. Uni asosiy dasturçilar va hissa qöşuvçilardan iborat oçiq hamjamiyat rivojlantiradi, **Python Software Foundation** esa unga ğamxörlik qiladi. - Yangi versiya **har yili oktyabrda** çiqadi: 2024-yilda 3.13, 2025-yilda 3.14 va hokazo. Har bir versiya taxminan beş yil davomida tuzatişlar va xavfsizlik yangilanişlarini oladi. @@ -75,7 +75,7 @@ Agar `print "hello"` kabi (qavslarsiz) kodni körsangiz, bu Python 2. U Python 3 | **Fan va taʼlim** | Simulyatsiyalar, tadqiqot kodi, dasturlaşni örgatiş | Jupyter notebooks, SciPy | | **Testlaş va DevOps** | Testlar töplamlari, joylaştiriş skriptlari, server vositalari | pytest, Ansible | -Hozirça bu vositalarning heç biri sizga kerak emas. Bu darslik tilning özini va **standart kutubxona** (standard library)ni örgatadi. Standart kutubxona - har bir Python örnatmasi bilan birga keladigan katta modullar töplami. Jadvaldagi har bir vosita aynan şuning ustiga qurilgan. +Hozirça bu vositalarning heç biri sizga kerak emas. Bu darslik tilning özini va **standart kutubxonani** (standard library) örgatadi. Standart kutubxona - har bir Python örnatmasi bilan birga keladigan katta modullar töplami. Jadvaldagi har bir vosita aynan şuning ustiga qurilgan. ## Python kodingizni qanday işga tuşiradi @@ -83,18 +83,18 @@ Python kodini oddiy matn sifatida yozasiz, odatda nomi `.py` bilan tugaydigan fa 1. Manba kodingizni **öqiydi**, masalan, `hello.py` ni. 2. Uni **tekşiradi va** *bytecode* deb ataladigan soddaroq içki körinişga **tarjima qiladi**. Agar sintaksis xatosi bölsa, Python şu yerda töxtaydi va xato qayerdaligini aytadi. -3. Bytecode ni bittadan buyruq qilib **bajaradi**. Bajariş paytida biror narsa notöğri ketsa, Python *traceback* deb ataladigan xato xabarini körsatadi. +3. Bytecode buyruqlarini birma-bir **bajaradi**. Bajariş paytida biror narsa notöğri ketsa, Python *traceback* deb ataladigan xato xabarini körsatadi. Dasturni işga tuşirganingizda bularning hammasi soniyaning bir qismida sodir böladi. Bundan ikki narsa kelib çiqadi: - **Javobni tez olasiz.** Özgartiring, işga tuşiring, natijani köring, yana takrorlang. Heç narsani alohida yiğiş yoki kompilyatsiya qiliş şart emas. - **Xatolar qator bajarilganda çiqadi.** Python avval butun faylning grammatikasini tekşiradi, lekin 50-qatordagi notöğri yozilgan nom faqat 50-qator haqiqatan bajarilganda aniqlanadi. -Standart interpretator **CPython** deb ataladi (u C tilida yozilgan). Keyingi darsda aynan şuni örnatasiz. Bu saytdagi kod işga tuşirgiç esa **Pyodide** dan foydalanadi. Bu veb-brauzeringiz içida işlaydigan CPython versiyasi. +Standart interpretator **CPython** deb ataladi (u C tilida yozilgan). Keyingi darsda aynan şuni örnatasiz. Bu saytda kodni işga tuşiradigan vosita esa **Pyodide** dan foydalanadi. Bu veb-brauzeringiz içida işlaydigan CPython versiyasi. ## Nega Python yaxşi birinçi til -- **Öqiş oson.** Kod bloklari figurali qavslar bilan emas, çekiniş (indentation) bilan belgilanadi, şuning uçun dasturlar toza va bir-biriga öxşaş körinadi. +- **Öqiş oson.** Kod bloklari jingalak qavslar bilan emas, çekiniş (indentation) bilan belgilanadi, şuning uçun dasturlar toza va bir-biriga öxşaş körinadi. - **Tez boşlaş mumkin.** Bitta qator - töliq dastur. - **"Batareyalar ham içida."** Fayllar, sanalar, matematika, tasodifiy sonlar, JSON va yana köp narsa tayyor holda bor. - **Katta hamjamiyat.** Deyarli har qanday savolingizga allaqaçon javob berilgan va deyarli har narsa uçun kutubxonalar mavjud. @@ -108,7 +108,7 @@ Pythonning kamçiliklari ham bor: ## Özingiz sinab köring -Bu muharrir brauzeringizda haqiqiy Python kodini işga tuşiradi. **▶ Run** tugmasini bosing va natijani köring. Keyin matnni özgartiring, ikkinçi `print` qatorini qöşing va yana işga tuşiring. +Bu muharrir brauzeringizda haqiqiy Python kodini işga tuşiradi. **▶ Işga tuşiriş** tugmasini bosing va natijani köring. Keyin matnni özgartiring, ikkinçi `print` qatorini qöşing va yana işga tuşiring. @@ -220,7 +220,7 @@ print("U Monty Python nomi bilan atalgan.") `import this` ni işga tuşiring. Biror işni qilişning neçta yöli böliş kerakligi haqidagi qatorni va xatolar haqidagi qatorni toping. Ikkalasini ham yozib oling, keyin ulardan birini öz sözlaringiz bilan tuşuntiring. ::: details Yeçim -- *"There should be one-- and preferably only one --obvious way to do it."* (Buni qilişning bitta, afzali faqat bitta, aniq yöli böliş kerak.) +- *"There should be one-- and preferably only one --obvious way to do it."* (Biror işni qilişning bitta, yaxşisi faqat bitta, aniq yöli bölişi kerak.) - *"Errors should never pass silently."* (Xatolar heç qaçon jimgina ötib ketmasligi kerak.) Masalan, ikkinçisi dastur muammolarni jimgina eʼtiborsiz qoldirmasligi kerakligini anglatadi. Notöğri maʼlumot bilan davom etgandan köra, aniq xato bilan töxtagan yaxşiroq. diff --git a/docs/uz/darslar/01-getting-started/02-install-and-setup.md b/docs/uz/lessons/01-getting-started/02-install-and-setup.md similarity index 89% rename from docs/uz/darslar/01-getting-started/02-install-and-setup.md rename to docs/uz/lessons/01-getting-started/02-install-and-setup.md index af78206..380c61b 100644 --- a/docs/uz/darslar/01-getting-started/02-install-and-setup.md +++ b/docs/uz/lessons/01-getting-started/02-install-and-setup.md @@ -17,11 +17,11 @@ description: "Python 3 ni Windows, macOS yoki Linux ga örnating, işlayotganini ## Nega bu muhim -Bu sahifalardagi muharrir örganiş uçun juda qulay, lekin haqiqiy dasturlar kompyuteringizdagi fayllarda yaşaydi. Ular jadvallaringizni öqiydi, suratlaringizni qayta nomlaydi va brauzerni yopganingizdan keyin ham uzoq işlaydi. Buning uçun örnatilgan Python va kod yozadigan muharrir kerak. +Bu sahifalardagi muharrir örganiş uçun juda qulay, lekin haqiqiy dasturlar kompyuteringizda fayl sifatida saqlanadi. Ular jadvallaringizni öqiydi, suratlaringizni qayta nomlaydi va brauzerni yopganingizdan keyin ham uzoq işlaydi. Buning uçun örnatilgan Python va kod yozadigan muharrir kerak. ### Pythonni hozirning özida örnatiş kerakmi? -**Hozirça yöq.** Dastlabki darslardagi har bir misol brauzeringizda, dars sahifasining özida yoki [Laboratoriya](/uz/laboratoriya) da işlaydi. Bu darsni hozirça ötkazib yuborib, keyinroq qaytişingiz mumkin. +**Hozirça yöq.** Dastlabki darslardagi har bir misol brauzeringizda, dars sahifasining özida yoki [Sinov maydonçasi](/uz/playground)da işlaydi. Bu darsni hozirça ötkazib yuborib, keyinroq qaytişingiz mumkin. Pythonni kompyuteringizga quyidagi hollarda örnating: @@ -32,7 +32,7 @@ Pythonni kompyuteringizga quyidagi hollarda örnating: ## Qaysi versiya? -[python.org](https://www.python.org/downloads/) saytidan **Python 3 ning eng songgi versiyasini** örnating. Bu darslik **Python 3.14** ga möljallangan. Deyarli barça misollar 3.10 va undan yangi versiyalarda ham işlaydi, şuning uçun kompyuteringizda allaqaçon bor bölgan biroz eskiroq Python bilan boşlasangiz ham böladi. +[python.org](https://www.python.org/downloads/) saytidan **Python 3 ning eng sönggi versiyasini** örnating. Bu darslik **Python 3.14** ga möljallangan. Deyarli barça misollar 3.10 va undan yangi versiyalarda ham işlaydi, şuning uçun kompyuteringizda allaqaçon bor bölgan biroz eskiroq Python bilan boşlasangiz ham böladi. ::: warning Python 2 emas Bu darslik uçun heç qaçon Python 2 ni örnatmang. U 2020-yildan beri qöllab-quvvatlanmaydi. @@ -46,7 +46,7 @@ Windows da endi **Python Install Manager** deb ataladigan rasmiy vosita bor. U P - **Microsoft Store** ni oçing, **Python Install Manager** ni qidiring va **Install** tugmasini bosing yoki - uni [python.org/downloads](https://www.python.org/downloads/) dan yuklab oling va işga tuşiring. 2. Start menyusidan **Terminal** (yoki **PowerShell**) ni oçing. -3. Pythonning eng songgi versiyasini örnating: +3. Pythonning eng sönggi versiyasini örnating: ```text py install 3.14 @@ -147,8 +147,8 @@ Python kodini istalgan oddiy matn muharririda yoziş mumkin. Lekin kod muharriri **Tavsiya:** ikkilansangiz, Python kengaytmasi bilan **VS Code** dan foydalaning. Agar u juda murakkab tuyulsa, **Thonny** dan boşlang. -::: tip VS Code: tögri Pythonni tanlang -Kompyuteringizda birdan ortiq Python bölsa, VS Code faylingizni notögri versiya bilan işga tuşirişi mumkin. Buyruqlar palitrasini oçing (**Ctrl + Shift + P**, macOS da **⌘ + Shift + P**), **Python: Select Interpreter** ni işga tuşiring va örnatgan versiyangizni tanlang. `.py` fayl oçiq bölganda tanlangan versiya pastki öng burçakdagi holat panelida körinadi. Uni yana özgartiriş uçun ustiga bosing. +::: tip VS Code: töğri Pythonni tanlang +Kompyuteringizda birdan ortiq Python bölsa, VS Code faylingizni notöğri versiya bilan işga tuşirişi mumkin. Buyruqlar palitrasini oçing (**Ctrl + Shift + P**, macOS da **⌘ + Shift + P**), **Python: Select Interpreter** ni işga tuşiring va örnatgan versiyangizni tanlang. `.py` fayl oçiq bölganda tanlangan versiya pastki öng burçakdagi holat panelida körinadi. Uni yana özgartiriş uçun ustiga bosing. ::: ## Qaysi Python işlayapti? @@ -173,11 +173,11 @@ Sahifada brauzer içidagi Python (Pyodide) versiyasini körasiz. Kompyuteringizd operable program or batch file. ``` -Windows `python` buyruğini topa olmayapti. Baʼzi kompyuterlarda `python` deb yozganda Microsoft Store oçiladi, çunki Windows da vaqtinçalik yorliqlar bor. **Tuzatiş:** +Windows `python` buyruğini topa olmayapti. Baʼzi kompyuterlarda `python` deb yozganda Microsoft Store oçiladi, çunki Windows da Store ga olib boradigan yorliqlar bor. **Tuzatiş:** - **Python Install Manager** ni örnatganingizga işonç hosil qiling (yuqoriga qarang). - Start → **Manage app execution aliases** ni oçib, **Python (default)** alias lari yoqilganini tekşiring. Yoqilgan bölsa, yangilaş uçun ularni öçirib qayta yoqing. Store baribir oçilsa, *App Installer* ga tegişli **python.exe** va **python3.exe** yozuvlarini öçiring. - Terminalni yopib, qayta oçing. Özgarişlar faqat yangi oynalarga taʼsir qiladi. -- Baribir işlamayaptimi? PATH da `%UserProfile%\AppData\Local\Microsoft\WindowsApps` borligini tekşiring. Windows uni sukut böyiça qöşadi, olib taşlansa alias lar işlamay qoladi. +- Baribir işlamayaptimi? PATH da `%UserProfile%\AppData\Local\Microsoft\WindowsApps` borligini tekşiring. Windows uni standart holatda özi qöşadi, olib taşlansa alias lar işlamay qoladi. ### 2. `command not found: python` (macOS yoki Linux) @@ -264,7 +264,7 @@ Brauzerdagi versiya **Pyodide** da işlaydi, şuning uçun uning joylaşuvi brau ### 5. Seansni tuzating -Mac dagi bir örganuvçi quyidagi qatorlarni yozdi va ikkita xato oldi. Har bir xato uçun nima notögri bölganini va uning örniga nima yoziş kerakligini ayting. +Mac dagi bir örganuvçi quyidagi qatorlarni yozdi va ikkita xato oldi. Har bir xato uçun nima notöğri bölganini va uning örniga nima yoziş kerakligini ayting. ```text % python --version diff --git a/docs/uz/darslar/01-getting-started/03-running-python.md b/docs/uz/lessons/01-getting-started/03-running-python.md similarity index 91% rename from docs/uz/darslar/01-getting-started/03-running-python.md rename to docs/uz/lessons/01-getting-started/03-running-python.md index d29006b..2b1c9fc 100644 --- a/docs/uz/darslar/01-getting-started/03-running-python.md +++ b/docs/uz/lessons/01-getting-started/03-running-python.md @@ -31,7 +31,7 @@ Kod muharriringiz aslida ikkinçi usulning qulay körinişi: u faylni saqlaydi v ## 1. Interaktiv taklif matni (REPL) -REPL - **Read-Eval-Print Loop** degan söz: Python qatorni **öqiydi** (read), uni **hisoblaydi** (eval), natijani **çiqaradi** (print) va keyingi qatorni kutiş uçun yana **boşiga qaytadi** (loop). +REPL - **Read-Eval-Print Loop** ning qisqartmasi: Python qatorni **öqiydi** (read), uni **hisoblaydi** (eval), natijani **çiqaradi** (print) va keyingi qatorni kutiş uçun yana **boşiga qaytadi** (loop). Uni terminalda `python` (Windows) yoki `python3` (macOS va Linux) deb yozib işga tuşiring: @@ -47,7 +47,7 @@ Salom, Aziza Bir neçta narsaga eʼtibor bering: -- REPL da qiymatni yolğiz özini yozsangiz (`7 * 6`, `name`), u **avtomatik körsatiladi**. `print()` kerak emas. +- REPL da qatorga faqat qiymatning özini yozsangiz (`7 * 6`, `name`), u **avtomatik körsatiladi**. `print()` kerak emas. - Özgaruvçilar siz çiqib ketgunça saqlanib turadi. `name` keyingi qatorda ham bor edi. - `if` kabi bir neçta qatorli kod uçun taklif matni `...` ga özgaradi, şunda yozişda davom etasiz. Tugatiş uçun böş qatorda Enter ni bosing. @@ -63,7 +63,7 @@ Yangi Python versiyalari (3.13 va undan yangilari) rangli taklif matniga ega va `exit` bilan (eski versiyalarda `exit()`) yoki **Ctrl + D** (macOS va Linux) yoki **Ctrl + Z, keyin Enter** (Windows) bilan **çiqing**. Çiqqaningizda yozgan hamma narsangiz yöqoladi. REPL - qoralama daftar, işni saqlaydigan joy emas. ::: info Çiqmasdan yordam oling -`help(print)` `print` haqidagi hujjatni körsatadi. Uni yopiş uçun `q` ni bosing. `dir("text")` satr bilan qiliş mumkin bölgan hamma narsaning röyxatini çiqaradi. Pastki çiziq bilan boşlanadigan nomlarni hozirça ötkazib yuboring. +`help(print)` `print` haqidagi hujjatni körsatadi. Uni yopiş uçun `q` ni bosing. `dir("text")` satr (matn bölagi) bilan qiliş mumkin bölgan hamma narsaning röyxatini çiqaradi. Pastki çiziq bilan boşlanadigan nomlarni hozirça ötkazib yuboring. ::: ## 2. Skript fayllar @@ -82,7 +82,7 @@ print("Bu esa eng oxirida bajariladi.") Faylni saqlang. -Fayllarga `hello.py` yoki `dice_game.py` kabi qisqa va maʼnoli nomlar bering. Pythonning öz modullari nomlaridan, masalan `random.py` yoki `math.py` dan qoçing. Keyinroq `import random` deganingizda Python öz moduli örniga sizning faylingizni yuklab olardi. +Fayllarga `hello.py` yoki `dice_game.py` kabi qisqa va maʼnoli nomlar bering. Pythonning öz modullari nomlaridan, masalan `random.py` yoki `math.py` dan qoçing. Keyinroq `import random` deganingizda Python öz moduli örniga sizning faylingizni yuklagan bölardi. ### 2-qadam: şu papkada terminal oçing @@ -138,13 +138,13 @@ Muharrirlar joriy faylni siz uçun işga tuşira oladi: - **Thonny:** **F5** ni bosing yoki yaşil **Run** tugmasini bosing. - **IDLE:** faylni oçing, keyin **F5** ni bosing (*Run → Run Module*). -Parda ortida muharrir siz uçun `python yourfile.py` ni işga tuşiradi. Agar biror narsa işlamasa, buyruqni terminalda özingiz işga tuşirsangiz, aynan nima bölayotganini körasiz. +Aslida muharrir siz uçun `python yourfile.py` ni işga tuşiradi. Agar biror narsa işlamasa, buyruqni terminalda özingiz işga tuşirsangiz, aynan nima bölayotganini körasiz. ## 4. Brauzerda Bu sahifalardagi muharrirlar **Pyodide** da işlaydi. Bu brauzeringiz içida işlaşi uçun kompilyatsiya qilingan haqiqiy Python. Ular kiçik skript fayl kabi işlaydi: -- **▶ Run** ni bosganingizda butun oyna yuqoridan pastga bajariladi. +- **▶ Işga tuşiriş** tugmasini bosganingizda butun oyna yuqoridan pastga bajariladi. - Faqat `print()` qilgan narsangizni körasiz. - Har bir işga tuşiriş yangidan boşlanadi, şuning uçun oldingi safargi özgaruvçilar yöqoladi. @@ -299,7 +299,7 @@ print(city) Samarqand ``` -REPL va skript - Pythonning alohida işga tuşirişlari. REPL da yaratilgan özgaruvçi faqat şu REPL dan çiqqungaça yaşaydi. Skript böş holatdan boşlaydi, şuning uçun u işlatadigan har bir özgaruvçini özi yaratişi kerak. Bu sahifalardagi har bir **▶ Run** uçun ham şunday. +REPL va skript - Pythonning alohida işga tuşirişlari. REPL da yaratilgan özgaruvçi faqat şu REPL dan çiqqungaça yaşaydi. Skript böş holatdan boşlaydi, şuning uçun u işlatadigan har bir özgaruvçini özi yaratişi kerak. Bu sahifalarda **▶ Işga tuşiriş** tugmasini har safar bosganingizda ham şunday. ::: ## Xulosa diff --git a/docs/uz/darslar/01-getting-started/04-hello-world.md b/docs/uz/lessons/01-getting-started/04-hello-world.md similarity index 96% rename from docs/uz/darslar/01-getting-started/04-hello-world.md rename to docs/uz/lessons/01-getting-started/04-hello-world.md index 09f4c66..63b8afb 100644 --- a/docs/uz/darslar/01-getting-started/04-hello-world.md +++ b/docs/uz/lessons/01-getting-started/04-hello-world.md @@ -31,16 +31,14 @@ Salom, dunyo! ## Funksiya çaqirişining tuzilişi -```text -print("Salom, dunyo!") -| | | | -| | | +-- yopuvçi qavs -| | +---------- argument: satr (matn) qiymati -| +------------------ oçuvçi qavs: "şu funksiyani çaqir" -+----------------------- funksiyaning nomi +```anatomy +print :: funksiyaning nomi +( :: oçuvçi qavs: "şu funksiyani çaqir" +"Salom, dunyo!" :: argument: satr (matn) qiymati +) :: yopuvçi qavs ``` -- **Funksiya** (function) - maʼlum bir işni bajaradigan, nomi bor kod bölagi. `print` **içki** funksiya: u doim mavjud. +- **Funksiya** (function) - maʼlum bir işni bajaradigan, nomi bor kod bölagi. `print` **örnatilgan** funksiya: u doim mavjud. - Funksiyani **çaqiriş** - uni işga tuşiriş degani. Funksiyani çaqiriş uçun uning nomini yozib, keyin qavslar qöyasiz. - Qavslar içidagi qiymat **argument** (argument) deyiladi: bu funksiyaga beradigan kiritişingiz. @@ -71,7 +69,7 @@ print('Kitob nomi: \'Ötkan kunlar\'.') ### Bir neçta qatorli matn -Uçtalik qöştirnoqlar (`"""` yoki `'''`) satrni xuddi siz yozgandek bir neçta qatorga çözadi: +Uçtalik qöştirnoqlar (`"""` yoki `'''`) satrni xuddi siz yozgandek bir neçta qatorda yoziş imkonini beradi: ```python print("""Xarid röyxati: @@ -360,7 +358,7 @@ Bir xil qatorni beş marta yoziş zerikarli. **Sikllar** bölimida buni `for` si ## Xulosa -- `print()` - içki **funksiya**. Uni `name(arguments)` körinişida çaqiring. +- `print()` - örnatilgan **funksiya**. Uni `name(arguments)` körinişida çaqiring. - Matnli qiymatlar **satrlar** deyiladi va `"qöş"`, `'bittalik'` yoki `"""uçtalik"""` qöştirnoqlarda yoziladi. - Escape ketma-ketliklari: yangi qator uçun `\n`, tabulyatsiya uçun `\t`, qöştirnoq yoki teskari çiziq uçun `\"` yoki `\\`. - `print(a, b, c)` qiymatlarni böş joy bilan ajratib çiqaradi. Yolğiz `print()` böş qator çiqaradi. diff --git a/docs/uz/darslar/01-getting-started/05-comments-and-style.md b/docs/uz/lessons/01-getting-started/05-comments-and-style.md similarity index 100% rename from docs/uz/darslar/01-getting-started/05-comments-and-style.md rename to docs/uz/lessons/01-getting-started/05-comments-and-style.md diff --git a/docs/uz/darslar/02-values-and-variables/01-variables.md b/docs/uz/lessons/02-values-and-variables/01-variables.md similarity index 94% rename from docs/uz/darslar/02-values-and-variables/01-variables.md rename to docs/uz/lessons/02-values-and-variables/01-variables.md index c49581a..da308e8 100644 --- a/docs/uz/darslar/02-values-and-variables/01-variables.md +++ b/docs/uz/lessons/02-values-and-variables/01-variables.md @@ -146,7 +146,7 @@ Python bularni majburlamaydi, lekin har bir Python dasturçisi ularga amal qilad - **`snake_case`** dan foydalaning: pastki çiziq bilan birlaştirilgan kiçik harfli sözlar, masalan, `monthly_salary`. - **Tuşunarli** nomlar tanlang: `temperature_c` nomi `t` dan yaxşiroq. `i` yoki `x` kabi qisqa nomlar juda kiçik va aniq holatlar uçun maqul. - Konstantalar, yaʼni özgartirmoqçi bölmagan qiymatlaringiz uçun **`UPPER_CASE`** dan foydalaning: `MAX_ATTEMPTS = 3`. -- `print`, `input`, `list`, `str`, `sum` yoki `type` kabi içki funksiyalar nomlarini özgaruvçi nomi sifatida işlatmang (*Köp uçraydigan xatolar* ga qarang). +- `print`, `input`, `list`, `str`, `sum` yoki `type` kabi örnatilgan funksiyalar nomlarini özgaruvçi nomi sifatida işlatmang (*Köp uçraydigan xatolar* ga qarang). ```python MAX_ATTEMPTS = 3 @@ -190,7 +190,7 @@ print(x, y) ## Har bir qiymatning turi bor -Qiymatlar har xil **turlarda** böladi: butun sonlar, önlik sonlar, matn va boşqalar. Içki `type()` funksiyasi qaysi tur ekanini aytadi: +Qiymatlar har xil **turlarda** böladi: butun sonlar, önlik sonlar, matn va boşqalar. Örnatilgan `type()` funksiyasi qaysi tur ekanini aytadi: ```python print(type(42)) @@ -214,7 +214,7 @@ print(type(True)) | `bool` | mantiqiy qiymat (boolean): rost/yolğon | `True`, `False` | | `NoneType` | "qiymat yöq" | `None` (bu turning yagona qiymati) | -`None` "hali hiç narsa yöq" degani. Özgaruvçi qiymati maʼlum bölişidan oldin mavjud bölişi kerak bölganda undan foydalaning: +`None` "hali heç narsa yöq" degani. Özgaruvçi qiymati maʼlum bölişidan oldin mavjud bölişi kerak bölganda undan foydalaning: ```python best_score = None @@ -273,7 +273,7 @@ Python yuqoridan pastga öqiydi, şuning uçun özgaruvçiga u işlatilişidan * SyntaxError: invalid decimal literal ``` -Xabar tuşunarsiz ("notöğri önlik son"), lekin sababi - nomning raqam bilan boşlanişi. **Tuzatiş:** `second_place`. +Xabar tuşunarsiz ("son notöğri yozilgan"), lekin sababi - nomning raqam bilan boşlanişi. **Tuzatiş:** `second_place`. ### 3. Tomonlarni adaştiriş @@ -287,7 +287,7 @@ SyntaxError: cannot assign to literal here. Maybe you meant '==' instead of '='? **Nom çap tomonda**, qiymat öng tomonda turadi: `x = 5`. -### 4. Içki funksiyani yaşirib qöyiş +### 4. Örnatilgan funksiyani yaşirib qöyiş ```py print = "Salom" @@ -417,7 +417,7 @@ Har bir qadamdan keyin natijani çiqariş - xatolarni osongina köriş imkonini - `name = value` özgaruvçi yaratadi yoki uni yangilaydi. Avval öng tomon hisoblanadi. - Qayta qiymat beriş eski qiymatni almaştiradi. `+=`, `-=` va `*=` özgaruvçini uning joriy qiymatidan foydalanib yangilaydi. -- Nomlar - qiymatlarning **yorliqlari**. `b = a` doimiy boğlaniş emas, şu paytdagi havolani nusxalaydi. +- Nomlar - qiymatlarning **yorliqlari**. `b = a` `b` ni şu paytda `a` körsatib turgan qiymatga yönaltiradi. U ikki nomni bir-biriga boğlamaydi. - Nomlarda harflar, raqamlar va `_` böladi, ular raqam bilan boşlanmaydi, katta-kiçik harfni farqlaydi va kalit söz bölolmaydi. `snake_case` dan foydalaning. - `a, b = b, a` ikki qiymat örnini almaştiradi. `type(value)` qiymat turini körsatadi. diff --git a/docs/uz/darslar/02-values-and-variables/02-numbers-and-math.md b/docs/uz/lessons/02-values-and-variables/02-numbers-and-math.md similarity index 89% rename from docs/uz/darslar/02-values-and-variables/02-numbers-and-math.md rename to docs/uz/lessons/02-values-and-variables/02-numbers-and-math.md index 35c9f80..0cc39b4 100644 --- a/docs/uz/darslar/02-values-and-variables/02-numbers-and-math.md +++ b/docs/uz/lessons/02-values-and-variables/02-numbers-and-math.md @@ -1,6 +1,6 @@ --- title: Sonlar va matematika -description: "Butun va önlik sonlar bilan işlaş: arifmetik operatorlar, butun böliş va qoldiq, amallar tartibi, yuvaloqlaş va nega 0.1 + 0.2 aniq 0.3 emas." +description: "Butun va önlik sonlar bilan işlaş: arifmetik operatorlar, butun böliş va qoldiq, amallar tartibi, yumaloqlaş va nega 0.1 + 0.2 aniq 0.3 emas." --- # Sonlar va matematika @@ -11,7 +11,7 @@ description: "Butun va önlik sonlar bilan işlaş: arifmetik operatorlar, butun - Ikki asosiy son turi: `int` va `float` - Barça arifmetik operatorlar, jumladan `//`, `%` va `**` - Python qanday tartibda hisoblaydi (amallar ustuvorligi) -- Yuvaloqlaş va bir neçta foydali içki funksiya +- Yumaloqlaş va bir neçta foydali örnatilgan funksiya - Nega önlik sonlar baʼzan biroz noaniq çiqadi va bunda nima qiliş kerak ::: @@ -117,7 +117,7 @@ print(hours, "soat", minutes, "daqiqa") 2 soat 15 daqiqa ``` -Float bilan `//` baribir pastga yuvaloqlaydi, lekin natija float böladi: `7.5 // 2` bu `3.0`, `7.5 % 2` esa `1.5`. +Float bilan `//` baribir pastga yumaloqlaydi, lekin natija float böladi: `7.5 // 2` bu `3.0`, `7.5 % 2` esa `1.5`. Ikkala javob ham kerak bölganda `divmod()` ularni bir qadamda beradi. U ikkita qiymat qaytaradi, ularni birdaniga ikkita özgaruvçiga saqlaş mumkin: @@ -144,7 +144,7 @@ print((22 + 5) % 24) # 3 → 22:00 dan 5 soat keyin 03:00 böladi ``` ::: details `//` va `%` manfiy sonlar bilan -`//` nolga qarab emas, **pastga** (manfiy çeksizlikka qarab) yuvaloqlaydi: `-7 // 2` `-3` emas, `-4` ga teng. Keyin `-7 % 2` `1` ga teng, çunki `-4 * 2 + 1 == -7`. Bu sizga kamdan-kam kerak böladi, lekin kutilmagan natijalarni tuşuntiradi. +`//` nolga qarab emas, **pastga** (manfiy çeksizlikka qarab) yumaloqlaydi: `-7 // 2` `-3` emas, `-4` ga teng. Keyin `-7 % 2` `1` ga teng, çunki `-4 * 2 + 1 == -7`. Bu sizga kamdan-kam kerak böladi, lekin kutilmagan natijalarni tuşuntiradi. ::: ## int va float ni aralaştiriş @@ -211,12 +211,12 @@ balance //= 3 # 766 print(balance) ``` -## Foydali içki funksiyalar +## Foydali örnatilgan funksiyalar ```python print(abs(-12)) # mutlaq qiymat -print(round(3.14159, 2)) # verguldan keyin 2 xonagaça yuvaloqlaş -print(round(7.6)) # eng yaqin butun songa yuvaloqlaş → int +print(round(3.14159, 2)) # verguldan keyin 2 xonagaça yumaloqlaş +print(round(7.6)) # eng yaqin butun songa yumaloqlaş → int print(max(4, 9, 2)) # eng kattasi print(min(4, 9, 2)) # eng kiçigi print(pow(2, 5)) # 2 ** 5 bilan bir xil @@ -231,10 +231,10 @@ print(pow(2, 5)) # 2 ** 5 bilan bir xil 32 ``` -::: info `round()` yarimlarni qanday yuvaloqlaydi -`round(2.5)` `2` ni, `round(3.5)` esa `4` ni beradi. Python aniq yarimlarni eng yaqin **juft** songa yuvaloqlaydi ("bankirlar usuli"). Bu köp qiymatlarni yuvaloqlaganda bir tomonga oğib ketişning oldini oladi. Bu köpçilikni hayron qoldiradi, şuning uçun natija bittaga farq qilganday tuyulsa, buni eslang. +::: info `round()` yarimlarni qanday yumaloqlaydi +`round(2.5)` `2` ni, `round(3.5)` esa `4` ni beradi. Python aniq yarimlarni eng yaqin **juft** songa yumaloqlaydi ("bankirlar usuli"). Bu köp qiymatlarni yumaloqlaganda bir tomonga oğib ketişning oldini oladi. Bu köpçilikni hayron qoldiradi, şuning uçun natija bittaga farq qilganday tuyulsa, buni eslang. -Float lar yana bir kutilmagan holat qöşadi: `round(2.675, 2)` `2.68` emas, `2.67` beradi. Bu bankirlar usuli emas. `2.675` ikkilik son sifatida 2.675 dan biroz **kiçik** qilib saqlanadi (bu haqda quyidagi *Önlik sonlar mutlaqo aniq emas* bölimida). Pul va ölçovlarni körsatiş uçun odatiy vosita - tez orada örganadigan f-satr formatlaşi. +Float lar yana bir kutilmagan holat qöşadi: `round(2.675, 2)` `2.68` emas, `2.67` beradi. Bu bankirlar usuli emas. `2.675` ikkilik son sifatida 2.675 dan biroz **kiçik** qilib saqlanadi, şuning uçun pastga yumaloqlanadi (bu haqda quyidagi *Önlik sonlar mutlaqo aniq emas* bölimida). ::: ### `math` moduli @@ -246,8 +246,8 @@ import math print(math.sqrt(49)) # kvadrat ildiz print(math.pi) # π -print(math.floor(4.7)) # pastga yuvaloqlaş -print(math.ceil(4.2)) # yuqoriga yuvaloqlaş +print(math.floor(4.7)) # pastga yumaloqlaş +print(math.ceil(4.2)) # yuqoriga yumaloqlaş ``` ```text @@ -273,7 +273,7 @@ Bu Pythondagi xato emas. Kompyuterlar önlik sonlarni **ikkilik** (2 lik) sanoq Bunda nima qiliş kerak: -- Natijalarni **körsatiş** uçun ularni yuvaloqlang: `round(0.1 + 0.2, 2)` `0.3` ni beradi. Sonlarni f-satrlar bilan formatlaşni ham örganasiz. +- Natijalarni **körsatiş** uçun ularni yumaloqlang: `round(0.1 + 0.2, 2)` `0.3` ni beradi. Sonlarni f-satrlar bilan formatlaşni ham örganasiz. - Önlik sonlarni **soliştirişda** aniq tenglikni tekşirmang. `math.isclose()` dan foydalaning (*Mantiqiy qiymatlar va taqqoslaş* darsida körib çiqiladi). - **Pul** bilan işlaganda, iloji bölsa, butun birliklarda işlang, masalan, tiyin yoki sentlarni `int` sifatida saqlang. Pythonda aniq önlik hisob-kitoblar uçun `decimal` moduli ham bor. @@ -354,7 +354,7 @@ Perimetr: 21.0 ### 2. Harorat -`F = C × 9 / 5 + 32` formulasi yordamida `36.6` °C ni Farengeytga aylantiring va natijani verguldan keyin bir xonagaça yuvaloqlab çiqaring. +`F = C × 9 / 5 + 32` formulasi yordamida `36.6` °C ni Farengeytga aylantiring va natijani verguldan keyin bir xonagaça yumaloqlab çiqaring. ::: details Yeçim ```python @@ -416,7 +416,7 @@ Siz `P = 12_000_000` söm qarzni oylik `r = 0.02` foiz stavkasi bilan `n = 12` o payment = P × r × (1 + r)ⁿ / ((1 + r)ⁿ − 1) ``` -Tölovni hisoblang va uni eng yaqin sömgaça yuvaloqlab çiqaring. Keyin bir yil davomida jami qança qaytarişingizni çiqaring. +Tölovni hisoblang va uni eng yaqin sömgaça yumaloqlab çiqaring. Keyin bir yil davomida jami qança qaytarişingizni çiqaring. ::: details Yeçim ```python @@ -443,9 +443,9 @@ Jami tölangan: 13616582 - `int` butun sonlar, `float` esa önlik sonlar uçun. Ularni aralaştirsangiz, float hosil böladi. - Operatorlar: `+ - * /`, hamda `//` (butun böliş), `%` (qoldiq) va `**` (daraja). `/` doim float qaytaradi. -- Ustuvorlik: qavslar → `**` → unar `-` → `* / // %` → `+ -`. Aniqlik uçun qavslardan foydalaning. +- Ustuvorlik: qavslar → `**` → `-x` manfiy işora → `* / // %` → `+ -`. Aniqlik uçun qavslardan foydalaning. - Foydali funksiyalar: `abs`, `round`, `min`, `max`, hamda `math.sqrt`, `math.floor`, `math.ceil`. -- Önlik sonlar taxminiy (`0.1 + 0.2`), şuning uçun körsatişda natijalarni yuvaloqlang va önlik sonlarni aniq tenglikka soliştirmang. +- Önlik sonlar taxminiy (`0.1 + 0.2`), şuning uçun körsatişda natijalarni yumaloqlang va önlik sonlarni aniq tenglikka soliştirmang. ## Qöşimça manbalar diff --git a/docs/uz/darslar/02-values-and-variables/03-strings-basics.md b/docs/uz/lessons/02-values-and-variables/03-strings-basics.md similarity index 94% rename from docs/uz/darslar/02-values-and-variables/03-strings-basics.md rename to docs/uz/lessons/02-values-and-variables/03-strings-basics.md index e22ca71..13ae7f8 100644 --- a/docs/uz/darslar/02-values-and-variables/03-strings-basics.md +++ b/docs/uz/lessons/02-values-and-variables/03-strings-basics.md @@ -55,7 +55,7 @@ Bu matnli natijada çiziqlar va ramkalar çiziş uçun tez usul. ## Uzunlik: `len()` -Içki `len()` funksiyasi satrda neçta belgi borligini qaytaradi. Böş joylar va tiniş belgilari ham sanaladi: +Örnatilgan `len()` funksiyasi satrda neçta belgi borligini qaytaradi. Böş joylar va tiniş belgilari ham sanaladi: ```python password = "çoy2go!" @@ -251,7 +251,7 @@ b'O\xca\xbbzbekiston' Oʻzbekiston ``` -`bytes` qiymati qöştirnoq oldida `b` bilan körsatiladi. Oddiy lotin harflari bittadan bayt oladi, `ʻ` esa ikkita (`\xca\xbb`), şuning uçun baytlar satrdan uzunroq. `.encode()` ni özingiz kamdan-kam çaqirasiz. U fayllarni öqiş va yozişda muhim - buni *Fayllar va pathlib* darsi, jumladan nega har doim `encoding="utf-8"` deyiş kerakligini tuşuntiradi. +`bytes` qiymati qöştirnoq oldida `b` bilan körsatiladi. Oddiy lotin harflari bittadan bayt oladi, `ʻ` esa ikkita (`\xca\xbb`), şuning uçun baytlar satrdan uzunroq. `.encode()` ni özingiz kamdan-kam çaqirasiz. U fayllarni öqiş va yozişda muhim. *Fayllar va pathlib* darsi buni, jumladan nega har doim `encoding="utf-8"` deb yoziş kerakligini tuşuntiradi. ## Özingiz sinab köring @@ -295,9 +295,9 @@ print(apples + pears) 55 ``` -Xato yöq, şunçaki notögri javob: ikkala qiymat ham satr, şuning uçun `+` ularni birlaştiradi. Bu köpinça `input()` dan kelgan qiymatlar bilan yuz beradi. **Tuzatiş:** avval ularni songa aylantiring, *Kiritiş va turlarni özgartiriş* darsida körsatilganidek: `int(apples) + int(pears)` `10` beradi. +Xato yöq, şunçaki notöğri javob: ikkala qiymat ham satr, şuning uçun `+` ularni birlaştiradi. Bu köpinça `input()` dan kelgan qiymatlar bilan yuz beradi. **Tuzatiş:** avval ularni songa aylantiring, *Kiritiş va turlarni özgartiriş* darsida körsatilganidek: `int(apples) + int(pears)` `10` beradi. -### 4. Notögri apostrof bilan qidiriş +### 4. Notöğri apostrof bilan qidiriş ```python country = "Oʻzbekiston" diff --git a/docs/uz/darslar/02-values-and-variables/04-string-methods-and-slicing.md b/docs/uz/lessons/02-values-and-variables/04-string-methods-and-slicing.md similarity index 98% rename from docs/uz/darslar/02-values-and-variables/04-string-methods-and-slicing.md rename to docs/uz/lessons/02-values-and-variables/04-string-methods-and-slicing.md index cc32174..c4a04d5 100644 --- a/docs/uz/darslar/02-values-and-variables/04-string-methods-and-slicing.md +++ b/docs/uz/lessons/02-values-and-variables/04-string-methods-and-slicing.md @@ -31,12 +31,7 @@ text[start:stop] U `start` **dan** boşlanadi va `stop` **gaça**, lekin `stop` ning özini **qöşmasdan** davom etadi. -```text - | P | y | t | h | o | n | - 0 1 2 3 4 5 6 - |___________| - word[0:3] → "Pyt" -``` + Indekslarni belgilar **orasida** turgan deb tasavvur qiliş foydali. Şunda `word[0:3]` - 0 va 3 örinlar orasidagi hamma narsa. @@ -302,6 +297,17 @@ print(parts[2]) # yil 2026 ``` +Ikkinçi argument `maxsplit` ni bering: Python şunça marta ajratgandan keyin töxtaydi, qolgan qism esa bitta bölak bölib qoladi: + +```python +line = "Toşkent: poytaxt: 3 million" +print(line.split(":", 1)) +``` + +```text +['Toşkent', ' poytaxt: 3 million'] +``` + Kvadrat qavsli natija - **röyxat**. Röyxatlarni **Kolleksiyalar** bölimida örganasiz. Hozirça undan elementlarni xuddi satrdagi belgilar kabi indeks bilan oliş mumkinligini biling. `.join()` buning teskarisini bajaradi: u bölaklarni bir-biriga yopiştiradi va ular **orasiga** özi çaqirilgan satrni qöyadi: @@ -317,17 +323,6 @@ print(" | ".join(["çoy", "qahva", "şarbat"])) çoy | qahva | şarbat ``` -Şunça bölişdan keyin töxtaş uçun ikkinçi argument `maxsplit` ni qöşing. Qolgani bitta bölak bölib qoladi: - -```python -line = "Toşkent: poytaxt: 3 million" -print(line.split(":", 1)) -``` - -```text -['Toşkent', ' poytaxt: 3 million'] -``` - Avval ajratib, keyin birlaştiriş - **böş joylarni tartibga keltirişning** qulay usuli: ```python diff --git a/docs/uz/darslar/02-values-and-variables/05-f-strings.md b/docs/uz/lessons/02-values-and-variables/05-f-strings.md similarity index 98% rename from docs/uz/darslar/02-values-and-variables/05-f-strings.md rename to docs/uz/lessons/02-values-and-variables/05-f-strings.md index ad520c9..e48a67e 100644 --- a/docs/uz/darslar/02-values-and-variables/05-f-strings.md +++ b/docs/uz/lessons/02-values-and-variables/05-f-strings.md @@ -21,7 +21,7 @@ Dasturlar doimo maʼlumotlardan matn yasaydi: `"Salom, Aziza!"`, `"Jami: 125,000 ## Asoslar -Oçuvçi qöştirnoqdan oldin `f` harfini qöying, keyin istalgan qiymatni **figurali qavslar** `{}` içiga yozing: +Oçuvçi qöştirnoqdan oldin `f` harfini qöying, keyin istalgan qiymatni **jingalak qavslar** `{}` içiga yozing: ```python name = "Aziza" @@ -113,7 +113,7 @@ print(f"{price:.2f}") 7.50 ``` -`.2f` "nuqtadan keyin 2 ta raqamli float" degani. U özgaruvçini özgartirmasdan, faqat körsatiş uçun **yuvaloqlaydi**. Bu önlik sonlardagi mayda noaniqliklarni ham yaşiradi: +`.2f` "nuqtadan keyin 2 ta raqamli float" degani. U özgaruvçini özgartirmasdan, faqat körsatiş uçun **yumaloqlaydi**. Bu önlik sonlardagi mayda noaniqliklarni ham yaşiradi: ```python total = 0.1 + 0.2 @@ -222,7 +222,7 @@ Somsa 12,000.00 Limonad 9,500.50 ``` -Standart holatda sonlar öngga, matn esa çapga tekislanadi, lekin buni aniq yozsangiz, jadvallar oldindan aytib bölinadigan körinişda böladi. +Standart holatda sonlar öngga, matn esa çapga tekislanadi, lekin buni aniq yozsangiz, jadval doim siz kutgandek körinadi. ## `=` bilan xatolarni tuzatiş @@ -261,6 +261,19 @@ Ism: ' Aziza ' raw=' Aziza ' ``` +## Oddiy qavs belgilari + +Haqiqiy `{` yoki `}` belgisini körsatiş uçun uni ikki marta yozing: + +```python +name = "töplam" +print(f"{name} şunday körinadi: {{1, 2, 3}}") +``` + +```text +töplam şunday körinadi: {1, 2, 3} +``` + ::: info Uçratadigan eski usullar Qöllanmalar, Stack Overflow javoblari va eski kodda köpinça formatlaşning ikkita oldingi usuli uçraydi. **Ularni öqing, lekin f-satr yozing.** @@ -280,19 +293,6 @@ Salom, Aziza! Jami: 12.50 `.format()` dagi `{:.2f}` yuqorida örgangan format spetsifikatsiyalarining özini işlatadi. `%` formatlaşda `%s` satrni, `%.2f` esa 2 xonali float ni bildiradi. ::: -## Oddiy qavs belgilari - -Haqiqiy `{` yoki `}` belgisini körsatiş uçun uni ikki marta yozing: - -```python -name = "töplam" -print(f"{name} şunday körinadi: {{1, 2, 3}}") -``` - -```text -töplam şunday körinadi: {1, 2, 3} -``` - ## Özingiz sinab köring Qiymatlarni va format spetsifikatsiyalarini özgartiring. `:.0f`, `:>15,` yoki `:.1%` ni sinab köring. diff --git a/docs/uz/darslar/02-values-and-variables/06-type-conversion-and-input.md b/docs/uz/lessons/02-values-and-variables/06-type-conversion-and-input.md similarity index 90% rename from docs/uz/darslar/02-values-and-variables/06-type-conversion-and-input.md rename to docs/uz/lessons/02-values-and-variables/06-type-conversion-and-input.md index 18e2743..c89a373 100644 --- a/docs/uz/darslar/02-values-and-variables/06-type-conversion-and-input.md +++ b/docs/uz/lessons/02-values-and-variables/06-type-conversion-and-input.md @@ -36,7 +36,7 @@ Tanişganimdan xursandman, Aziza! Taklif matnini böş joy bilan tugating, şunda foydalanuvçi yozgan matn savolingizga yopişib qolmaydi. ::: info Bu saytda input() ni işga tuşiriş -Brauzerdagi muharrirlarda klaviaturadan jonli kiritiş yöq. Javoblaringizni **oldindan** **input() uçun qiymatlar** oynasiga, har birini alohida qatorga yozing. Har bir `input()` çaqiriği navbatdagi qatordan foydalanadi. +Brauzerdagi muharrirlarda `input()` terminaldagi kabi işlaydi. Dastur töxtaydi, savol natijada körinadi, siz javobni öşa yerga yozib, **Enter** ni bosasiz. ::: ## `input()` doim satr qaytaradi @@ -72,7 +72,37 @@ b = "3" print(a + b) # 8 emas, "53" ``` -Yeçim - satrni songa **özgartiriş**. +Yeçim - satrni songa **özgartiriş** (quyidagi *Turlarni özgartiriş* bölimiga qarang). + +## Matnli javoblarni tozalaş: `.strip()` + +Foydalanuvçilar javobning oldiga yoki oxiriga köpinça ortiqça böş joy qöyib yuboradi. Siz uni körmaysiz, Python esa köradi va javob endi mos kelmaydi: + +```python +city = input("Şahar: ") # foydalanuvçi " Samarqand " deb yozadi +print(city == "Samarqand") + +city = city.strip() +print(city == "Samarqand") +``` + +```text +Şahar: Samarqand +False +True +``` + +Matnli javoblar uçun darhol `.strip()` ni çaqiriş, katta-kiçik harf muhim bölmasa esa `.lower()` yoki `.title()` ni ham ulab qöyiş yaxşi odat: + +```python +city = input("Şahar: ").strip().title() # foydalanuvçi " samarqand " deb yozadi +print(f"{city}ga xuş kelibsiz!") +``` + +```text +Şahar: samarqand +Samarqandga xuş kelibsiz! +``` ## Turlarni özgartiriş @@ -106,7 +136,7 @@ Python avval içkaridagi qismni bajaradi: `input()` satr qaytaradi, keyin `int() ### `int()` va `float()` -Doim butun bölgan narsalar (yoş, soni, yil) uçun `int()` dan, önlik qismi bölişi mumkin bölgan narsalar (narx, vazn, harorat) uçun esa `float()` dan foydalaning: +Doim butun bölgan narsalar (yoş, miqdor, yil) uçun `int()` dan, önlik qismi bölişi mumkin bölgan narsalar (narx, vazn, harorat) uçun esa `float()` dan foydalaning: ```python weight = float(input("Vazn, kg: ")) @@ -119,8 +149,8 @@ print(f"TVI: {bmi:.1f}") ### Boşqa özgartirişlar ```python -print(int(3.99)) # float → int önlik qismni qirqib taşlaydi (yuvaloqlamaydi) -print(round(3.99)) # yuvaloqlaş kerak bölsa, round() dan foydalaning +print(int(3.99)) # float → int önlik qismni qirqib taşlaydi (yumaloqlamaydi) +print(round(3.99)) # yumaloqlaş kerak bölsa, round() dan foydalaning print(float(7)) # int → float print(int(" 42 ")) # atrofdagi böş joylar muammo emas print(int("-15")) # minus belgisi muammo emas @@ -181,37 +211,7 @@ print(weight) 12.5 ``` -Hozirça foydalanuvçilar töğri son yozadi deb hisoblang. **Xatolar va fayllar** bölimida bu xatolarni uşlaşni va qayta söraşni örganasiz. - -## Matnli javoblarni tozalaş: `.strip()` - -Foydalanuvçilar javobning oldiga yoki oxiriga köpinça ortiqça böş joy qöyib yuboradi. Siz uni körmaysiz, Python esa köradi va javob endi mos kelmaydi: - -```python -city = input("Şahar: ") # foydalanuvçi " Samarqand " deb yozadi -print(city == "Samarqand") - -city = city.strip() -print(city == "Samarqand") -``` - -```text -Şahar: Samarqand -False -True -``` - -Matnli javoblar uçun darhol `.strip()` ni çaqiriş, katta-kiçik harf muhim bölmasa esa `.lower()` yoki `.title()` ni ham ulab qöyiş yaxşi odat: - -```python -city = input("Şahar: ").strip().title() # foydalanuvçi " samarqand " deb yozadi -print(f"{city} ga xuş kelibsiz!") -``` - -```text -Şahar: samarqand -Samarqand ga xuş kelibsiz! -``` +Hozirça foydalanuvçilar töğri son yozadi deb hisoblang. *Istisnolarni qayta işlaş* darsida bu xatolarni uşlaşni va qayta söraşni örganasiz. ## Hammasini birlaştiramiz @@ -249,7 +249,7 @@ Bu dasturning tuzilişi juda keng tarqalgan: **kiritiş → özgartiriş → his ## Özingiz sinab köring -**input() uçun qiymatlar** oynasiga ikkita son yozing (har birini alohida qatorga), keyin dasturni işga tuşiring. +Dasturni işga tuşiring va u söraganda ikkita son yozing. @@ -267,7 +267,7 @@ Narx: 50 5050 ``` -Xato yöq, şunçaki notögri javob: satrni `2` ga köpaytiriş satrni takrorlaydi. **Tuzatiş:** qiymatni öqiyotganda özgartiring: `price = float(input("Narx: "))`. +Xato yöq, şunçaki notöğri javob: satrni `2` ga köpaytiriş satrni takrorlaydi. **Tuzatiş:** qiymatni öqiyotganda özgartiring: `price = float(input("Narx: "))`. ### 2. Önlik kiritiş uçun `int()` dan foydalaniş @@ -384,7 +384,7 @@ Bu yerda `input`, `int`, `//`, `%` va f-satrlar birga işlatilgan. Keyingi böli - `input("prompt ")` foydalanuvçini kutadi va u yozgan narsani **satr sifatida** qaytaradi. - `int()`, `float()` va `str()` bilan özgartiring. Darhol özgartiring: `int(input(...))`. -- `int(3.9)` önlik qismni qirqib taşlaydi. Yuvaloqlaş uçun `round()` dan foydalaning. +- `int(3.9)` önlik qismni qirqib taşlaydi. Yumaloqlaş uçun `round()` dan foydalaning. - `int("3.5")`, `int("abc")` yoki `float("12,5")` kabi notöğri matn `ValueError` beradi. Önlik vergul uçun `.replace(",", ".")`, matnli javoblar uçun esa `.strip()` dan foydalaning. - Keng tarqalgan dastur tuzilişi: **kiritiş → özgartiriş → hisoblaş → natija**. diff --git a/docs/uz/darslar/02-values-and-variables/07-reading-errors-and-debugging.md b/docs/uz/lessons/02-values-and-variables/07-reading-errors-and-debugging.md similarity index 93% rename from docs/uz/darslar/02-values-and-variables/07-reading-errors-and-debugging.md rename to docs/uz/lessons/02-values-and-variables/07-reading-errors-and-debugging.md index f563e32..ac20e47 100644 --- a/docs/uz/darslar/02-values-and-variables/07-reading-errors-and-debugging.md +++ b/docs/uz/lessons/02-values-and-variables/07-reading-errors-and-debugging.md @@ -82,7 +82,7 @@ print("Oxiri") SyntaxError: '(' was never closed ``` -Eʼtibor bering, `Boşlanişi` umuman çiqarilmadi. 3.10 dan boşlab Python yopilmagan qavsni u **oçilgan** qatorda, yopilmagan satrni esa öz qatorida körsatadi. Agar xabar şunçaki `invalid syntax` bölsa va körsatilgan qator tögri körinsa, undan yuqoridagi qatorni ham tekşiring. +Eʼtibor bering, `Boşlanişi` umuman çiqarilmadi. 3.10 dan boşlab Python yopilmagan qavsni u **oçilgan** qatorda, yopilmagan satrni esa öz qatorida körsatadi. Agar xabar şunçaki `invalid syntax` bölsa va körsatilgan qator töğri körinsa, undan yuqoridagi qatorni ham tekşiring. `IndentationError` va `TabError` - sintaksis xatolarining maxsus turlari. @@ -153,7 +153,7 @@ Biror narsa notöğri bölsa, kodni tasodifiy özgartiriş örniga şu qadamlarg ### 1. Xato xabarini diqqat bilan öqing -Oxirgi qatordan boşlang: xato turi va xabar. Keyin qator raqamiga va `^` belgilariga qarang. Qator tögri körinsa-yu, xabar şunçaki `invalid syntax` bölsa, yuqoridagi qatorni ham tekşiring. +Oxirgi qatordan boşlang: xato turi va xabar. Keyin qator raqamiga va `^` belgilariga qarang. Qator töğri körinsa-yu, xabar şunçaki `invalid syntax` bölsa, yuqoridagi qatorni ham tekşiring. ### 2. Xatoni işonçli takrorlang @@ -180,7 +180,7 @@ total=75000 *F-satrlar* darsidagi `=` şakli bu yerda juda qöl keladi. Işingiz tugagaç, **tekşiruv print larini olib taşlang**. ::: tip Debugger bilan qadamma-qadam yuring -**Debugger** dasturingizni bir vaqtda bitta qatordan işga tuşiradi va har bir özgaruvçining qanday özgarişini körsatadi. Thonny da Run örniga **Debug** (qöngiz belgisi) ni bosing, keyin qadam taşlaş uçun **F7** ni bosing. VS Code da qator raqamining çap tomoniga bosib **töxtaş nuqtasi (breakpoint)** qöying, keyin **F5** ni bosing. Bu haqda *Xatolarni tuzatiş va logging* darsida köproq bilib olasiz. +**Debugger** dasturingizni qatorma-qator bajaradi va har bir özgaruvçining qanday özgarişini körsatadi. Thonny da Run örniga **Debug** (qöngiz belgisi) ni bosing, keyin qadam taşlaş uçun **F7** ni bosing. VS Code da qator raqamining çap tomoniga bosib **töxtaş nuqtasi (breakpoint)** qöying, keyin **F5** ni bosing. Bu haqda *Xatolarni tuzatiş va logging* darsida köproq bilib olasiz. ::: ### 4. Bir vaqtda faqat bitta narsani özgartiring @@ -209,7 +209,7 @@ Bu dasturda **uçta** xato bor: bitta sintaksis xatosi, bitta bajariş vaqtidagi ## Köp uçraydigan xatolar -### 1. Xatoni notögri narsani özgartirib "tuzatiş" +### 1. Xatoni notöğri narsani özgartirib "tuzatiş" ```py age = "20" # 20 edi, TypeError ni yöqotiş uçun özgartirildi @@ -228,7 +228,7 @@ TypeError: can only concatenate str (not "int") to str Sonni satrga aylantiriş 2-qatorni tuzatdi, lekin xatoni 3-qatorga köçirdi. **Tuzatiş:** `age = 20` ni saqlab qoling va faqat matn kerak bölgan joyda özgartiring: `"Yoş: " + str(age)`. Davom etişdan oldin özgariş *nega* işlaganini tuşunib oling. -### 2. Faqat tögri körinadigan qiymatni çop etiş +### 2. Faqat töğri körinadigan qiymatni çop etiş ```python quantity = "3" @@ -380,7 +380,7 @@ print("Tölovga:", to_pay) ## Xulosa - Traceback larni **pastdan yuqoriga** öqing: avval xato turi va xabar, keyin fayl va qator. -- **Sintaksis xatolari** butun faylni işga tuşirilişidan oldin töxtatadi. **Bajariş vaqtidagi xatolar** qator bajarilayotganda, oldingi qatorlar allaqaçon bajarilganidan keyin yuz beradi. +- **Sintaksis xatolari** butun faylni hali işga tuşmasidan oldin töxtatadi. **Bajariş vaqtidagi xatolar** qator bajarilayotganda, oldingi qatorlar allaqaçon bajarilganidan keyin yuz beradi. - **Mantiqiy xatolar** heç qanday xabarsiz notöğri natija beradi, şuning uçun kutilgan javobni biling. - Xatolarni tuzatiş jarayoni: xabarni öqing → xatoni takrorlang → qiymatlarni çiqaring (`f"{x=}"`) yoki debugger bilan qadamma-qadam yuring → bir vaqtda bitta narsani özgartiring → muammoni kiçraytiring → uni tuşuntiring. diff --git a/docs/uz/darslar/03-making-decisions/01-booleans-and-comparisons.md b/docs/uz/lessons/03-making-decisions/01-booleans-and-comparisons.md similarity index 92% rename from docs/uz/darslar/03-making-decisions/01-booleans-and-comparisons.md rename to docs/uz/lessons/03-making-decisions/01-booleans-and-comparisons.md index 7057c13..0a80b5e 100644 --- a/docs/uz/darslar/03-making-decisions/01-booleans-and-comparisons.md +++ b/docs/uz/lessons/03-making-decisions/01-booleans-and-comparisons.md @@ -147,7 +147,7 @@ True ### Satrlarni tartiblaş -`<` va `>` satrlarni **belgima-belgi**, har bir belgining kod raqami böyiça taqqoslaydi. Oddiy kiçik harfli sözlar uçun bu alifbo tartibiga töğri keladi: +`<` va `>` satrlarni **belgima-belgi**, har bir belgining kod nuqtasi böyiça taqqoslaydi (*Satrlar* darsiga qarang). Oddiy kiçik harfli sözlar uçun bu alifbo tartibiga töğri keladi: ```python print("anor" < "banan") @@ -173,7 +173,7 @@ True True ``` -Matnni registrdan qatʼi nazar alifbo böyiça taqqoslaş uçun ikkala tomonni kiçik harfga öting. Sonlarni taqqoslaş uçun esa avval ularni songa aylantiring. +Matnni registrdan qatʼi nazar alifbo böyiça taqqoslaş uçun ikkala tomonni kiçik harfga aylantiring. Sonlarni taqqoslaş uçun esa avval ularni songa aylantiring. ## Taqqoslaşlarni zanjir qiliş @@ -207,11 +207,11 @@ True True ``` -`1 < 3 > 2` - qonuniy, lekin öqiş qiyin. U `1` bilan `2` qanday taqqoslanişi haqida hiç narsa demaydi. Zanjirlarni oraliqlar va "hammasi teng" tekşiruvlari uçun saqlang. +`1 < 3 > 2` - qonuniy, lekin öqiş qiyin. U `1` bilan `2` qanday taqqoslanişi haqida heç narsa demaydi. Zanjirlarni faqat oraliqlar va "hammasi teng" tekşiruvlari uçun işlating. ## Rost va yolğon hisoblanadigan qiymatlar -Pythonda har qanday qiymatni mantiqiy qiymat sifatida işlatiş mumkin. Buni içki `bool()` funksiyasi körsatadi: +Pythonda har qanday qiymatni mantiqiy qiymat sifatida işlatiş mumkin. Buni örnatilgan `bool()` funksiyasi körsatadi: ```python print(bool(0), bool(0.0), bool("")) # "böş" yoki nol qiymatlar @@ -256,7 +256,7 @@ print(0.1 + 0.2 == 0.3) False ``` -Arifmetikadan çiqqan önlik sonlarga `==` işlatmang. (Özingiz yozgan aniq qiymat bilan, masalan `x == 0.0`, taqqoslaş bemalol.) Kiçkina farqqa ruxsat beradigan `math.isclose()` dan foydalaning: +Arifmetikadan çiqqan önlik sonlarga `==` işlatmang. (Özingiz yozgan aniq qiymat bilan, masalan `x == 0.0`, taqqoslasa böladi.) Kiçkina farqqa ruxsat beradigan `math.isclose()` dan foydalaning: ```python import math @@ -314,13 +314,13 @@ print(age = 18) TypeError: print() got an unexpected keyword argument 'age' ``` -`print()` içida `age = 18` xuddi `sep=` kabi kalit sözli argumentga öxşab qoladi. **Tuzatiş:** `print(age == 18)`. +`print()` içida `age = 18` xuddi `sep=` kabi kalit söz argumentiga öxşab qoladi. **Tuzatiş:** `print(age == 18)`. ### 2. Kiritilgan qiymatni son bilan taqqoslaş ```python answer = "7" # input() qaytaradigan qiymat -print(answer == 7) # satr hiç qaçon songa teng bölmaydi +print(answer == 7) # satr heç qaçon songa teng bölmaydi print(int(answer) == 7) ``` @@ -352,7 +352,7 @@ SyntaxWarning: "is" with 'str' literal. Did you mean "=="? Ism: Ali ``` -Python dastur boşlanişidan oldinoq ogohlantiradi, keyin esa hiç narsa çop etilmaydi: siz yozgan matn yangi satr obyekti, koddagi `"Ali"` emas. **Tuzatiş:** `if name == "Ali":`. +Python dastur boşlanişidan oldinoq ogohlantiradi, keyin esa heç narsa çop etilmaydi: siz yozgan matn yangi satr obyekti, koddagi `"Ali"` emas. **Tuzatiş:** `if name == "Ali":`. ## Maşqlar @@ -457,7 +457,7 @@ print(hours_ok and minutes_ok) - `bool` ikki qiymatga ega: `True` va `False`, boş harf bilan va qöştirnoqsiz yoziladi. - `== != < > <= >=` taqqoslaşlari mantiqiy qiymat beradi. `=` qiymat beradi, `==` taqqoslaydi. -- Satrlarni taqqoslaş aniq va harf registriga sezgir, şuning uçun `"Z" < "a"`. Son hiç qaçon satrga teng bölmaydi: avval `input()` natijasini özgartiring. +- Satrlarni taqqoslaş aniq va harf registriga sezgir, şuning uçun `"Z" < "a"`. Son heç qaçon satrga teng bölmaydi: avval `input()` natijasini özgartiring. - `0 <= x <= 100` kabi zanjirlar har bir qöşni juftni tekşiradi. - Yolğon qiymatlar: `0`, `0.0`, `""`, `None` va böş kolleksiyalar. Qolgan hamma narsa rost. - Arifmetikadan çiqqan önlik sonlarni `math.isclose()` bilan taqqoslang. `is` ni faqat `None` uçun işlating. diff --git a/docs/uz/darslar/03-making-decisions/02-if-elif-else.md b/docs/uz/lessons/03-making-decisions/02-if-elif-else.md similarity index 94% rename from docs/uz/darslar/03-making-decisions/02-if-elif-else.md rename to docs/uz/lessons/03-making-decisions/02-if-elif-else.md index 5832b4a..f05396c 100644 --- a/docs/uz/darslar/03-making-decisions/02-if-elif-else.md +++ b/docs/uz/lessons/03-making-decisions/02-if-elif-else.md @@ -105,7 +105,7 @@ Python buni qanday bajaradi: 1. Har bir şartni **yuqoridan pastga** tekşiradi. 2. Rost bölgan **birinçi** şartning blokini bajaradi. -3. Keyingi şartlar ham rost bölsa ham, **qolganlarining hammasini ötkazib yuboradi**. +3. Keyingi şartlar rost bölsa ham, **qolganlarining hammasini ötkazib yuboradi**. 4. Heç biri rost bölmasa, `else` ni bajaradi (agar u bölsa). `score = 76` uçun: `76 >= 90` False, `76 >= 80` False, `76 >= 70` True, demak baho `"C"` va Python tekşirişni töxtatadi. @@ -122,7 +122,7 @@ score = 95 if score >= 60: grade = "D" elif score >= 90: - grade = "A" # hiç qaçon bajarilmaydi: >= 90 bölgan har bir ball >= 60 ham + grade = "A" # heç qaçon bajarilmaydi: >= 90 bölgan har bir ball >= 60 ham else: grade = "F" @@ -245,7 +245,7 @@ Buni faqat qisqa va oddiy tanlovlar uçun işlating. Uzunroq narsalar uçun oddi ## Özingiz sinab köring -**input() uçun qiymatlar** maydoniga son kiriting, keyin dasturni işga tuşiring. `0`, `-5`, `7` va `12` ni sinab köring. +Dasturni işga tuşiring va u söraganda son kiriting. `0`, `-5`, `7` va `12` ni sinab köring. @@ -315,7 +315,7 @@ print("Tayyor") Tayyor ``` -`"Töğri!"` hiç qaçon çop etilmaydi, çunki satr hiç qaçon songa teng bölmaydi. **Tuzatiş:** `int(guess) == 7`. +`"Töğri!"` heç qaçon çop etilmaydi, çunki satr heç qaçon songa teng bölmaydi. **Tuzatiş:** `int(guess) == 7`. ## Maşqlar @@ -382,7 +382,7 @@ else: print(f"{price:,} söm") ``` -Şartlar tartib bilan bajarilgani uçun `elif age < 18` ga yetib kelganda `age >= 5` ekani allaqaçon maʼlum, şuning uçun ikkala çegarani tekşiriş şart emas. +Şartlar tartib bilan tekşirilgani uçun `elif age < 18` ga yetib kelganda `age >= 5` ekani allaqaçon maʼlum, şuning uçun ikkala çegarani tekşiriş şart emas. ::: ### 4. Qolgan vaqt @@ -399,7 +399,7 @@ print(message) ### 5. Oddiy kalkulyator -`input()` bilan ikki son va operatorni (`+`, `-`, `*` yoki `/`) öqing. Natijani çop eting. Ikki muammoni tuşunarli xabarlar bilan boşqaring: nolga böliş va notaniş operator. +`input()` bilan ikki son va operatorni (`+`, `-`, `*` yoki `/`) öqing. Natijani çop eting. Ikki muammoli holatda tuşunarli xabar çiqaring: nolga böliş va notaniş operator. ::: details Yeçim ```python diff --git a/docs/uz/darslar/03-making-decisions/03-logical-operators.md b/docs/uz/lessons/03-making-decisions/03-logical-operators.md similarity index 97% rename from docs/uz/darslar/03-making-decisions/03-logical-operators.md rename to docs/uz/lessons/03-making-decisions/03-logical-operators.md index ec47204..dcfdd70 100644 --- a/docs/uz/darslar/03-making-decisions/03-logical-operators.md +++ b/docs/uz/lessons/03-making-decisions/03-logical-operators.md @@ -35,7 +35,7 @@ else: Siz maşina ijaraga olişingiz mumkin. ``` -`a and b` faqat `a` ham, `b` ham **ikkalasi** rost bölganda `True` böladi: +`a and b` faqat `a` va `b` ning **ikkalasi** ham rost bölganda `True` böladi: | `a` | `b` | `a and b` | |---|---|---| @@ -213,7 +213,7 @@ print(f"Xuş kelibsiz, {display_name}!") Xuş kelibsiz, Mehmon! ``` -Agar `name` böş satr bölsa (yolğon), `"Mehmon"` olinadi. Lekin sonlar bilan ehtiyot böling: `0 or 10` natijasi `10`, hatto `0` ham yaroqli qiymat bölgan taqdirda ham. +Agar `name` böş satr bölsa (yolğon), `"Mehmon"` olinadi. Lekin sonlar bilan ehtiyot böling: `0 or 10` natijasi `10`, hatto `0` yaroqli qiymat bölsa ham. ## Şartlarni soddalaştiriş @@ -237,7 +237,7 @@ if not is_weekend and not is_holiday: print("Iş kuni") ``` -Yana, mantiqiy qiymatlarni `True` bilan taqqoslamang. `if is_valid == True:` örniga `if is_valid:`, `if is_valid == False:` örniga `if not is_valid:` deb yozing. +Şuningdek, mantiqiy qiymatlarni `True` bilan taqqoslamang. `if is_valid == True:` örniga `if is_valid:`, `if is_valid == False:` örniga `if not is_valid:` deb yozing. Uzun şart qismlariga nom beriş ham yordam beradi: diff --git a/docs/uz/darslar/03-making-decisions/04-match-statement.md b/docs/uz/lessons/03-making-decisions/04-match-statement.md similarity index 95% rename from docs/uz/darslar/03-making-decisions/04-match-statement.md rename to docs/uz/lessons/03-making-decisions/04-match-statement.md index b1f7565..9467c20 100644 --- a/docs/uz/darslar/03-making-decisions/04-match-statement.md +++ b/docs/uz/lessons/03-making-decisions/04-match-statement.md @@ -12,7 +12,7 @@ description: "Qiymatni andozalar bilan soliştiriş uçun match va case dan foyd - `|` yordamida bitta case da bir neça qiymatni moslaş - `_` bilan "qolgan hamma narsa" ni boşqariş - Qiymat qismlarini özgaruvçilarga uşlab oliş -- **Guard** (qöşimça şart) lar bilan qöşimça şartlar qöşiş +- **Guard** lar yordamida andozaga qöşimça şart qöşiş ::: ## Nega bu muhim @@ -189,7 +189,7 @@ Siz şimolga yurdingiz. `line` ni `"ol çiroq"`, `"qara"`, `"bor"` yoki `"raqs tuş"` ga özgartirib köring. Yolğiz `"bor"` `["bor", direction]` ga mos kelmaydi, çunki ikki söz talab qilinadi. -Oddiy `if` buyruqlari bilan bu misol uçun uzunlik va mazmunni bir neça marta tekşiriş kerak bölardi. `match` da bu darsda körsatilganidan köra köproq andozalar bor. Kvadrat qavslar bilan *Röyxatlar* darsida tögri tanişasiz, luğatlar, obyektlar va `Color.RED` kabi nomlarni esa *Luğatlar*, *Dataclasslar* va *Enum turlari* darslarida moslaysiz. +Oddiy `if` buyruqlari bilan bu misol uçun uzunlik va mazmunni bir neça marta tekşiriş kerak bölardi. `match` da bu darsda körsatilganidan köra köproq andozalar bor, jumladan luğatlar va obyektlar uçun andozalar (**Qöşimça manbalar** bölimidagi PEP 636 ga qarang). Kvadrat qavslar bilan *Röyxatlar* darsida yaqindan tanişasiz, `Color.RED` kabi nomlarni esa *Enum turlari* darsida moslaysiz. ## `match` mi yoki `if` mi? @@ -205,7 +205,7 @@ Oddiy `if` buyruqlari bilan bu misol uçun uzunlik va mazmunni bir neça marta t ## Özingiz sinab köring -**input() uçun qiymatlar** maydoniga `bor şarqqa`, `ol kalit`, `qara` yoki `sakra` kabi buyruq yozing va işga tuşiring. Keyin `taşla ` kabi yangi buyruq qöşing. `case []:` andozasi böş qatorga mos keladi: `"".split()` da umuman söz yöq. +Dasturni işga tuşiring va u söraganda `bor şarqqa`, `ol kalit`, `qara` yoki `sakra` kabi buyruq yozing. Keyin `taşla ` kabi yangi buyruq qöşing. `case []:` andozasi böş qatorga mos keladi: `"".split()` da umuman söz yöq. diff --git a/docs/uz/darslar/04-loops/01-while-loops.md b/docs/uz/lessons/04-loops/01-while-loops.md similarity index 92% rename from docs/uz/darslar/04-loops/01-while-loops.md rename to docs/uz/lessons/04-loops/01-while-loops.md index 13daa13..86fd181 100644 --- a/docs/uz/darslar/04-loops/01-while-loops.md +++ b/docs/uz/lessons/04-loops/01-while-loops.md @@ -53,12 +53,14 @@ Python uni qanday bajaradi: 2. Agar `True` bölsa, butun tanani bajaradi. 3. 1-qadamga qaytadi. +Şart faqat har bir takrorlaniş boşida bir marta tekşiriladi. Agar u tananing örtasida yolğonga aylansa, tananing qolgan qismi baribir bajariladi. + Tananing har bir bajarilişi **takrorlaniş (iteration)** deyiladi. Bu yerda şart 6 marta tekşiriladi: 5 marta u `True`, 6-tekşiruvda esa (`count` `6` ga teng) `False` böladi va sikl tugaydi. -::: tip Sanovçi siklning uç qismi +::: tip Sanaydigan siklning uç qismi 1. **Boşlaniş:** `count = 1`, sikldan oldin 2. **Şart:** `count <= 5`, har bir takrorlanişdan oldin tekşiriladi -3. **Yangilaş:** `count += 1`, tana içida, oxirga qarab yaqinlaştiradi +3. **Yangilaş:** `count += 1`, tana içida, siklni tugaşga yaqinlaştiradi ::: ## Siklni kuzatiş @@ -88,8 +90,6 @@ print(total) 10 ``` -Şart faqat boşida, har bir takrorlanişda bir marta tekşiriladi. Agar u tananing örtasida yolğonga aylansa, tananing qolgan qismi baribir bajariladi. - ## Sanamaydigan sikllar `while` sikli neça marta takrorlaş kerakligini **oldindan bilmaganingizda** eng foydali. Siz faqat qaçon töxtaş kerakligini bilasiz: @@ -114,7 +114,7 @@ Heç kim siklga "8 marta bajaril" demadi. U buni özi aniqladi. ## Kiritilgan qiymat yaroqli bölgunça takrorlaş -Klassik qöllaniş: foydalanuvçi maqbul narsa yozgunça söray beriş. +Klassik qöllaniş: foydalanuvçi maqbul narsa yozgunça sörayveriş. ```python age = int(input("Yoşingizni kiriting (1-120): ")) @@ -126,7 +126,7 @@ while age < 1 or age > 120: print(f"Rahmat! Siz {age} yoşdasiz.") ``` -`input()` ikki marta yozilganiga eʼtibor bering: bir marta sikldan oldin, bir marta esa yangi javob oliş uçun sikl içida. Bu takrorlaniş quyidagi `while True` andozasi bilan tuzatiladi. +`input()` ikki marta yozilganiga eʼtibor bering: bir marta sikldan oldin, bir marta esa yangi javob oliş uçun sikl içida. Bu takroriy kodni quyidagi `while True` andozasi yordamida yöqotiş mumkin. ### Maxsus qiymat bilan töxtaş @@ -160,7 +160,7 @@ while count <= 5: # count += 1 unutilgan, şuning uçun count doim 1 ``` -Bu çeksiz `1` çop etadi. Agar bu sizda sodir bölsa: +Bu `1` ni çeksiz çop etaveradi. Agar bu sizda sodir bölsa: - **Terminalda** dasturni töxtatiş uçun **Ctrl + C** ni bosing. - **Şu saytdagi muharrirda** **Töxtatiş** tugmasini bosing yoki vaqt çegarasini kuting. @@ -213,7 +213,7 @@ Rahmat! Siz 25 yoşdasiz. ## Özingiz sinab köring -Maxfiy son oldindan belgilangan son topiş öyini. **input() uçun qiymatlar** maydoniga har bir qatorga bittadan bir neça taxmin yozing va işga tuşiring. +Sonni topiş öyini, maxfiy son oldindan belgilangan. Dasturni işga tuşiring va taxminlaringizni birma-bir yozing. @@ -235,7 +235,7 @@ while count < 5: # 5 gaça sanaş közda tutilgan edi 4 ``` -Oxirgi qiymat kirişi kerakmi, yöqmi - hal qiling: `< 5` 4 da, `<= 5` esa 5 da töxtaydi. Oxirgi takrorlanişni kuzatiş bu xatoni aniqlaydi. +Oxirgi qiymat ham qamrab olinişi kerakmi, yöqmi - hal qiling: `< 5` 4 da, `<= 5` esa 5 da töxtaydi. Oxirgi takrorlanişni kuzatiş bu xatoni aniqlaydi. ### 2. Notöğri joyda yangilaş @@ -270,7 +270,7 @@ count += 1 # çekiniş yöq, demak sikldan taşqarida ... (Töxtatiş yoki Ctrl + C bosilgunça abadiy) ``` -`count += 1` hiç qaçon bajarilmaydi, şuning uçun şart hiç qaçon özgarmaydi. Takrorlanişi kerak bölgan hamma narsa `while` ostida çekiniş bilan yozilişi kerak. Dasturingiz qotib qolganday tuyulsa, avval yangilaşni tekşiring. +`count += 1` heç qaçon bajarilmaydi, şuning uçun şart heç qaçon özgarmaydi. Takrorlanişi kerak bölgan hamma narsa `while` ostida çekiniş bilan yozilişi kerak. Dasturingiz qotib qolganday tuyulsa, avval yangilaşni tekşiring. ### 4. Kiritilgan qiymatni tekşirmasdan özgartiriş @@ -389,7 +389,7 @@ Matematiklar bu har qanday boşlanğiç son uçun doim 1 ga yetib keladi deb his ## Xulosa - `while şart:` şart rost ekan tanasini takrorlaydi. Şart har bir takrorlanişdan oldin tekşiriladi. -- Sanovçi siklga **boşlaniş**, **şart** va **yangilaş** kerak. +- Sanaydigan siklga **boşlaniş**, **şart** va **yangilaş** kerak. - Neça marta takrorlaş kerakligini oldindan bilmasangiz, `while` dan foydalaning: yaroqli kiritişni kutiş, maqsadga erişiş yoki sentinel qiymat. - Şart heç qaçon yolğon bölmasa, **çeksiz sikl** hosil böladi. Uni Ctrl + C bilan töxtating. - `break` bilan `while True:` sikldan örtada çiqiş imkonini beradi. Kiritilgan qiymat yaroqli son bölgunça söraş uçun uni `.isdecimal()` bilan birlaştiring. diff --git a/docs/uz/darslar/04-loops/02-for-loops-and-range.md b/docs/uz/lessons/04-loops/02-for-loops-and-range.md similarity index 93% rename from docs/uz/darslar/04-loops/02-for-loops-and-range.md rename to docs/uz/lessons/04-loops/02-for-loops-and-range.md index 4ac7546..22b472c 100644 --- a/docs/uz/darslar/04-loops/02-for-loops-and-range.md +++ b/docs/uz/lessons/04-loops/02-for-loops-and-range.md @@ -98,7 +98,7 @@ for day in range(1, 8): print(f"{day}-kun") ``` -Bu `1-kun` dan `7-kun` gaça çop etadi. Kesişdagi kabi, **start kiradi, stop esa kirmaydi**. +Bu `1-kun` dan `7-kun` gaça çop etadi. Kesimlardagi kabi, **start kiradi, stop esa kirmaydi**. ### `range(start, stop, step)` @@ -128,7 +128,7 @@ Manfiy qadam teskari sanaydi. Stop baribir kirmaydi, şuning uçun `range(10, 0, | `range(3, 3)` | *(heç narsa)* | ::: info range lazy (qiymatlarni kerak bölganda hosil qiladi) -`range(1_000_000)` xotirada million son yaratmaydi. U har bir sonni sikl söraganda hosil qiladi. Sonlarni *köriş* uçun uni özgartiring: `list(range(5))` `[0, 1, 2, 3, 4]` ni beradi. +`range(1_000_000)` xotirada million son yaratmaydi. U har bir sonni sikl söraganda hosil qiladi. Sonlarni *köriş* uçun uni röyxatga aylantiring: `list(range(5))` `[0, 1, 2, 3, 4]` ni beradi. ::: ## Siklda natija yiğiş @@ -151,7 +151,7 @@ print(f"1 + 2 + ... + 100 = {total}") Xuddi şu ğoya sanaş va satr yasaş uçun ham işlaydi: ```python -sentence = "tez qöngir tulki dangasa it ustidan sakradi" +sentence = "tez qönğir tulki dangasa it ustidan sakradi" vowel_count = 0 consonants = "" @@ -167,7 +167,7 @@ print(f"Faqat undoşlar: {consonants}") ```text Unlilar: 15 -Faqat undoşlar: tzqngrtlkdngststdnskrd +Faqat undoşlar: tzqnğrtlkdngststdnskrd ``` Bunday andozalarni *Sikllarda köp işlatiladigan usullar* darsida köproq körasiz. @@ -235,7 +235,7 @@ for row in range(1, height + 1): | neça marta takrorlaşni bilsangiz | nimadir sodir bölgunça takrorlasangiz (yaroqli kiritiş, maqsadga erişiş) | | misollar: har bir belgi, 1 dan 100 gaça har bir son | misollar: öyin sikli, parolni qayta söraş | -Agar `for` ni işlata olsangiz, uni afzal köring. U qisqaroq, `range` böyiça `for` esa doim tugaydi, şuning uçun sanovçini yangilaşni unutib bölmaydi. +Agar `for` ni işlata olsangiz, uni afzal köring. U qisqaroq, `range` böyiça `for` esa doim tugaydi, şuning uçun hisoblagiçni yangilaşni unutib qöyiş xavfi yöq. ## Özingiz sinab köring @@ -298,7 +298,7 @@ print("Uçdik!") Uçdik! ``` -Xato ham yöq, teskari sanaş ham yöq: sukut böyiça qadam `+1`, qöşiş bilan esa 10 dan 0 ga yetib bölmaydi. **Tuzatiş:** `range(10, 0, -1)`. Nol qadam esa xato beradi: +Xato ham yöq, teskari sanaş ham yöq: qadamning standart qiymati `+1`, qöşiş bilan esa 10 dan 0 ga yetib bölmaydi. **Tuzatiş:** `range(10, 0, -1)`. Nol qadam esa xato beradi: ```py for n in range(10, 0, 0): @@ -399,7 +399,7 @@ for n in range(1, 31): print(n) ``` -`% 15` tekşiruvi **birinçi** kelişi kerak. Aks holda 15 `% 3` ga mos kelib, faqat `Fizz` ni çop etardi. Bu yana `elif` dagi "tartib muhim" qoidasi va u maşhur suhbat savoli. +`% 15` tekşiruvi **birinçi** kelişi kerak. Aks holda 15 `% 3` ga mos kelib, faqat `Fizz` ni çop etardi. Bu yana `elif` dagi "tartib muhim" qoidasi, u iş suhbatlarida köp beriladigan maşhur savol hamdir. ::: ## Xulosa diff --git a/docs/uz/darslar/04-loops/03-break-continue-else.md b/docs/uz/lessons/04-loops/03-break-continue-else.md similarity index 94% rename from docs/uz/darslar/04-loops/03-break-continue-else.md rename to docs/uz/lessons/04-loops/03-break-continue-else.md index caef5a1..c01ef32 100644 --- a/docs/uz/darslar/04-loops/03-break-continue-else.md +++ b/docs/uz/lessons/04-loops/03-break-continue-else.md @@ -100,7 +100,7 @@ Yaroqsiz yozuv ötkazib yuborildi: 'abc' Jami: 67 ``` -(`{entry!r}` qiymatni qöştirnoqlari bilan körsatadi, şuning uçun böş satr `''` körinişida körinadi.) +(`{entry!r}` qiymatni qöştirnoqlari bilan körsatadi, şuning uçun böş satr `''` bölib körinadi.) ::: warning while siklidagi continue `while` siklida **yangilaş `continue` dan oldin bajarilişiga** işonç hosil qiling, aks holda uni ötkazib yuborasiz va sikl abadiy aylanadi: @@ -149,7 +149,7 @@ Topildi: kivi Maxfiy söz röyxatda yöq edi. ``` -`for … else` ni eng yaxşisi **"for … agar break bölmasa"** deb öqiş. U qidiruv uçun möljallangan: narsani topsangiz `break`, "topilmadi" holatini esa `else` boşqaradi. +`for … else` ni **"for … agar break bölmasa"** deb öqigan maʼqul. U qidiruv uçun möljallangan: narsani topsangiz `break`, "topilmadi" holatini esa `else` boşqaradi. Klassik misol - son tub ekanini tekşiriş: @@ -168,7 +168,7 @@ else: 29 tub son ``` -Bu tekşiruv faqat 2 va undan katta sonlar uçun tögri. `number = 1` uçun `range(2, 1)` böş, sikl hiç qaçon `break` qilmaydi va `else` `1 tub son` deb çop etadi. Haqiqiy dasturda `number < 2` ni sikldan oldin `if` bilan hal qiling. +Bu tekşiruv faqat 2 va undan katta sonlar uçun töğri. `number = 1` uçun `range(2, 1)` böş, sikl heç qaçon `break` qilmaydi va `else` `1 tub son` deb çop etadi. Haqiqiy dasturda `number < 2` ni sikldan oldin `if` bilan hal qiling. `while` sikllarida ham xuddi şu qoida bilan `else` bölişi mumkin: u `break` dan keyin emas, şart yolğonga aylanganda bajariladi. Mana *while sikli* darsidagi PIN tekşiruvi, bu safar bayroqsiz: @@ -268,7 +268,7 @@ for row in range(1, 4): ## Özingiz sinab köring -Bu menyu sikli notöğri tanlovlar uçun `continue` ni, çiqiş uçun esa `break` ni işlatadi. **input() uçun qiymatlar** maydoniga `1`, `9`, `2`, `q` kabi tanlovlarni yozing. +Bu menyu sikli notöğri tanlovlar uçun `continue` ni, çiqiş uçun esa `break` ni işlatadi. Dasturni işga tuşiring va `1`, `9`, `2`, `q` kabi tanlovlarni sinab köring. @@ -319,7 +319,7 @@ while n < 5: ```text 0 1 -(keyin hiç narsa: Töxtatiş bosilgunça sikl abadiy aylanadi) +(keyin heç narsa: Töxtatiş bosilgunça sikl abadiy aylanadi) ``` **Tuzatiş:** `while` sikllarida hisoblagiçni har qanday `continue` dan **oldin** yangilang. diff --git a/docs/uz/darslar/04-loops/04-loop-patterns.md b/docs/uz/lessons/04-loops/04-loop-patterns.md similarity index 89% rename from docs/uz/darslar/04-loops/04-loop-patterns.md rename to docs/uz/lessons/04-loops/04-loop-patterns.md index ea848ef..2561d17 100644 --- a/docs/uz/darslar/04-loops/04-loop-patterns.md +++ b/docs/uz/lessons/04-loops/04-loop-patterns.md @@ -8,7 +8,7 @@ description: "Dasturçilar har kuni işlatadigan sikl andozalari: sanaş, qöşi ![Rasm: Sikllarda köp işlatiladigan usullar](/images/topics-webp-uzb/loop-patterns.webp){.lesson-cover width=1536 height=1024} ::: tip Nimalarni örganasiz -- **Sanovçi** va **jamlovçi** andozalari: sanaş, qöşiş va örtaçani topiş +- **Hisoblagiç** va **jamlovçi** andozalari: sanaş, qöşiş va örtaçani topiş - **Hozirgaça eng yaxşisi** andozasi: eng katta yoki eng kiçik elementni topiş - **Qidiriş** andozasi: mos keladigani bormi va u qayerda? - Satrlarni va **jamlanma yiğindini** qadamma-qadam **yasaş** @@ -19,13 +19,13 @@ description: "Dasturçilar har kuni işlatadigan sikl andozalari: sanaş, qöşi Bir neçta sikl yozganingizdan keyin bir xil şakllar qayta-qayta uçrayotganini payqaysiz. Tajribali dasturçilar har bir siklni noldan öylab topmaydi. Ular masalaga kerak bölgan **andozani** taniydi va tafsilotlarni töldiradi. Şu andozalarni örgansangiz, aksariyat sikl masalalari tez yeçiladigan böladi. -Köpçilik misollar *for sikli va range()* darsidagidek kvadrat qavslar içida yozilgan test ballari röyxati böyiça aylanadi. Röyxatlar qila oladigan qolgan hamma narsa *Röyxatlar* darsida keladi. +Aksariyat misollar *for sikli va range()* darsidagidek kvadrat qavslar içida yozilgan test ballari röyxati böyiça aylanadi. Röyxatlar qila oladigan qolgan hamma narsa *Röyxatlar* darsida örganiladi. ```python scores = [72, 95, 58, 88, 64, 91] ``` -## 1. Sanovçi: neçta? +## 1. Hisoblagiç: neçta? `0` dan boşlang va element mos kelganda `1` qöşing: @@ -70,7 +70,7 @@ Jami: 468, örtaça: 78.0 | Satr yasaş | `""` | `text += x` | | Sanaş | `0` | `count += 1` | -Oddiy yiğindilar uçun Pythonda içki funksiya bor: `sum(scores)`. Siklni bilib qöyiş baribir foydali, çunki andoza birlaştiriş mumkin bölgan har qanday narsa uçun işlaydi. +Oddiy yiğindilar uçun Pythonda örnatilgan funksiya bor: `sum(scores)`. Siklni bilib qöyiş baribir foydali, çunki andoza birlaştiriş mumkin bölgan har qanday narsa uçun işlaydi. ## 3. Hozirgaça eng yaxşisi: maksimum va minimum @@ -93,7 +93,7 @@ Eng yuqori: 95 `scores[0]` - birinçi element, xuddi `text[0]` satrning birinçi belgisi bölgani kabi. `0` dan emas, **birinçi elementdan** boşlang: hamma qiymatlar manfiy bölsa, `0` dan boşlaş notöğri javob beradi. -Içki `max(scores)` va `min(scores)` funksiyalari buni siz uçun bajaradi. Sikl varianti **qiymatdan köproq narsa** kerak bölganda, masalan eng yaxşi talabaning ismi kerak bölganda zarur. Buni quyida `zip()` bilan yozasiz. +Örnatilgan `max(scores)` va `min(scores)` funksiyalari buni siz uçun bajaradi. Sikl varianti **qiymatdan köproq narsa** kerak bölganda, masalan eng yaxşi talabaning ismi kerak bölganda zarur. Buni quyida `zip()` bilan yozasiz. ## 4. Qidiriş: bormi? @@ -109,7 +109,7 @@ for score in scores: break if first_fail is None: - print("Hiç kim yiqilmadi") + print("Heç kim yiqilmadi") else: print(f"Birinçi yiqilgan ball: {first_fail}") ``` @@ -118,7 +118,7 @@ else: Birinçi yiqilgan ball: 58 ``` -`None` - Pythonning maxsus "qiymat yöq" belgisi. Hali hiç narsa topilmagan paytda u yaxşi boşlanğiç qiymat. Uni *Mantiqiy qiymatlar va taqqoslaş* darsida körganingizdek `is None` bilan tekşiring. +`None` - Pythonning maxsus "qiymat yöq" belgisi. Hali heç narsa topilmagan paytda u yaxşi boşlanğiç qiymat. Uni *Mantiqiy qiymatlar va taqqoslaş* darsida körganingizdek `is None` bilan tekşiring. Faqat ha yoki yöq kerak bölsa, bayroq ham işlaydi: `found = False` dan boşlang va `break` dan oldin uni `True` ga özgartiring. @@ -182,10 +182,10 @@ for day_sales in daily_sales: ## `enumerate()` bilan pozitsiyalar -Köpinça ham **element**, ham uning **pozitsiyasi** kerak böladi. Sanovçini özingiz boşqariş örniga `enumerate()` dan foydalaning: +Köpinça ham **element**, ham uning **pozitsiyasi** kerak böladi. Hisoblagiçni özingiz boşqariş örniga `enumerate()` dan foydalaning: ```python -tasks = ["hisobot yoziş", "mijozga qöngiroq", "kodni tekşiriş"] +tasks = ["hisobot yoziş", "mijozga qönğiroq", "kodni tekşiriş"] for number, task in enumerate(tasks, start=1): print(f"{number}. {task}") @@ -193,11 +193,11 @@ for number, task in enumerate(tasks, start=1): ```text 1. hisobot yoziş -2. mijozga qöngiroq +2. mijozga qönğiroq 3. kodni tekşiriş ``` -`enumerate()` `(pozitsiya, element)` juftliklarini beradi, `number, task` esa har bir juftlikni ikki özgaruvçiga oçadi. `start=1` bölmasa sanaş `0` dan boşlanadi. +`enumerate()` `(pozitsiya, element)` juftliklarini beradi, `number, task` esa har bir juftlikni ikki özgaruvçiga ajratadi. `start=1` bölmasa sanaş `0` dan boşlanadi. Elementning özi kerak bölganda `for i in range(len(tasks)):` örniga `enumerate()` ni afzal köring. @@ -213,7 +213,7 @@ for position, score in enumerate(scores): print(f"Birinçi yiqilgan ball {score} {position}-pozitsiyada") break else: - print("Hiç kim yiqilmadi") + print("Heç kim yiqilmadi") ``` ```text @@ -279,7 +279,7 @@ Ketdik! | Savol… | Andoza | |---|---| -| "Neçta…?" | Sanovçi | +| "Neçta…?" | Hisoblagiç | | "Jami / örtaça qança…?" | Jamlovçi | | "Qaysi biri eng katta / eng arzon / eng uzun…?" | Hozirgaça eng yaxşisi | | "Birortasi bormi… / birinçisini toping…" | `break` li qidiriş | @@ -410,7 +410,7 @@ qiziqarli ### 3. Raqamlangan xarid röyxati -`items = ["non", "sut", "tuxum"]` va `prices = [6000, 12000, 18000]` berilgan. Narxlari bilan raqamlangan röyxatni, keyin jamini çop eting. `zip()`, sanovçi va jamlovçidan foydalaning: +`items = ["non", "sut", "tuxum"]` va `prices = [6000, 12000, 18000]` berilgan. Narxlari bilan raqamlangan röyxatni, keyin jamini çop eting. `zip()`, hisoblagiç va jamlovçidan foydalaning: ```text 1. non 6,000 @@ -495,12 +495,12 @@ Tuşgan kunlar: 3 Boşlanğiçdan pastga tuşdi: False ``` -Bu yerda `range(1, len(prices))` tögri vosita, çunki har bir qadam elementni **oldingisi** bilan soliştiradi. Ikkinçi sikl - bayroqli qidiriş. +Bu yerda `range(1, len(prices))` töğri vosita, çunki har bir qadam elementni **oldingisi** bilan soliştiradi. Ikkinçi sikl - bayroqli qidiriş. ::: ## Xulosa -- **Sanovçi:** `0` dan boşlang, moslikda `1` qöşing. **Jamlovçi:** neytral qiymatdan (`0`, `1`, `""`) boşlang va birlaştiring. +- **Hisoblagiç:** `0` dan boşlang, moslikda `1` qöşing. **Jamlovçi:** neytral qiymatdan (`0`, `1`, `""`) boşlang va birlaştiring. - **Hozirgaça eng yaxşisi:** birinçi elementdan boşlang va yaxşiroğini topganda almaştiring. Oddiy holatlarni `max()`/`min()` qamrab oladi. - **Qidiriş:** aylaning va birinçi moslikda `break` qiling. "Hali topilmadi" uçun `None` yoki bayroq, yoki sikl `else` idan foydalaning. - **Satrlarni** `+=` bilan yasang, faqat kerakli belgilarni qöşib. **Jamlanma yiğindi** jamlovçini har qadamda çop etadi. diff --git a/docs/uz/darslar/04-loops/05-number-guessing-game.md b/docs/uz/lessons/04-loops/05-number-guessing-game.md similarity index 93% rename from docs/uz/darslar/04-loops/05-number-guessing-game.md rename to docs/uz/lessons/04-loops/05-number-guessing-game.md index 24404a8..6edca49 100644 --- a/docs/uz/darslar/04-loops/05-number-guessing-game.md +++ b/docs/uz/lessons/04-loops/05-number-guessing-game.md @@ -17,7 +17,7 @@ description: "Tasodifiy sonlar, maslahatlar, kiritişni tekşiriş, çeklangan u ## Nega bu muhim -Siz endi özgaruvçilar, satrlar, kiritiş, şartlar va sikllarni bilasiz. Har bir dars bittadan vositani körsatdi. Haqiqiy dastur esa ularning hammasini birga işlatadi va yangi qiyinçilik - **qaysi sikl qayerda turişi** va **qaysi özgaruvçilar raundlar orasida saqlanib qolişi kerakligini** hal qiliş. +Siz endi özgaruvçilar, satrlar, kiritiş, şartlar va sikllarni bilasiz. Har bir dars bittadan vositani körsatdi. Haqiqiy dastur esa ularning hammasini birga işlatadi. Endi yangi qiyinçilik - **qaysi sikl qayerda turişini** va **qaysi özgaruvçilar raundlar orasida saqlanib qolişi kerakligini** hal qiliş. Son topiş öyini - klassik birinçi loyiha, çunki u kiçik, lekin töliq: öyinçi bilan muloqot qiladi, xatolarga javob beradi, hisobni yuritadi va toza yakunlanadi. Keyinçalik yozadigan har bir interaktiv dasturingiz, bankomat menyusidan tortib çat-botgaça, xuddi şu şaklga ega böladi. @@ -33,7 +33,6 @@ Taxmin 2/7: 25 Taxmin 3/7: abc Bu butun son emas. Qaytadan urinib köring. ... -Taxmin 7/7: 42 Töğri! Son 42 edi. Sizga 7 ta uriniş kerak böldi. Yangi rekord! Yana öynaysizmi? (h/y): @@ -55,28 +54,20 @@ Imkoniyatlar: Kod yozişdan oldin jarayon çizmasini çizing. Öyinda **ikkita sikl** bor: raundlar uçun taşqi sikl va bitta raund içidagi taxminlar uçun içki sikl. -```text -boşlaniş: rounds_played = 0, wins = 0, best_score = None, playing = True - | - v -TAŞQI SIKL (bitta raund) - playing rost ekan takrorlanadi - | - +-- qiyinlikni söraş ------- notöğri javob? -> xabar, qayta söraş - +-- max_number, max_attempts ni belgilaş - +-- maxfiy son tanlaş, attempts = 0, won = False - | - +-- IÇKI SIKL (bitta taxmin) - attempts < max_attempts ekan takrorlanadi - | | - | +-- "quit"? -> playing = False, ikkala sikldan çiqiş - | +-- son emas / juda katta? -> xabar, qayta söraş (uriniş sarflanmaydi) - | +-- attempts += 1 - | +-- juda kiçik / juda katta? -> maslahat, keyingi taxmin - | +-- töğri? -> won = True, içki sikldan çiqiş - | - +-- natijani körsatiş, wins va best_score ni yangilaş - +-- "Yana öynaysizmi?" ------- h emas? -> playing = False - | - v +```flow +boşlaniş :: `rounds_played = 0`, `wins = 0`, `best_score = None`, `playing = True` +TAŞQI SIKL: bitta raund :: `playing` rost ekan takrorlanadi + qiyinlikni söraş -> notöğri javob: xabar, qayta söraş + `max_number`, `max_attempts` ni belgilaş + maxfiy son tanlaş, `attempts = 0`, `won = False` + IÇKI SIKL: bitta taxmin :: `attempts < max_attempts` ekan takrorlanadi + `"quit"`? -> `playing = False`, ikkala sikldan çiqiş + son emas / juda katta? -> xabar, qayta söraş (uriniş sarflanmaydi) + `attempts += 1` + juda kiçik / juda katta? -> maslahat, keyingi taxmin + töğri? -> `won = True`, içki sikldan çiqiş + natijani körsatiş, `wins` va `best_score` ni yangilaş + "Yana öynaysizmi?" -> `h` emas: `playing = False` xulosani çop etiş ``` @@ -111,7 +102,7 @@ Zar tuşdi: 2 `random.randint(a, b)` `a` dan `b` gaça butun son qaytaradi va **ikkala çegara ham kiradi**, şuning uçun `randint(1, 100)` 1 yoki 100 ni ham qaytarişi mumkin. -Odatda har bir öyinda boşqa son kerak. Lekin dasturni yaratib, sinab köryotganingizda özgarib turadigan son noqulay: xatoni takrorlay olmaysiz. `random.seed(7)` "tasodifiy" sonlarni har bir işga tuşirişda bir xil qiladi. Bu darsda seed işlatilgan, şuning uçun bu yerda körgan natijalaringiz haqiqiy va takrorlanadigan. Rostakamiga öynamoqçi bölsangiz, `seed` qatorini öçirib taşlang. +Odatda har bir öyinda boşqa son kerak. Lekin dasturni yaratib, sinab körayotganingizda özgarib turadigan son noqulay: xatoni takrorlay olmaysiz. `random.seed(7)` "tasodifiy" sonlarni har bir işga tuşirişda bir xil qiladi. Bu darsda seed işlatilgan, şuning uçun bu yerda körgan natijalaringiz haqiqiy va takrorlanadigan. Rostakamiga öynamoqçi bölsangiz, `seed` qatorini öçirib taşlang. ## 2-qadam: Maslahat va tekşiruvli bitta taxmin @@ -199,7 +190,7 @@ else: print(f"Urinişlar tugadi. Son {secret} edi.") ``` -Yutuq bilan tugagan öyin: +Ğalaba bilan tugagan öyin: ```text Taxmin 1/5: 50 @@ -541,7 +532,7 @@ Natijani qoidalar bilan soliştiring: ## Özingiz sinab köring -Örta qiyinlikdagi bitta raunddan iborat ixçam versiya, seed yöq, şuning uçun son har safar özgaradi. Taxminlaringizni **input() uçun qiymatlar** maydoniga har bir qatorga bittadan yozing (masalan `50`, `25`, `37`). Keyin qiyinlik menyusini qöşib köring. +Örta qiyinlikdagi bitta raunddan iborat ixçam versiya, seed yöq, şuning uçun son har safar özgaradi. Dasturni işga tuşiring va u söraganda taxminlaringizni yozing (masalan `50`, `25`, `37`). Keyin qiyinlik menyusini qöşib köring. @@ -634,7 +625,7 @@ Har bir notöğri taxmindan keyin neçta uriniş qolganini körsating, masalan ` ::: details Maslahatlar - `max_attempts - attempts` qolgan urinişlar soni. - Xabarni şartli ifoda bilan tanlang: `note = "Oxirgi uriniş qoldi." if left == 1 else f"{left} ta uriniş qoldi."`. -- Yutuqli taxmindan keyin xabarni çop etmang. +- Töğri taxmindan keyin bu xabarni çop etmang. ::: `secret = 42`, `max_attempts = 5` va `"50 25 40 41 42"` taxminlari bilan sinab köring. @@ -723,7 +714,7 @@ Hali nima mumkinligini körsatib, öyinçiga yordam bering: `50 -> juda katta` v ::: details Maslahatlar - Har bir raundda qayta tiklanadigan ikkita raund özgaruvçisini saqlang: `low = 1` va `high = max_number`. -- Juda kiçik: `low = guess + 1`. Juda katta: `high = guess - 1`. Quyidagi bonussiz oraliqdan taşqaridagi taxmin uni yana kengaytirib yuborişi mumkin, şuning uçun çegarani faqat içkariga suring: `low` ni faqat `guess + 1 > low` bölsa, `high` ni faqat `guess - 1 < high` bölsa özgartiring. +- Juda kiçik: `low = guess + 1`. Juda katta: `high = guess - 1`. Quyidagi bonus bajarilmagan bölsa, oraliqdan taşqaridagi taxmin uni yana kengaytirib yuborişi mumkin, şuning uçun çegarani faqat içkariga suring: `low` ni faqat `guess + 1 > low` bölsa, `high` ni faqat `guess - 1 < high` bölsa özgartiring. - Bonus: `low..high` dan taşqaridagi taxminlarni uriniş sarflamasdan rad eting, çunki ular töğri bölişi mumkin emas. ::: diff --git a/docs/uz/darslar/05-collections/01-lists.md b/docs/uz/lessons/05-collections/01-lists.md similarity index 93% rename from docs/uz/darslar/05-collections/01-lists.md rename to docs/uz/lessons/05-collections/01-lists.md index a6119a3..0ac4486 100644 --- a/docs/uz/darslar/05-collections/01-lists.md +++ b/docs/uz/lessons/05-collections/01-lists.md @@ -114,7 +114,7 @@ print(nums) | Metod | Nima qiladi | |---|---| | `lst.append(x)` | `x` ni **oxiriga** qöşadi | -| `lst.insert(i, x)` | `x` ni `i` **örniga** qöyadi (keyingi elementlar önga suriladi) | +| `lst.insert(i, x)` | `x` ni `i` **öringa** qöyadi (keyingi elementlar öngga suriladi) | | `lst.extend(other)` | Boşqa ketma-ketlikning **har bir elementini** oxiriga qöşadi | ```python @@ -162,7 +162,7 @@ print(high_scores) | `lst.clear()` | **Hammasini** öçiradi | ```python -tasks = ["pöçta", "yiğiliş", "tuşlik", "hisobot", "qönğiroq"] +tasks = ["poçta", "yiğiliş", "tuşlik", "hisobot", "qönğiroq"] tasks.remove("tuşlik") # qiymat böyiça last = tasks.pop() # oxirgi elementni öçirib, saqlab qolamiz @@ -175,7 +175,7 @@ print(f"Olindi: {first}, {last}") ```text ['hisobot'] -Olindi: pöçta, qönğiroq +Olindi: poçta, qönğiroq ``` **Qiymatni** bilsangiz `remove` ni, **örnini** bilsangiz `pop` yoki `del` ni işlating. Öçirilgan element sizga kerak bölsa, `pop` ni tanlang. @@ -185,7 +185,7 @@ Olindi: pöçta, qönğiroq `append` va `pop()` bilan röyxat **stek (stack)** böladi: oxirgi kirgan birinçi çiqadi, xuddi brauzerning "Orqaga" tugmasidek. `pop(0)` bilan esa **navbat (queue)**: kim birinçi kelgan bölsa, öşa birinçi xizmat oladi. ```python -history = ["bosh", "yangiliklar"] +history = ["boş", "yangiliklar"] history.append("ob-havo") print(history.pop(), history) # stek: eng yangisini oliş @@ -195,11 +195,11 @@ print(line.pop(0), line) # navbat: eng eskisini oliş ``` ```text -ob-havo ['bosh', 'yangiliklar'] +ob-havo ['boş', 'yangiliklar'] Aziza ['Bekzod', 'Dilnoza'] ``` -`pop(0)` qolgan har bir elementni çapga suradi, bu uzun röyxatlar uçun sekin. Katta navbatlar uçun `collections.deque` va uning tez `popleft()` metodini işlating. +`pop(0)` qolgan har bir elementni çapga suradi, bu uzun röyxatlar uçun sekin. Katta navbatlar uçun `collections.deque` va uning tez `popleft()` metodini işlating (*collections va itertools* darsiga qarang). ## Tekşiriş va qidiriş @@ -310,7 +310,7 @@ Bu nusxalar **sayoz (shallow)**: agar röyxat içida boşqa röyxatlar bölsa, i ## Özingiz sinab köring -Vazifalar röyxatini boşqaruvçi dastur. Vazifa qöşib, öçirib va bajarilgan deb belgilab köring. +Vazifalar röyxatini boşqaradigan dastur. Vazifa qöşib, öçirib va bajarilgan deb belgilab köring. @@ -420,7 +420,7 @@ print(numbers) ``` ::: details Yeçim -`-1` öçirilganda `-2` uning örniga suriladi, sikl esa keyingi örinni oladi, şuning uçun `-2` ni heç qaçon körmaydi. Uning örniga **nusxa** böyiça sikl yurgizing, şunda `numbers` dan element öçiriş sikl körib çiqayotgan narsani surmaydi: +`-1` öçirilganda `-2` uning örniga suriladi, sikl esa keyingi öringa ötadi, şuning uçun `-2` ni heç qaçon körmaydi. Uning örniga **nusxa** böyiça sikl yurgizing, şunda `numbers` dan element öçiriş sikl körib çiqayotgan narsani surmaydi: ```python numbers = [3, -1, -2, 4, -5] @@ -463,7 +463,7 @@ print(c) ### 5. Röyxatni aylantiriş -`numbers = [1, 2, 3, 4, 5]` ni önga `k = 2` pozitsiyaga aylantiring, natija `[4, 5, 1, 2, 3]` bölsin. Masalani ikki usulda yeçing: bir marta kesiş bilan, bir marta `pop()` va `insert()` işlatilgan sikl bilan. `k` röyxat uzunligidan katta bölganda ham (masalan, `k = 7`) işlaşiga işonç hosil qiling. +`numbers = [1, 2, 3, 4, 5]` ni `k = 2` pozitsiya öngga aylantiring, natija `[4, 5, 1, 2, 3]` bölsin. Masalani ikki usulda yeçing: bir marta kesim yordamida, bir marta `pop()` va `insert()` işlatilgan sikl bilan. `k` röyxat uzunligidan katta bölganda ham (masalan, `k = 7`) işlaşiga işonç hosil qiling. ::: details Yeçim ```python diff --git a/docs/uz/darslar/05-collections/02-list-operations-and-sorting.md b/docs/uz/lessons/05-collections/02-list-operations-and-sorting.md similarity index 94% rename from docs/uz/darslar/05-collections/02-list-operations-and-sorting.md rename to docs/uz/lessons/05-collections/02-list-operations-and-sorting.md index 152aa16..2ca28fb 100644 --- a/docs/uz/darslar/05-collections/02-list-operations-and-sorting.md +++ b/docs/uz/lessons/05-collections/02-list-operations-and-sorting.md @@ -44,11 +44,11 @@ print(scores) |---|---|---| | Asl röyxatni özgartiradimi? | Yöq | **Ha** | | Qaytaradi | yangi röyxat | `None` | -| Nimalar bilan işlaydi | istalgan iteratsiyalanuvçi: röyxat, satr, kortej, töplam, luğat… | faqat röyxatlar | +| Nimalar bilan işlaydi | istalgan takrorlanuvçi obyekt: röyxat, satr, kortej, töplam, luğat… | faqat röyxatlar | Asl tartib ham kerak bölsa, `sorted()` ni işlating. U endi kerak bölmasa, `.sort()` ni işlating. -`sorted()` istalgan takrorlanuvçi obyekt bilan işlaydi va har doim röyxat qaytaradi: +`sorted()` istalgan **takrorlanuvçi obyekt** (iterable: `for` sikli aylanib çiqa oladigan har qanday narsa) bilan işlaydi va har doim röyxat qaytaradi: ```python print(sorted("python")) @@ -92,7 +92,7 @@ print(letters) ## Matnni saralaş -Satrlar belgi kodlari böyiça saralanadi (*Mantiqiy qiymatlar va taqqoslaş* darsiga qarang), şuning uçun **barça katta harflar kiçik harflardan oldin keladi**: +Satrlar kod nuqtalari böyiça saralanadi (*Mantiqiy qiymatlar va taqqoslaş* darsiga qarang), şuning uçun **barça katta harflar kiçik harflardan oldin keladi**: ```python names = ["bekzod", "Aziza", "dilnoza", "Gulnora"] @@ -458,7 +458,7 @@ for rank, (name, score) in enumerate(pairs, start=1): print(f"{rank}. {name:<5}{score:>4}") ``` -`lambda pair: ...` bu kiçkina içki funksiya (*Lambda va yuqori tartibli funksiyalar* darsiga qarang). Kalit juftlik qaytaradi: minus ball, şunda katta ballar oldin keladi, keyin kiçik harfli ism, u tengliklarni hal qiladi. Odatda aynan şunday yoziladi. Boşqa usul barqarorlikdan foydalanadi: avval ism böyiça saralang, keyin ball böyiça `sort(key=..., reverse=True)` qiling, şunda har bir ball guruhi içida ismlar alifbo tartibida qoladi. +`lambda pair: ...` - joyida yozilgan kiçkina funksiya (*Lambda va yuqori tartibli funksiyalar* darsiga qarang). Kalit juftlik qaytaradi: minus ball, şunda katta ballar oldin keladi, keyin kiçik harfli ism, u tengliklarni hal qiladi. Odatda aynan şunday yoziladi. Boşqa usul barqarorlikdan foydalanadi: avval ism böyiça saralang, keyin ball böyiça `sort(key=..., reverse=True)` qiling, şunda har bir ball guruhi içida ismlar alifbo tartibida qoladi. ::: ## Xulosa diff --git a/docs/uz/darslar/05-collections/03-tuples-and-unpacking.md b/docs/uz/lessons/05-collections/03-tuples-and-unpacking.md similarity index 96% rename from docs/uz/darslar/05-collections/03-tuples-and-unpacking.md rename to docs/uz/lessons/05-collections/03-tuples-and-unpacking.md index f5a7ad7..1746aec 100644 --- a/docs/uz/darslar/05-collections/03-tuples-and-unpacking.md +++ b/docs/uz/lessons/05-collections/03-tuples-and-unpacking.md @@ -165,6 +165,8 @@ except TypeError as error: TypeError: cannot use 'tuple' as a dict key (unhashable type: 'list') ``` +`try`/`except` xatoni uşlaydi, şunda dastur uni çop etib, işini davom ettira oladi. U bilan *Istisnolarni qayta işlaş* darsida tanişasiz. + ## Qiymatlarni ajratiş **Ajratiş** ketma-ketlik elementlarini bir vaqtning özida bir neçta özgaruvçiga beradi: @@ -180,7 +182,7 @@ print(f"x = {x}, y = {y}") x = 3, y = 4 ``` -Bu istalgan iteratsiyalanuvçi bilan işlaydi: kortejlar, röyxatlar, satrlar va `.split()` natijalari: +Bu istalgan takrorlanuvçi obyekt bilan işlaydi: kortejlar, röyxatlar, satrlar va `.split()` natijalari: ```python first, last = "Aziza Karimova".split() @@ -221,7 +223,7 @@ Bekzod: 85 Dilnoza: 78 ``` -Buni `student[0]` va `student[1]` bilan soliştiring: nomlar kodni özi tuşuntirib beradi. +Buni `student[0]` va `student[1]` bilan soliştiring: nomlar kodni izohsiz ham tuşunarli qiladi. ### Qiymatlarni almaştiriş @@ -323,7 +325,7 @@ for number, (item, price) in enumerate(zip(items, prices), start=1): ## Bir neçta qiymat qaytariş -Funksiyalar (Funksiyalar modulida) bittadan ortiq qiymat qaytariş uçun köpinça kortej qaytaradi, çaqiruvçi esa uni ajratib oladi. Örnatilgan misol: `divmod()`, u `//` va `%` natijalarini birga qaytaradi: +Funksiyalar (ularni **Funksiyalar** bölimida örganasiz) bittadan ortiq qiymat qaytariş uçun köpinça kortej qaytaradi, çaqiruvçi esa uni ajratib oladi. Örnatilgan funksiyalardan bunga misol - `divmod()`, u `//` va `%` natijalarini birga qaytaradi: ```python hours, minutes = divmod(135, 60) diff --git a/docs/uz/darslar/05-collections/04-dictionaries.md b/docs/uz/lessons/05-collections/04-dictionaries.md similarity index 97% rename from docs/uz/darslar/05-collections/04-dictionaries.md rename to docs/uz/lessons/05-collections/04-dictionaries.md index 82b7f09..8fe6ec7 100644 --- a/docs/uz/darslar/05-collections/04-dictionaries.md +++ b/docs/uz/lessons/05-collections/04-dictionaries.md @@ -19,7 +19,7 @@ description: "Python luğatlarida maʼlumotni kalit böyiça saqlaş va topiş: Tartib muhim bölganda va elementlarni örni böyiça topganda röyxat qulay: *birinçi* yuguruvçi, *uçinçi* qöşiq. Lekin haqiqiy maʼlumotlarning odatda nomi böladi. Kontaktni "47-kontakt" deb emas, *ismi* böyiça qidirasiz. Mahsulot narxi *mahsulot* böyiça, sözning maʼnosi esa *sözning özi* böyiça topiladi. -**Luğat (dictionary)** (`dict`) maʼlumotni **kalit → qiymat** juftliklari sifatida saqlaydi. Siz kalitni berasiz, u esa qiymatni qaytaradi, luğat qançalik katta bölmasin, tez. +**Luğat (dictionary)** (`dict`) maʼlumotni **kalit → qiymat** juftliklari sifatida saqlaydi. Siz kalitni berasiz, u esa luğat qançalik katta bölmasin, qiymatni tez qaytaradi. ```python prices = {"olma": 1.20, "non": 2.50, "sut": 0.99} @@ -47,7 +47,7 @@ Uzun luğatlarda har bir juftlikni alohida qatorga yozing va oxirida vergul qold Böş luğat şunçaki `{}`. Köpinça böş luğatdan boşlab, dastur işlaşi davomida uni töldirib borasiz. -`dict()` konstruktori nomli argumentlardan yoki juftliklardan luğat yasaydi. `zip()` esa ikki röyxatdan öşa juftliklarni hosil qiladi: +`dict()` konstruktori kalit söz argumentlaridan yoki juftliklardan luğat yasaydi. `zip()` esa ikki röyxatdan öşa juftliklarni hosil qiladi: ```python student = dict(name="Aziza", age=20) @@ -124,7 +124,7 @@ körsatilmagan ``` **Qaysi birini işlatiş kerak?** -- Kalit albatta *bölişi şart* bölsa, `d[key]` ni işlating. Dastur yiqilsa, nimadir notöğri ekanini biliş mumkin. +- Kalit albatta *bölişi şart* bölsa, `d[key]` ni işlating. Dastur yiqilsa, nimadir notöğri ekanini darhol bilasiz. - Kalitning yöqligi odatiy hol bölsa, masalan ixtiyoriy maydon uçun, `d.get(key, default)` ni işlating. ## Qöşiş, özgartiriş va öçiriş @@ -476,7 +476,7 @@ Bu yana **guruhlaş** andozasi: bu safar kalitlarni qiymatlari böyiça guruhlay ## Xulosa -- Luğat takrorlanmas, özgarmas **kalitlarni** istalgan turdagi **qiymatlarga** böğlaydi: `{"key": value}`. +- Luğat takrorlanmas, özgarmas **kalitlarni** istalgan turdagi **qiymatlarga** boğlaydi: `{"key": value}`. - `d[key]` qiymatni öqiydi va kalit yöq bölsa `KeyError` çaqiradi. `d.get(key, default)` heç qaçon xato çaqirmaydi. - `key in d` qiymatlarni emas, **kalitlarni** tekşiradi. - Qiymat beriş qöşadi yoki yangilaydi. `del` va `.pop()` öçiradi. `|` yangi luğatga birlaştiradi. diff --git a/docs/uz/darslar/05-collections/05-sets.md b/docs/uz/lessons/05-collections/05-sets.md similarity index 98% rename from docs/uz/darslar/05-collections/05-sets.md rename to docs/uz/lessons/05-collections/05-sets.md index be28f38..3ca9f12 100644 --- a/docs/uz/darslar/05-collections/05-sets.md +++ b/docs/uz/lessons/05-collections/05-sets.md @@ -40,7 +40,7 @@ print(letters) Ikki narsaga eʼtibor bering: -1. **Takrorlar yöqoladi.** `90` ikki marta yozilgan, lekin bir marta saqlanadi, `"banan"` da esa beşta harf bor, lekin faqat uçtasi takrorlanmas. +1. **Takrorlar yöqoladi.** `90` ikki marta yozilgan, lekin bir marta saqlanadi, `"banan"` da esa beşta harf bor, lekin ular faqat uç xil. 2. **Tartib yöq.** Sonlar saralangan holda ham, siz yozgan tartibda ham çiqmadi. Satrlarda bu yanada oldindan aytib bölmas: `letters` tartibi har işga tuşirişda özgarişi mumkin, şuning uçun sizdagi natija yuqoridagi qatorga mos kelmasligi mumkin. ::: warning Böş töplam @@ -198,7 +198,7 @@ Bekzod va Farrux ikkala sinfda ham bor. Aziza va Dilnoza faqat matematikaga, Gul | Amal | Operator | Metod | Maʼnosi | |---|---|---|---| -| Birlaşma | `a \| b` | `a.union(b)` | **istalgan** töplamda bor | +| Birlaşma | `a \| b` | `a.union(b)` | **kamida bittasida** bor | | Kesişma | `a & b` | `a.intersection(b)` | **ikkala** töplamda bor | | Ayirma | `a - b` | `a.difference(b)` | `a` da bor, lekin `b` da **yöq** | | Simmetrik ayirma | `a ^ b` | `a.symmetric_difference(b)` | **faqat bittasida** bor | diff --git a/docs/uz/darslar/05-collections/06-nested-data.md b/docs/uz/lessons/05-collections/06-nested-data.md similarity index 95% rename from docs/uz/darslar/05-collections/06-nested-data.md rename to docs/uz/lessons/05-collections/06-nested-data.md index d780434..49b4feb 100644 --- a/docs/uz/darslar/05-collections/06-nested-data.md +++ b/docs/uz/lessons/05-collections/06-nested-data.md @@ -45,7 +45,7 @@ Bekzod Samarqand Dilnoza Toşkent ``` -`students[1]["name"]` ni **çapdan önga** öqing: `students` ni oling, `1`-elementini (luğatni) oling, keyin uning `"name"` qiymatini oling. +`students[1]["name"]` ni **çapdan öngga** öqing: `students` ni oling, `1`-elementini (luğatni) oling, keyin uning `"name"` qiymatini oling. Luğatlar röyxatini saralaş uçun maydonni tanlaydigan kalit kerak: @@ -242,7 +242,7 @@ nomaʼlum ## Içma-iç maʼlumotlarni çiroyli çiqariş -`print()` hamma narsani bitta qatorga çiqaradi. `pprint` moduli ("pretty print", yaʼni çiroyli çiqariş) uni qatorlarga taqsimlaydi: +`print()` hamma narsani bitta qatorga çiqaradi. `pprint` moduli ("pretty print", yaʼni çiroyli çiqariş) uni qatorlarga taqsimlaydi. `from pprint import pprint` şu moduldan faqat `pprint` funksiyasini yuklaydi (bu şaklni *Modullar va import* darsi tuşuntiradi): ```python from pprint import pprint @@ -313,7 +313,7 @@ print(grid) [[1, 0, 0], [1, 0, 0], [1, 0, 0]] ``` -`* 3` **aynan bitta** içki röyxatni uç marta takrorladi. **Tuzatiş:** har safar yangi qator yarating: +`* 3` **aynan bitta** içki röyxatni uç marta takrorladi. **Tuzatiş:** röyxat comprehension ifodasi yordamida har safar yangi qator yarating (bu ifodalar keyingi *Comprehension ifodalari* darsida tuşuntiriladi): ```python grid = [[0] * 3 for _ in range(3)] @@ -462,7 +462,7 @@ Qoldiqning umumiy qiymati: 810,000 söm ### 5. Guruhlaş va umumlaştiriş -Uşbu savdolarni har bir **şaharni** uning **savdolar soni** va **umumiy summasi** saqlanadigan luğatga böğlaydigan luğatga aylantiring. Şaharlarni umumiy summa böyiça, eng kattasidan boşlab çiqaring. +Uşbu savdolardan luğat tuzing: har bir **şahar** kalit bölsin, uning qiymati esa şu şaharning **savdolar soni** va **umumiy summasi** saqlangan luğat bölsin. Şaharlarni umumiy summa böyiça, eng kattasidan boşlab çiqaring. ```python sales = [ @@ -511,7 +511,7 @@ for city, stats in ranked: ## Xulosa -- Kolleksiyalar boşqa kolleksiyalarni öz içiga ola oladi. Murojaat yölini **çapdan önga** öqing: `data["items"][0]["price"]`. +- Kolleksiyalar boşqa kolleksiyalarni öz içiga ola oladi. Murojaat yölini **çapdan öngga** öqing: `data["items"][0]["price"]`. - Maydonlari bir xil yozuvlar uçun **luğatlar röyxati**, guruhlar uçun **röyxatlar luğati**, ID böyiça yozuvlar uçun **luğatlar luğati**, jadvallar uçun esa **röyxatlar röyxati**. - Har safar bitta daraja böyiça sikl yurgizing, jadvallar uçun içma-iç sikllardan foydalaning. Ketma-ket `.get(key, {})` ixtiyoriy qismlarni hal qiladi, `pprint` esa çuqur maʼlumotlarni körsatadi. - Jadvallarni `[[0] * cols] * rows` bilan emas, `[[0] * cols for _ in range(rows)]` bilan yasang. diff --git a/docs/uz/darslar/05-collections/07-comprehensions.md b/docs/uz/lessons/05-collections/07-comprehensions.md similarity index 98% rename from docs/uz/darslar/05-collections/07-comprehensions.md rename to docs/uz/lessons/05-collections/07-comprehensions.md index 729dd61..3586f63 100644 --- a/docs/uz/darslar/05-collections/07-comprehensions.md +++ b/docs/uz/lessons/05-collections/07-comprehensions.md @@ -121,7 +121,7 @@ print(results) ::: warning `if` qayerga yoziladi? - `[x for x in items if condition]`: **oxiridagi** `if` **filtrlaydi**, şuning uçun natija qisqaroq bölişi mumkin. -- `[a if condition else b for x in items]`: **boşidagi** `if … else` **qiymat tanlaydi**, şuning uçun natija uzunligi bir xil böladi. +- `[a if condition else b for x in items]`: **boşidagi** `if … else` **qiymat tanlaydi**, şuning uçun natija asl kolleksiya bilan bir xil uzunlikda böladi. Oxiridagi `if` da `else` bölişi mumkin emas. ::: @@ -344,7 +344,7 @@ print(positions) ### 3. Söz uzunliklari luğati -`sentence = "comprehension ifodalari python kodini qisqa va tuşunarli qiladi"` uçun har bir sözni uning uzunligiga böğlaydigan luğat tuzing, lekin **faqat 4 harfdan uzun sözlar uçun**. +`sentence = "comprehension ifodalari python kodini qisqa va tuşunarli qiladi"` uçun har bir sözni uning uzunligiga boğlaydigan luğat tuzing, lekin **faqat 4 harfdan uzun sözlar uçun**. ::: details Yeçim ```python diff --git a/docs/uz/darslar/06-functions/01-defining-functions.md b/docs/uz/lessons/06-functions/01-defining-functions.md similarity index 95% rename from docs/uz/darslar/06-functions/01-defining-functions.md rename to docs/uz/lessons/06-functions/01-defining-functions.md index c5536b3..4a11f5c 100644 --- a/docs/uz/darslar/06-functions/01-defining-functions.md +++ b/docs/uz/lessons/06-functions/01-defining-functions.md @@ -41,7 +41,7 @@ Kursga xuş kelibsiz. Bu yerda ikki alohida qadam bor: -1. `def` bilan **yaratiş** Pythonga yangi buyruqni örgatadi. Hozirça heç nima çop etilmaydi. +1. `def` bilan **yaratiş** Pythonga yangi buyruqni örgatadi. Hozirça heç narsa çop etilmaydi. 2. `greet()` bilan **çaqiriş** içidagi kodni işga tuşiradi. Uni xohlagança marta çaqirişingiz mumkin. Tuzilişi: @@ -73,7 +73,7 @@ Salom, Aziza! Salom, Bekzod! ``` -`greet("Aziza")` çaqirilganda Python `name = "Aziza"` qilib beradi va keyin tanani bajaradi. +`greet("Aziza")` çaqirilganda Python avval `name = "Aziza"` deb qiymat beradi, keyin tanani bajaradi. - **Parametr** - funksiya taʼrifidagi nom: `name`. - **Argument (argument)** - çaqirişdagi qiymat: `"Aziza"`. @@ -126,7 +126,7 @@ Python docstringni saqlab qöyadi, şuning uçun `help()` va kod muharrirlari un ## Python funksiya çaqirişini qanday bajaradi -Python funksiya çaqirişiga yetib kelganda funksiya içiga **ötadi**, tanani bajaradi va keyin toxtagan joyiga **qaytadi**: +Python funksiya çaqirişiga yetib kelganda funksiya içiga **ötadi**, tanani bajaradi va keyin töxtagan joyiga **qaytadi**: ```python def show_step(number): @@ -213,13 +213,13 @@ Endi çiziq uslubini özgartiriş uçun faqat **bitta** funksiyani tahrirlaş ki ## Böş funksiya tanasi -Xuddi `if` kabi, funksiya tanasi ham böş bölişi mumkin emas. Hali rejalaştirayotgan bölsangiz, `pass` işlating: +Xuddi `if` kabi, funksiya tanasi ham böş bölişi mumkin emas. Funksiyani hali rejalaştirayotgan bölsangiz, `pass` işlating: ```python def send_report(): pass # TODO: buni keyinroq yozamiz -send_report() # işlaydi, heç nima qilmaydi +send_report() # işlaydi, heç narsa qilmaydi ``` ## Funksiyalar ham qiymat @@ -241,7 +241,7 @@ Salom! Siz bu ğoyadan `sorted()` ga `key=str.lower` uzatganingizda foydalangansiz. *Lambda va yuqori tartibli funksiyalar* darsida bu mavzu davom ettiriladi. -Bu darsdagi funksiyalar natijani **çop etadi**. Köpinça esa funksiya boşqa kod foydalana oladigan qiymatni **qaytarişi** kerak, xuddi `len()` kabi. Buni `return` bajaradi - *Qaytariladigan qiymatlar* darsida. +Bu darsdagi funksiyalar natijani **çop etadi**. Köpinça esa funksiya boşqa kod foydalana oladigan qiymatni **qaytarişi** kerak, xuddi `len()` kabi. Buni `return` bajaradi, u *Qaytariladigan qiymatlar* darsida örganiladi. ## Özingiz sinab köring @@ -257,7 +257,7 @@ Istalgan matn atrofida ramka çizadigan funksiya yozing. Uni turli sözlar bilan def greet(): print("Salom!") -greet # heç nima qilmaydi: faqat funksiyaga işora qiladi +greet # heç narsa qilmaydi: faqat funksiyaga işora qiladi ``` Dastur heç narsa çop etmaydi va xato ham bermaydi, şuning uçun bu xatoni payqaş qiyin. **Tuzatiş:** `greet()`. @@ -332,7 +332,7 @@ sing_birthday("Bekzod") ### 2. Yulduzçalardan kvadrat -`*` belgilaridan iborat, eni `size` ta yulduzça va böyi `size` qator bölgan tölğazilgan kvadrat çop etadigan `draw_square(size)` funksiyasini yozing. Uni `3` va `5` bilan çaqiring. +`*` belgilaridan iborat, eni `size` ta yulduzça va böyi `size` qator bölgan, içi töldirilgan kvadrat çop etadigan `draw_square(size)` funksiyasini yozing. Uni `3` va `5` bilan çaqiring. ::: details Yeçim ```python diff --git a/docs/uz/darslar/06-functions/02-parameters-and-arguments.md b/docs/uz/lessons/06-functions/02-parameters-and-arguments.md similarity index 99% rename from docs/uz/darslar/06-functions/02-parameters-and-arguments.md rename to docs/uz/lessons/06-functions/02-parameters-and-arguments.md index 26c124e..02701bf 100644 --- a/docs/uz/darslar/06-functions/02-parameters-and-arguments.md +++ b/docs/uz/lessons/06-functions/02-parameters-and-arguments.md @@ -320,7 +320,7 @@ print(discount(48500, 15, rounding=-2)) 41200.0 ``` -Bu yerda `price` va `percent` faqat pozitsiya böyiça, `rounding` esa faqat kalit söz bilan beriladi. `discount(price=48000, percent=15)` deb çaqiriş `TypeError: discount() got some positional-only arguments passed as keyword arguments: 'price, percent'` beradi. Hujjatlarda `/` yoki `*` ni körganingizda endi ular nimani anglatişini bilasiz; öz kodingizda `*` sizga `/` dan ança köproq kerak böladi. +Bu yerda `price` va `percent` faqat pozitsiya böyiça, `rounding` esa faqat kalit söz bilan beriladi. `discount(price=48500, percent=15)` deb çaqiriş `TypeError: discount() got some positional-only arguments passed as keyword arguments: 'price, percent'` beradi. Hujjatlarda `/` yoki `*` ni körganingizda endi ular nimani anglatişini bilasiz; öz kodingizda `*` sizga `/` dan ança köproq kerak böladi. ## Töliq tartib @@ -480,7 +480,7 @@ print(monday, tuesday) ``` ::: details Yeçim -U `['sut', 'tuxum'] ['sut', 'tuxum']` ni çop etadi. Standart röyxat funksiya yaratilganda bir marta hosil qilinadi, şuning uçun ikkala çaqiriş ham bitta röyxatga element qöşadi, `monday` va `tuesday` esa hatto bitta obyektning özi. +U `['sut', 'tuxum'] ['sut', 'tuxum']` ni çop etadi. Standart röyxat funksiya yaratilganda bir marta hosil qilinadi, şuning uçun ikkala çaqiriş ham bitta röyxatga element qöşadi, `monday` va `tuesday` esa hatto aynan bitta obyekt. ```python def add_to_list(item, shopping=None): diff --git a/docs/uz/darslar/06-functions/03-return-values.md b/docs/uz/lessons/06-functions/03-return-values.md similarity index 91% rename from docs/uz/darslar/06-functions/03-return-values.md rename to docs/uz/lessons/06-functions/03-return-values.md index bf67c9a..3f43b6f 100644 --- a/docs/uz/darslar/06-functions/03-return-values.md +++ b/docs/uz/lessons/06-functions/03-return-values.md @@ -17,7 +17,7 @@ description: "return yordamida funksiyadan natija qaytaring: return va print far ## Nega bu muhim -`len()`, `max()` va `input()` kabi içki funksiyalar natijani çop etmaydi. Ular natijani **qaytaradi**, şuning uçun uni saqlaş, u bilan hisob-kitob qiliş va boşqa joyga uzatiş mumkin: `total = len(items) * price`. Qiymat qaytaradigan funksiyalar quriliş bloklariga öxşaydi. Faqat çop etadigan funksiyalar esa boşi berk köçaga öxşaydi. Bu dars funksiyalaringizni haqiqiy quriliş bloklariga aylantiradi. +`len()`, `max()` va `input()` kabi örnatilgan funksiyalar natijani çop etmaydi. Ular natijani **qaytaradi**, şuning uçun uni saqlaş, u bilan hisob-kitob qiliş va boşqa joyga uzatiş mumkin: `total = len(items) * price`. Qiymat qaytaradigan funksiyalar quriliş bloklariga öxşaydi. Faqat çop etadigan funksiyalar esa boşi berk köçaga öxşaydi. Bu dars funksiyalaringizni haqiqiy quriliş bloklariga aylantiradi. ## `return` qiymatni qaytaradi @@ -154,7 +154,7 @@ Manfiy sonlar yöq def contains_digit(text): for char in text: if char.isdigit(): - return True # topildi: şu yerda toxtaymiz + return True # topildi: şu yerda töxtaymiz return False # sikl heç narsa topmasdan tugadi print(contains_digit("abc2def")) @@ -166,7 +166,7 @@ True False ``` -Bu boşida maxsus holatlarni uşlaş uçun ham juda qulay. Bunday tekşiruvlar **himoya şartlari (guard clauses)** deb ataladi: +Bu maxsus holatlarni funksiya boşidayoq hal qiliş uçun ham juda qulay. Bunday tekşiruvlar **himoya şartlari (guard clauses)** deb ataladi: ```python def divide(a, b): @@ -185,7 +185,7 @@ None Himoya şartlari asosiy mantiqni çekinişsiz va öqişga oson qoldiradi. -Muammo uçun `None` qaytariş kiçik dasturlarda mayli, lekin çaqiruvçi tekşirişni unutib, keyin `None` bilan hisob-kitob qilişga urinişi mumkin. Haqiqiy xatolar uçun **istisno çaqirasiz**, u dasturni aniq xabar bilan töxtatadi; buni *Istisnolarni qayta işlaş* darsi körsatadi. +Muammo uçun `None` qaytariş kiçik dasturlarda mayli, lekin çaqiruvçi tekşirişni unutib, keyin `None` bilan hisob-kitob qilişga urinişi mumkin. Haqiqiy xatolar uçun **istisno çaqirasiz**, u dasturni aniq xabar bilan töxtatadi. Buni *Istisno çaqiriş va maxsus istisnolar* darsi körsatadi. ## Bir neça qiymat qaytariş @@ -277,10 +277,10 @@ Toşkent: 34°C / 93°F, issiq Moskva: -5°C / 23°F, ayoz ``` -Har bir funksiya kiçik, alohida tekşirilişi mumkin va bitta aniq vazifaga ega. Funksiya hatto **özini** çaqirişi ham mumkin, bu *Özgaruvçilarning köriniş sohasi* darsidan keyingi *Rekursiya* darsining asosiy ğoyasi. *Funksiyalarni töğri loyihalaş* darsi aynan şu yönalişni rivojlantiradi. +Har bir funksiya kiçik, alohida tekşirilişi mumkin va bitta aniq vazifaga ega. *Funksiyalarni töğri loyihalaş* darsi bu ğoyani yanada rivojlantiradi. Funksiya hatto **özini** çaqirişi ham mumkin, bu *Özgaruvçilarning köriniş sohasi* darsidan keyingi *Rekursiya* darsining asosiy ğoyasi. ::: tip assert bilan tezkor tekşiruv -Şart yolğon bölsa, `assert` dasturni xato bilan toxtatadi. Bu funksiya kutilgan qiymatni qaytarayotganini tekşirişning oddiy usuli: +Şart yolğon bölsa, `assert` dasturni xato bilan töxtatadi. Bu funksiya kutilgan qiymatni qaytarayotganini tekşirişning oddiy usuli: ```python def square(n): @@ -373,7 +373,7 @@ aziza ### 1. Doira yuzi -`math.pi` yordamida `π × r²` ni qaytaradigan `circle_area(radius)` funksiyasini yozing. Radiusi `3` bölgan doira yuzini 2 ta önlik xonagaça yuvarlab çop eting. +`math.pi` yordamida `π × r²` ni qaytaradigan `circle_area(radius)` funksiyasini yozing. Radiusi `3` bölgan doira yuzini 2 ta önlik xonagaça yumaloqlab çop eting. ::: details Yeçim ```python @@ -394,7 +394,7 @@ print(round(circle_area(3), 2)) ### 2. Juftmi? -`if` buyruğisiz `True` yoki `False` qaytaradigan `is_even(n)` funksiyasini yozing. U yordamida 1 dan 10 gaça bölgan juft sonlar röyxatini tuzing. +`if` işlatmasdan `True` yoki `False` qaytaradigan `is_even(n)` funksiyasini yozing. U yordamida 1 dan 10 gaça bölgan juft sonlar röyxatini tuzing. ::: details Yeçim ```python diff --git a/docs/uz/darslar/06-functions/04-scope.md b/docs/uz/lessons/06-functions/04-scope.md similarity index 95% rename from docs/uz/darslar/06-functions/04-scope.md rename to docs/uz/lessons/06-functions/04-scope.md index 42cf746..a55be96 100644 --- a/docs/uz/darslar/06-functions/04-scope.md +++ b/docs/uz/lessons/06-functions/04-scope.md @@ -181,7 +181,7 @@ Kodingiz biror nomdan foydalanganda, Python quyidagi sohalarni **tartib bilan** | **L** | Local (lokal) | joriy funksiyada qiymat berilgan nomlar | | **E** | Enclosing (örab turuvçi) | taşqi funksiyalardagi nomlar (funksiya boşqa funksiya içida yaratilganda) | | **G** | Global | faylning yuqori darajasidagi nomlar | -| **B** | Built-in (içki) | Pythonning içki nomlari: `print`, `len`, `sum`, … | +| **B** | Built-in (örnatilgan) | Pythonning örnatilgan nomlari: `print`, `len`, `sum`, … | ```python x = "global" @@ -265,10 +265,10 @@ print(my_scores) - Obyektni `append`, `remove` yoki `sort` kabi metod bilan yoki `d[key] = …` kabi elementga qiymat beriş bilan **özgartiriş** çaqiruvçining obyektiga taʼsir qiladi. - Parametr nomiga yangi qiymat **beriş** faqat lokal nomni özgartiradi. -Sonlar va satrlar özgarmas (immutable), şuning uçun funksiya çaqiruvçining sonini yoki satrini hec qaçon özgartira olmaydi. U faqat yangisini qaytarişi mumkin. +Sonlar va satrlar özgarmas (immutable), şuning uçun funksiya çaqiruvçining sonini yoki satrini heç qaçon özgartira olmaydi. U faqat yangisini qaytarişi mumkin. ::: tip Çaqiruvçini hayron qoldirmang -Siz bergan röyxatni jimgina özgartiradigan funksiya çalkaş xatolarga sabab bölişi mumkin. Buni yo aniq körsating (`add_bonus_in_place` deb nomlang va hec narsa qaytarmang), yoki nusxa bilan işlang va **yangi röyxat qaytaring**: +Siz bergan röyxatni jimgina özgartiradigan funksiya çalkaş xatolarga sabab bölişi mumkin. Buni yo aniq körsating (`add_bonus_in_place` deb nomlang va heç narsa qaytarmang), yoki nusxa bilan işlang va **yangi röyxat qaytaring**: ```python def with_bonus(scores): @@ -341,7 +341,7 @@ print(results) Funksiya töğri javob berdi, lekin çaqiruvçining `results` röyxatini ham qayta tartibladi. **Tuzatiş:** agar çaqiruvçiga taʼsir qilmasligi kerak bölsa, nusxa ustida işlang: `sorted(scores, reverse=True)[:3]`. -### 4. Içki nomlarni yaşiriş +### 4. Örnatilgan nomlarni yaşiriş ```py def average(list): @@ -504,7 +504,7 @@ Mablağ yetarli emas 120000 ``` -`balance` parametri `make_account` ga tegişli va ikkala içki funksiya undan `nonlocal` orqali birgalikda foydalanadi. Taşqaridagi hec narsa balansni töğridan-töğri özgartira olmaydi. *Klasslar va obyektlar* darsida xuddi şu narsani klass yordamida quraysiz. +`balance` parametri `make_account` ga tegişli va ikkala içki funksiya undan `nonlocal` orqali birgalikda foydalanadi. Taşqaridagi heç narsa balansni töğridan-töğri özgartira olmaydi. *Klasslar va obyektlar* darsida xuddi şu narsani klass yordamida quraysiz. ::: ## Xulosa @@ -514,7 +514,7 @@ Mablağ yetarli emas - Funksiyaning istalgan joyida nomga **qiymat beriş** uni butun funksiya uçun lokal qiladi, qiymat berişdan oldin undan foydalaniş esa `UnboundLocalError` beradi. - Python nomlarni **L**ocal → **E**nclosing → **G**lobal → **B**uilt-in tartibida qidiradi. - `global` va `nonlocal` taşqi özgaruvçilarga qiymat beriş imkonini beradi. Ularning örniga parametrlar va qaytariladigan qiymatlarni afzal köring. -- Röyxatni uzatiş obyektni bölişadi: uni **özgartiriş** çaqiruvçiga taʼsir qiladi, parametrga **qayta qiymat beriş** esa taʼsir qilmaydi. +- Röyxat uzatilganda obyekt umumiy böladi: uni **özgartiriş** çaqiruvçiga taʼsir qiladi, parametrga **qayta qiymat beriş** esa taʼsir qilmaydi. ## Qöşimça manbalar diff --git a/docs/uz/darslar/06-functions/05-recursion.md b/docs/uz/lessons/06-functions/05-recursion.md similarity index 87% rename from docs/uz/darslar/06-functions/05-recursion.md rename to docs/uz/lessons/06-functions/05-recursion.md index 0bc179c..b3b2eb6 100644 --- a/docs/uz/darslar/06-functions/05-recursion.md +++ b/docs/uz/lessons/06-functions/05-recursion.md @@ -16,11 +16,11 @@ description: "Özini özi çaqiradigan funksiyalar yozing: bazaviy va rekursiv h ## Nega bu muhim -Papkada fayllar va boşqa papkalar bor, ularning içida yana fayllar va papkalar. Röyxat içida röyxatlar, ularning içida yana röyxatlar bölişi mumkin. Şajara, kiçik menyulari bor menyu, kompaniyaning tuzilma jadvali: maʼlumot har bir darajada özining kiçik nusxasiga öxşaydi. `for` sikli bitta darajani qamrab oladi. *Istalgan* çuqurlikni qamrab oliş uçun katta masalani özining kiçikroq nusxasini yeçiş orqali yeçadigan va buning uçun **özini özi** çaqiradigan funksiya yoziladi. Bu ğoya **rekursiya (recursion)** deb ataladi va u har bir fayl menejeri, JSON tahlilçisi va qidiruv tizimida uçraydi. +Papkada fayllar va boşqa papkalar bor, ularning içida yana fayllar va papkalar. Röyxat içida röyxatlar, ularning içida yana röyxatlar bölişi mumkin. Şajara, kiçik menyulari bor menyu, kompaniyaning tuzilma jadvali: maʼlumot har bir darajada özining kiçik nusxasiga öxşaydi. `for` sikli bitta darajani qamrab oladi. *Istalgan* çuqurlikni qamrab oliş uçun katta masalani özining kiçikroq nusxasini yeçiş orqali yeçadigan va buning uçun **özini özi** çaqiradigan funksiya yoziladi. Bu ğoya **rekursiya (recursion)** deb ataladi va fayl menejerlari, JSON tahlilçilari hamda qidiruv tizimlari unga tayanadi. ## Özini özi çaqiradigan funksiya -Funksiya öz içida özini çaqirişiga hiç narsa xalaqit bermaydi. Mana siklsiz yozilgan teskari sanoq: +Funksiya öz içida özini çaqirişiga heç narsa xalaqit bermaydi. Mana siklsiz yozilgan teskari sanoq: ```python def countdown(n): @@ -40,7 +40,7 @@ countdown(3) Uçdik! ``` -`countdown(3)` `3` ni çop etib `countdown(2)` ni çaqiradi, u `2` ni çop etib `countdown(1)` ni çaqiradi, u esa `1` ni çop etib `countdown(0)` ni çaqiradi. Bu çaqiruv `Uçdik!` ni çop etadi va hiç narsani çaqirmasdan qaytadi, şunda zanjir töxtaydi. Har bir çaqiruv masalaning **kiçikroq** nusxasi ustida işlaydi, eng kiçik nusxa esa tögridan-tögri yeçiladi. +`countdown(3)` `3` ni çop etib `countdown(2)` ni çaqiradi, u `2` ni çop etib `countdown(1)` ni çaqiradi, u esa `1` ni çop etib `countdown(0)` ni çaqiradi. Bu çaqiruv `Uçdik!` ni çop etadi va heç narsani çaqirmasdan qaytadi, şunda zanjir töxtaydi. Har bir çaqiruv masalaning **kiçikroq** nusxasi ustida işlaydi, eng kiçik nusxa esa töğridan-töğri yeçiladi. ## Bazaviy holat va rekursiv holat @@ -49,7 +49,7 @@ Har bir rekursiv funksiya ikki qismdan iborat: - **Bazaviy holat (base case)** - eng kiçik kiruvçi qiymat, uni funksiya özini **çaqirmasdan** yeçadi. `countdown` da bu `n == 0`. - **Rekursiv holat (recursive case)** ozgina iş qiladi, keyin funksiyani **kiçikroq** qiymat bilan çaqirib, bazaviy holat tomon yuradi. -Klassik misol - faktorial. `5!` bu `5 × 4 × 3 × 2 × 1`, va uni özi orqali taʼriflaş mumkin: `5!` bu `5 × 4!`. +Klassik misol - faktorial. `5!` bu `5 × 4 × 3 × 2 × 1`. Uni özi orqali ham taʼriflaş mumkin: `5!` bu `5 × 4!`. ```python def factorial(n): @@ -66,7 +66,7 @@ print(factorial(20)) 2432902008176640000 ``` -Rekursiv holatni **işonç** sifatida öqing: "`factorial(n - 1)` allaqaçon tögri işlaydi deb faraz qilaman, mening vazifam faqat `n` ga köpaytiriş." Barça çaqiruvlarni xayolda kuzatib çiqiş şart emas. Bazaviy holat tögri ekanini va har bir qadam unga yaqinlaşişini tekşirsangiz yetarli. +Rekursiv holatni **işonçga** asoslangan gap sifatida öqing: "`factorial(n - 1)` allaqaçon töğri işlaydi deb faraz qilaman, mening vazifam faqat `n` ga köpaytiriş." Barça çaqiruvlarni xayolda kuzatib çiqiş şart emas. Bazaviy holat töğri ekanini va har bir qadam unga yaqinlaşişini tekşirsangiz yetarli. ## Çaqiruvlar stekida nima böladi @@ -101,7 +101,7 @@ factorial(4) 24 qaytardi ## Bazaviy holat bölmasa -Agar funksiya hiç qaçon bazaviy holatga yetmasa, stek Python uni töxtatgunça ösaveradi: +Agar funksiya heç qaçon bazaviy holatga yetmasa, stek Python uni töxtatgunça ösaveradi: ```py def countdown(n): @@ -125,7 +125,7 @@ countdown(3) RecursionError: maximum recursion depth exceeded ``` -Çegara taxminan 1000 ta içma-iç çaqiruv (`sys.getrecursionlimit()`), va Python da uni aylanib ötadigan hiyla yöq: millionggaça sanaydigan rekursiv funksiya sikl işlaydigan joyda yiqiladi. Bu - kelişuv. Rekursiyani **çuqurlik** kiçik bölganda işlating, masalan papkalar daraxtining çuqurligi uçun, röyxat uzunligi uçun emas. +Standart çegara taxminan 1000 ta içma-iç çaqiruv (`sys.getrecursionlimit()`). Python rekursiyani optimallaştirib yubormaydi, şuning uçun milliongaça sanaydigan rekursiv funksiya sikl bemalol işlaydigan joyda yiqiladi. Bu - kelişuv. Rekursiyani **çuqurlik** kiçik bölganda işlating, masalan papkalar daraxtining çuqurligi uçun, röyxat uzunligi uçun emas. ## Rekursiyami yoki sikl? @@ -145,7 +145,7 @@ print(total(order)) 53000 ``` -Içida `if isinstance(...)` bölgan sikl ikki darajani, keyin uçtasini qamrab oladi va törttasi uçun baribir notögri işlaydi. Rekursiv variant uç qatorda istalgan çuqurlikni qamrab oladi, çunki töplam - şunçaki kiçikroq buyurtma. Xuddi şu şakl *Içma-iç maʼlumotlar* darsidagi içma-iç luğatlar, masalan papkalar daraxti uçun ham işlaydi: +`isinstance(item, list)` `item` röyxat bölganda `True` beradi: `total` töplamni bitta narxdan aynan şu orqali ajratadi. Içida `if isinstance(...)` bölgan sikl ikki darajani, keyin uçtasini qamrab oladi va törttasi uçun baribir notöğri işlaydi. Rekursiv variant uç qatorda istalgan çuqurlikni qamrab oladi, çunki töplam - şunçaki kiçikroq buyurtma. Xuddi şu şakl *Içma-iç maʼlumotlar* darsidagi içma-iç luğatlar, masalan papkalar daraxti uçun ham işlaydi: ```python folder = { @@ -249,7 +249,7 @@ print(digit_sum(2026)) RecursionError: maximum recursion depth exceeded ``` -Har bir rekursiv çaqiruv **kiçikroq** masala olişi şart: bu yerda `n // 10`, `countdown` da `n - 1`, satr uçun `text[1:]`, daraxt uçun içki papka. Argument özgarmasa, bazaviy holatga hiç qaçon yetib bölmaydi. +Har bir rekursiv çaqiruv **kiçikroq** masala olişi şart: bu yerda `n // 10`, `countdown` da `n - 1`, satr uçun `text[1:]`, daraxt uçun içki papka. Argument özgarmasa, bazaviy holatga heç qaçon yetib bölmaydi. ## Maşqlar @@ -292,7 +292,7 @@ print(power(2, 10), power(5, 3), power(7, 0)) 1024 125 1 ``` -Har qanday sonning `0` darajasi `1` ga teng: bu bazaviy holat, va u `power(7, 0)` ni ham tögri işlatadi. +Har qanday sonning `0` darajasi `1` ga teng: bu bazaviy holat, va u `power(7, 0)` ni ham töğri işlatadi. ::: ### 3. Satrni teskari yozing @@ -317,7 +317,7 @@ for word in ["Samarkand", "non", "a", ""]: '' ``` -Uzunligi 0 yoki 1 bölgan satr allaqaçon teskari. Aks holda birinçi belgidan keyingi hammasini teskari qiling, sönra birinçi belgini oxiriga qöying. +Uzunligi 0 yoki 1 bölgan satr allaqaçon teskari. Aks holda birinçi belgidan keyingi hammasini teskari qiling, söngra birinçi belgini oxiriga qöying. ::: ### 4. Içma-iç röyxatni tekislang @@ -387,7 +387,7 @@ print(find(folder, "missing.txt")) None ``` -`find` şu paytgaça yiğilgan yölni har bir rekursiv çaqiruvga **pastga** uzatadi va birorta çaqiruv topişi bilan javobni **yuqoriga** qaytaradi. Oxirgi `return None` şu darajada hiç narsa mos kelmagan holatni qamrab oladi. +`find` şu paytgaça yiğilgan yölni har bir rekursiv çaqiruvga **pastga** uzatadi va birorta çaqiruv topişi bilan javobni **yuqoriga** qaytaradi. Oxirgi `return None` şu darajada heç narsa mos kelmagan holatni qamrab oladi. ::: ## Xulosa diff --git a/docs/uz/darslar/06-functions/06-designing-functions.md b/docs/uz/lessons/06-functions/06-designing-functions.md similarity index 95% rename from docs/uz/darslar/06-functions/06-designing-functions.md rename to docs/uz/lessons/06-functions/06-designing-functions.md index 30e1091..52a11cc 100644 --- a/docs/uz/darslar/06-functions/06-designing-functions.md +++ b/docs/uz/lessons/06-functions/06-designing-functions.md @@ -1,6 +1,6 @@ --- title: Funksiyalarni töğri loyihalaş -description: "Öqiş, test qiliş va qayta işlatiş oson bölgan funksiyalar yozing: har biriga bitta vazifa, tuşunarli nomlar, mantiqni kiritiş va natijadan ajratiş hamda xavfsiz qayta tuziş." +description: "Öqiş, test qiliş va qayta işlatiş oson bölgan funksiyalar yozing: har biriga bitta vazifa, tuşunarli nomlar, mantiqni kiritiş va çiqarişdan ajratiş hamda xavfsiz qayta tuziş." --- # Funksiyalarni töğri loyihalaş @@ -9,7 +9,7 @@ description: "Öqiş, test qiliş va qayta işlatiş oson bölgan funksiyalar yo ::: tip Nimalarni örganasiz - Funksiyani nima **yaxşi** qiladi: bitta vazifa, tuşunarli nom va aniq interfeys -- Nega **hisob-kitoblarni** **kiritiş va natijadan** ajratiş kerak +- Nega **hisob-kitoblarni** **kiritiş va çiqarişdan** ajratiş kerak - **Sof funksiyalar** nima va nega ularni test qiliş oson - Uzun funksiyalar, sehrli sonlar va bayroq argumentlari kabi muammolarni qanday aniqlaş - Tartibsiz skriptni bosqiçma-bosqiç toza funksiyalarga qanday **qayta tuziş (refactoring)** @@ -59,7 +59,7 @@ Kiçik funksiyalarga nom beriş, ularni test qiliş va qayta işlatiş osonroq. - Ha/yöq savoliga javob beradigan funksiyalar `is_`, `has_` yoki `can_` bilan boşlanadi va mantiqiy qiymat qaytaradi. - Parametrlarni turi böyiça emas, **maʼnosi** böyiça nomlang: `number` emas, `price`. -## 3. Mantiqni kiritiş va natijadan ajrating +## 3. Mantiqni kiritiş va çiqarişdan ajrating Eng foydali dizayn odati: **hisob-kitoblarni** `input()` va `print()` dan alohida saqlang. @@ -75,7 +75,7 @@ def bmi_category(value): return "normal" return "ortiqça vazn" -# Kiritiş va natija: foydalanuvçi bilan muloqot qiladi va mantiqdan foydalanadi +# Kiritiş va çiqariş: foydalanuvçi bilan muloqot qiladi va mantiqdan foydalanadi def main(): weight = float(input("Vazn (kg): ")) height = float(input("Böy (m): ")) @@ -251,7 +251,7 @@ Farrux 48 ÖTMADI Örtaça: 73.0 ``` -Natija aynan bir xil va `assert` buni isbotlaydi: `before` da eski skript çop etgan qatorlar turibdi, şuning uçun bitta belgi özgarsa ham dastur `AssertionError` bilan töxtaydi. Qatorlarni çop etiş örniga qaytariş şu tekşiruvni mumkin qiladi, ballarni fayldan öqiş esa faqat `parse_scores` ni özgartirgan bölardi. +Natija aynan bir xil va `assert` buni isbotlaydi: `before` da eski skript çop etgan qatorlar turibdi, şuning uçun bitta belgi özgarsa ham dastur `AssertionError` bilan töxtaydi. Qatorlarni çop etiş örniga qaytariş şu tekşiruvni mumkin qiladi, ballarni fayldan öqiş uçun esa faqat `parse_scores` ni özgartiriş kifoya bölardi. **Alohida qadam: formatlaşni yaxşilaş.** Dastur nimani çop etişini faqat qayta tuziş tekşirilgandan keyin özgartirasiz va `before` ni ataylab yangilaysiz. Masalan, `report_lines` içidagi `f"{name:<9}{score:>4} {grade(score)}"` qatorlarni `Aziza 92 ÖTDI` kabi tekislangan ustunlarga aylantiradi. @@ -370,7 +370,7 @@ print("OK") ### 3. Mantiqni kiritiş-çiqarişdan ajrating -Buni `(hours, minutes, seconds)` qaytaradigan **sof** `convert_seconds(total)` funksiyasiga va kiritiş hamda natija bilan işlaydigan alohida qismga böling. `3725` → `(1, 2, 5)` va `59` → `(0, 0, 59)` uçun `assert` tekşiruvlarini qöşing. +Buni `(hours, minutes, seconds)` qaytaradigan **sof** `convert_seconds(total)` funksiyasiga va kiritiş hamda çiqariş bilan işlaydigan alohida qismga böling. `3725` → `(1, 2, 5)` va `59` → `(0, 0, 59)` uçun `assert` tekşiruvlarini qöşing. ```python def show_time(): @@ -470,7 +470,7 @@ JAMI: 82,880 söm (12% QQS bilan) ## Xulosa - Har bir funksiyaga **bitta vazifa** va u nima qilişini aytadigan **nom** bering. -- **Hisob-kitoblarni** sof funksiyalarda, **kiritiş va natijani** esa `main()` kabi bir neçta joyda saqlang. +- **Hisob-kitoblarni** sof funksiyalarda, **kiritiş va çiqarişni** esa `main()` kabi bir neçta joyda saqlang. - **Sof funksiyalar** qöşimça taʼsirlarga ega emas, şuning uçun ularni `assert` bilan test qiliş oson. - **Sehrli sonlarni** nomlangan konstantalar bilan almaştiring, rejim bayroqlaridan qoçing va funksiyalarni docstring bilan hujjatlaştiring. - Kodni kiçik qadamlar bilan **qayta tuzing** va natija özgarmaganini tekşiring. diff --git a/docs/uz/darslar/06-functions/07-lambda-and-higher-order-functions.md b/docs/uz/lessons/06-functions/07-lambda-and-higher-order-functions.md similarity index 96% rename from docs/uz/darslar/06-functions/07-lambda-and-higher-order-functions.md rename to docs/uz/lessons/06-functions/07-lambda-and-higher-order-functions.md index c51e990..d9da3ec 100644 --- a/docs/uz/darslar/06-functions/07-lambda-and-higher-order-functions.md +++ b/docs/uz/lessons/06-functions/07-lambda-and-higher-order-functions.md @@ -112,7 +112,7 @@ Lambda qoidalari: - U faqat **bitta ifodadan** iborat bölişi mumkin, uning qiymati avtomatik qaytariladi. `return` kalit sözi ham, `if` bloklari, sikllar yoki qiymat beriş kabi buyruqlar ham yöq. - Uning öz nomi yöq, şuning uçun u **nomsiz (anonymous)** deb ataladi. -Yuqoridagi kabi lambdani nomga beriş qonuniy, lekin PEP 8 buni tavsiya etmaydi; yuqoridagi misollar buni faqat `def` bilan soliştiriş uçun qiladi. Agar u nomga loyiq bölsa, `def` işlating. Lambdalar argument sifatida **töğridan-töğri işlatiladigan joyda** yozilişi uçun möljallangan: +Lambdani yuqoridagi kabi nomga beriş mumkin, lekin PEP 8 buni tavsiya etmaydi; yuqoridagi misollar buni faqat `def` bilan soliştiriş uçun qiladi. Agar u nomga loyiq bölsa, `def` işlating. Lambdalar argument sifatida **töğridan-töğri işlatiladigan joyda** yozilişi uçun möljallangan: ```py print(apply_to_all(lambda n: n ** 2, [1, 2, 3])) @@ -122,7 +122,7 @@ print(apply_to_all(lambda n: n ** 2, [1, 2, 3])) [1, 4, 9] ``` -Lambda içida şartli ifoda ham işlaydi, aynan işlatiladigan joyida yozilgan holda: +Lambda içida şartli ifoda ham işlaydi, aynan işlatiladigan joyida yozilgan holda. Bu yerda pastroqda örganiladigan `map()` lambdani har bir ballga qöllaydi: ```python print(list(map(lambda score: "ötdi" if score >= 60 else "ötmadi", [75, 40]))) @@ -345,7 +345,7 @@ print(list(result)) [] ``` -`map` yoki `filter` obyekti elementlarini faqat **bir marta** beradi; undan keyin u böş böladi va heç qanday xato çiqmaydi. **Tuzatiş:** uni bir marta özgartiring, `upper = list(map(...))`, va röyxatdan qayta foydalaning. +`map` yoki `filter` obyekti elementlarini faqat **bir marta** beradi; undan keyin u böş böladi va heç qanday xato çiqmaydi. **Tuzatiş:** uni bir marta röyxatga aylantiring (`upper = list(map(...))`) va öşa röyxatdan qayta foydalaning. ## Maşqlar diff --git a/docs/uz/darslar/06-functions/08-quiz-game.md b/docs/uz/lessons/06-functions/08-quiz-game.md similarity index 95% rename from docs/uz/darslar/06-functions/08-quiz-game.md rename to docs/uz/lessons/06-functions/08-quiz-game.md index d3747f7..6100767 100644 --- a/docs/uz/darslar/06-functions/08-quiz-game.md +++ b/docs/uz/lessons/06-functions/08-quiz-game.md @@ -56,26 +56,20 @@ Imkoniyatlar: Har bir funksiyaning bitta vazifasi bor. Ularning köpçiligi **sof**: heç narsa söramasdan yoki çop etmasdan maʼlumot oladi va natija qaytaradi. Faqat uçta funksiya öyinçi bilan muloqot qiladi. -```text -QUESTIONS (luğatlar röyxati) - | - v -run_quiz(questions) öyinçi bilan muloqot qiladi - | - +-- shuffled(items) -> tasodifiy tartibdagi yangi röyxat - | - +-- har bir savol uçun: - | ask_question(...) öyinçi bilan muloqot qiladi - | +-- format_question(...) -> str (sof) - | +-- letter_to_option(...) -> variant/None (sof) - | check_answer(question, chosen) -> bool (sof) - | results.append({...}) - | - v -show_results(results) hisobotni çop etadi - +-- score_by_topic(results) -> dict (sof) - +-- percentage(correct, total) -> float (sof) - +-- grade(percent) -> str (sof) +```flow +`QUESTIONS` :: luğatlar röyxati +`run_quiz(questions)` :: öyinçi bilan muloqot qiladi + `shuffled(items)` -> tasodifiy tartibdagi yangi röyxat + har bir savol uçun: + `ask_question(...)` :: öyinçi bilan muloqot qiladi + `format_question(...)` -> `str` [sof] + `letter_to_option(...)` -> variant yoki `None` [sof] + `check_answer(question, chosen)` -> `bool` [sof] + `results.append({...})` +`show_results(results)` :: hisobotni çop etadi + `score_by_topic(results)` -> `dict` [sof] + `percentage(correct, total)` -> `float` [sof] + `grade(percent)` -> `str` [sof] ``` `results` röyxati savol beriş va hisobot çiqariş orasidagi köprik. Uning har bir elementi savolni, mavzuni, öyinçi nimani tanlaganini, töğri javobni va javob töğri bölgan-bölmaganini eslab qoladigan luğat. @@ -114,7 +108,7 @@ Uning variantlari: ['Samarqand', 'Toşkent', 'Buxoro', 'Xiva'] Barça javoblar töğri: True ``` -`{q["topic"] for q in QUESTIONS}` töplam comprehension ifodasi har bir mavzuni bir martadan yiğadi. Oxirgi qator - tezkor **maʼlumot tekşiruvi**: `"answer": "Toşknet"` kabi imlo xatosi savolga töğri javob beriş imkonsiz qilib qöyadi, `all()` esa buni viktorina boşlanişidan oldin aniqlaydi. +`{q["topic"] for q in QUESTIONS}` töplam comprehension ifodasi har bir mavzuni bir martadan yiğadi. Oxirgi qator - tezkor **maʼlumot tekşiruvi**: `"answer": "Toşknet"` kabi imlo xatosi savolga töğri javob berişni imkonsiz qilib qöyadi, `all()` esa buni viktorina boşlanişidan oldin aniqlaydi. ## 2-qadam: Savolni körsatiş @@ -152,7 +146,7 @@ print(text) ## 3-qadam: Harfni javobga aylantiriş va tekşiriş -Öyinçi harf kiritadi, lekin javob matn sifatida saqlanadi. Bitta funksiya tarjima qiladi, boşqasi taqqoslaydi: +Öyinçi harf kiritadi, lekin javob matn sifatida saqlanadi. Bitta funksiya harfni variantga aylantiradi, boşqasi taqqoslaydi: ```python LETTERS = "ABCD" @@ -362,7 +356,7 @@ Xatolaringizni körib çiqing (2): Siz tanladingiz: 3.4. Töğri javob: 3. ``` -Bunday körib çiqişni har bir natijada `chosen` va `answer` ni saqlaş imkonli qiladi. Natijalar tuzilmasini loyihalayotganda hisobotga nima kerak bölişini öylang. +Har bir natijada `chosen` va `answer` saqlangani uçun bunday körib çiqiş mumkin böladi. Natijalar tuzilmasini loyihalayotganda hisobotga nima kerak bölişini öylang. ## Töliq dastur @@ -490,7 +484,7 @@ def grade(percent): def show_results(results): if not results: - print("\nHec bir savolga javob berilmadi.") + print("\nHeç bir savolga javob berilmadi.") return correct = sum(1 for r in results if r["correct"]) total = len(results) @@ -521,7 +515,7 @@ def run_quiz(questions): print() chosen = ask_question(number, len(order), question, options) if chosen is None: - print("Viktorina muddatidan oldin toxtatildi.") + print("Viktorina muddatidan oldin töxtatildi.") break is_correct = check_answer(question, chosen) print(" Töğri!" if is_correct else f" Notöğri. Töğri javob: {question['answer']}.") @@ -754,7 +748,7 @@ Yaxşi testlar oddiy holatlarni, **çegaraviy holatlarni (edge cases)** (böş k ## Özingiz sinab köring -Uç savoldan iborat va har işga tuşganda tartibi tasodifiy bölgan ixçam viktorina. Javoblaringizni (A, B, C yoki D) **Values for input()** maydoniga har birini alohida qatorga yozing. Keyin röyxatga öz savolingizni qöşing. +Uç savoldan iborat va har işga tuşganda tartibi tasodifiy bölgan ixçam viktorina. Dasturni işga tuşiring va savollar çiqqanda javoblaringizni (A, B, C yoki D) yozing. Keyin röyxatga öz savolingizni qöşing. @@ -843,7 +837,7 @@ Maslahatlarni oçişdan oldin har birini özingiz bajarib köring. ::: details Maslahatlar - `random.sample(questions, k)` `k` ta tasodifiy element qaytaradi, şuning uçun `shuffled` `count` parametrini qabul qilişi mumkin. -- Sonni özgartirişdan oldin uni `isdigit()` va oraliq tekşiruvi bilan tekşiring. +- Sonni özgartirişdan oldin uni *Loyiha: Sonni topiş öyini* darsidagidek `isdecimal()` va oraliq tekşiruvi bilan tekşiring. ::: ### 3. Mavzuni tanlaş diff --git a/docs/uz/darslar/07-modules-and-the-standard-library/01-modules-and-imports.md b/docs/uz/lessons/07-modules-and-the-standard-library/01-modules-and-imports.md similarity index 92% rename from docs/uz/darslar/07-modules-and-the-standard-library/01-modules-and-imports.md rename to docs/uz/lessons/07-modules-and-the-standard-library/01-modules-and-imports.md index c9d2ea9..7cc6573 100644 --- a/docs/uz/darslar/07-modules-and-the-standard-library/01-modules-and-imports.md +++ b/docs/uz/lessons/07-modules-and-the-standard-library/01-modules-and-imports.md @@ -17,7 +17,7 @@ description: "import yordamida boşqa fayllardagi koddan foydalaniş: import usu ## Nega bu muhim -Haqiqiy dasturlar fayllarga bölinadi: dökon ilovasida mahsulotlar uçun bitta, tölovlar uçun boşqa fayl bölişi mumkin. Heç kim kvadrat ildizni özi yozmaydi: Python bilan birga yuzlab sinovdan ötgan modullar, yaʼni **standart kutubxona** (standard library) keladi. Import qiliş - ulardan foydalaniş usuli. +Haqiqiy dasturlar fayllarga bölinadi: dökon ilovasida mahsulotlar uçun bitta, tölovlar uçun boşqa fayl bölişi mumkin. Heç kim kvadrat ildiz funksiyasini özi yozmaydi: Python bilan birga yuzlab sinovdan ötgan modullar, yaʼni **standart kutubxona** (standard library) keladi. Import qiliş - ulardan foydalaniş usuli. ## Modul nima @@ -122,7 +122,7 @@ print(names) ## Öz modulingizni yoziş ::: info Köp faylli misollar kompyuteringizda işlaydi -Bu sahifadagi muharrir bir vaqtda bitta faylni işga tuşiradi, şuning uçun bir neçta `.py` faylli misol va maşqlarda "Işga tuşiriş" tugmasi yöq. Ularni kompyuteringizda (fayllarni bitta papkaga qöyib) yoki fayl brauzeri bir neçta fayl yaratiş imkonini beradigan [Laboratoriyada](/uz/laboratoriya) sinab köring. +Bu sahifadagi muharrir bir vaqtda bitta faylni işga tuşiradi, şuning uçun bir neçta `.py` faylli misol va maşqlarda "Işga tuşiriş" tugmasi yöq. Ularni kompyuteringizda (fayllarni bitta papkaga qöyib) yoki fayl brauzeri bir neçta fayl yaratiş imkonini beradigan [Laboratoriyada](/uz/lab) sinab köring. ::: Har qanday `.py` faylni **şu papkadagi** boşqa fayl import qila oladi: @@ -173,7 +173,7 @@ import greetingz ModuleNotFoundError: No module named 'greetingz' ``` -Odatda bu xato yoziş yoki fayl boşqa papkada bölgani. +Odatda sababi - nom xato yozilgani yoki fayl boşqa papkada turgani. ## `if __name__ == "__main__":` @@ -187,7 +187,7 @@ print(__name__) __main__ ``` -Bu nega muhim? Agar `greetings.py` `print(hello("Test"))` kabi sinov qatori bilan tugasa, har bir `import greetings` `Salom, Test!` ni ham çop etadi. Tuzatiş - dasturning işini `main()` funksiyasiga joylab, uni tekşiruv ortidan çaqiriş: +Bu nega muhim? Agar `greetings.py` `print(hello("Test"))` kabi sinov qatori bilan tugasa, har bir `import greetings` `Salom, Test!` ni ham çop etadi. Tuzatiş - dasturning işini `main()` funksiyasiga joylab, uni şu tekşiruv ostida çaqiriş: ```python def total_price(prices): @@ -205,7 +205,7 @@ if __name__ == "__main__": Jami: 26,000 söm ``` -Uni "agar bu fayl işga tuşirilayotgan dastur bölsa, şuni bajar" deb öqing. Boşqa fayldan import qilinganda `__name__` modul nomi böladi, şuning uçun siz `total_price` ni çop etişsiz olasiz. +Uni "agar bu fayl işga tuşirilayotgan dastur bölsa, şuni bajar" deb öqing. Boşqa fayldan import qilinganda `__name__` modul nomi böladi, şuning uçun `total_price` funksiyasini olasiz, lekin heç narsa çop etilmaydi. ## Dasturni fayllarga böliş @@ -272,7 +272,7 @@ my_project/ ::: ::: info Taşqi paketlar -Boşqa odamlar yozgan minglab paketlarni **pip** degan vosita yordamida örnatiş mumkin. Paketlarni pip bilan örnatiş keyingi, ixtiyoriy lokal sozlaş darsida körib çiqiladi. +Boşqa odamlar yozgan minglab paketlarni **pip** degan vosita yordamida örnatiş mumkin. Birinçi paketingizni *pytest bilan testlaş* darsida `python -m pip install pytest` bilan örnatasiz. ::: ## Özingiz sinab köring @@ -376,7 +376,7 @@ print(public) ### 3. Konvertor moduli -`som_to_usd(som, rate=12600)` funksiyali va **faqat** fayl töğridan-töğri işga tuşirilganda işlaydigan qisqa öz-özini tekşiruvli `converters.py` modulini yarating. Keyin modulni import qilib, `1,000,000 söm` ni dollarda çop etadigan `app.py` ni yozing. +`converters.py` modulini yarating: unda `som_to_usd(som, rate=12600)` funksiyasi va **faqat** fayl töğridan-töğri işga tuşirilganda işlaydigan qisqa öz-özini tekşiriş kodi bölsin. Keyin modulni import qilib, `1,000,000 söm` ni dollarda çop etadigan `app.py` ni yozing. ::: details Yeçim ```py @@ -429,7 +429,7 @@ mening floor funksiyam 3 ``` -`def floor` qatori importdan **keyin** kelgan, şuning uçun u import qilingan `floor` ni almaştirdi. `math.floor` esa haliyam haqiqiy funksiya, çunki u `math` moduli içida yaşaydi. Bu `import math` odatiy holatda xavfsizroq ekanining yana bir sababi. +`def floor` qatori importdan **keyin** kelgan, şuning uçun u import qilingan `floor` ni almaştirdi. `math.floor` esa hali ham haqiqiy funksiya, çunki u `math` moduli içida yaşaydi. Bu `import math` odatiy holatda xavfsizroq ekanining yana bir sababi. ::: ### 5. Baho dasturini böling diff --git a/docs/uz/darslar/07-modules-and-the-standard-library/02-math-random-statistics.md b/docs/uz/lessons/07-modules-and-the-standard-library/02-math-random-statistics.md similarity index 96% rename from docs/uz/darslar/07-modules-and-the-standard-library/02-math-random-statistics.md rename to docs/uz/lessons/07-modules-and-the-standard-library/02-math-random-statistics.md index ae60bba..d94ebfc 100644 --- a/docs/uz/darslar/07-modules-and-the-standard-library/02-math-random-statistics.md +++ b/docs/uz/lessons/07-modules-and-the-standard-library/02-math-random-statistics.md @@ -8,7 +8,7 @@ description: "Standart kutubxonaning har kuni kerak böladigan uç moduli: aniq ![Rasm: math, random va statistics](/images/topics-webp-uzb/math-random-statistics.webp){.lesson-cover width=1536 height=1024} ::: tip Nimalarni örganasiz -- `math` dagi eng foydali funksiyalar: ildizlar, yuvarlaş, logarifmlar, kombinatsiyalar +- `math` dagi eng foydali funksiyalar: ildizlar, yumaloqlaş, logarifmlar, kombinatsiyalar - Önlik sonlarni `math.isclose()` bilan xavfsiz taqqoslaş - `random` bilan tasodifiy sonlar, elementlar va tanlanmalarni oliş hamda ularni `seed()` bilan takrorlaş - Nega parollar va tokenlar uçun `random` emas, `secrets` kerak @@ -43,7 +43,7 @@ print(math.e) `math.pow()` har doim önlik son (float) qaytaradi, `**` esa butun sonlarni butun son holida qoldiradi. `math.isqrt(150)` butun ildizni, `12` ni, qaytaradi. -### Pastga va yuqoriga yuvarlaş +### Pastga va yuqoriga yumaloqlaş ```python import math @@ -61,11 +61,11 @@ print(f"{math.ceil(47 / 12)} ta avtobus buyurtma qiling") # 47 öquvçi, har a 4 ta avtobus buyurtma qiling ``` -`floor` har doim **pastga**, `ceil` esa har doim **yuqoriga** yuvarlaydi, hatto manfiy sonlar uçun ham, `trunc` esa önlik qismni kesib taşlaydi. `ceil` "neçta kerak?" degan savollar uçun juda mos. +`floor` har doim **pastga**, `ceil` esa har doim **yuqoriga** yumaloqlaydi, hatto manfiy sonlar uçun ham, `trunc` esa önlik qismni kesib taşlaydi. `ceil` "neçta kerak?" degan savollar uçun juda mos. ### Önlik sonlarni `isclose` bilan taqqoslaş -Önlik sonlar ikkilik sanoq tizimida saqlanadi, şuning uçun kiçik yuvarlaş xatolari paydo böladi: +Önlik sonlar ikkilik sanoq tizimida saqlanadi, şuning uçun kiçik yumaloqlaş xatolari paydo böladi: ```python import math @@ -116,7 +116,7 @@ print(math.fsum(prices)) 1.0 ``` -Python 3.12 dan boşlab örnatilgan `sum()` ham bunday yuvarlaş xatolarini kamaytiradi (eski versiyalar `0.9999999999999999` ni çiqaradi), `math.fsum()` esa har qanday versiyada aniq. +Python 3.12 dan boşlab örnatilgan `sum()` ham bunday yumaloqlaş xatolarini kamaytiradi (eski versiyalar `0.9999999999999999` ni çiqaradi), `math.fsum()` esa har qanday versiyada aniq. ### Logarifmlar @@ -427,7 +427,7 @@ print(math.isclose(0.1 * 3, 0.3)) True ``` -`14.5 / 4` natijasi `3.625`, bankaning bir qismini sotib olib bölmaydi, şuning uçun **yuqoriga** yuvarlang. +`14.5 / 4` natijasi `3.625`, bankaning bir qismini sotib olib bölmaydi, şuning uçun **yuqoriga** yumaloqlang. ::: ### 2. Baholar statistikasi diff --git a/docs/uz/darslar/07-modules-and-the-standard-library/03-dates-and-times.md b/docs/uz/lessons/07-modules-and-the-standard-library/03-dates-and-times.md similarity index 100% rename from docs/uz/darslar/07-modules-and-the-standard-library/03-dates-and-times.md rename to docs/uz/lessons/07-modules-and-the-standard-library/03-dates-and-times.md diff --git a/docs/uz/darslar/07-modules-and-the-standard-library/04-collections-and-itertools.md b/docs/uz/lessons/07-modules-and-the-standard-library/04-collections-and-itertools.md similarity index 95% rename from docs/uz/darslar/07-modules-and-the-standard-library/04-collections-and-itertools.md rename to docs/uz/lessons/07-modules-and-the-standard-library/04-collections-and-itertools.md index a43ec97..5839961 100644 --- a/docs/uz/darslar/07-modules-and-the-standard-library/04-collections-and-itertools.md +++ b/docs/uz/lessons/07-modules-and-the-standard-library/04-collections-and-itertools.md @@ -79,11 +79,11 @@ Counter({'qahva': 8, 'çoy': 3, 'şakar': 3}) 27 ``` -`+` va `-` counter larni birlaştiradi, `total()` esa barça sanoqlarni qöşadi. +`+` va `-` `Counter` obyektlarini birlaştiradi, `total()` esa barça sanoqlarni qöşadi. ## `defaultdict`: avtomatik standart qiymatlar -Buyurtmalarni mijoz böyiça guruhlaş, *Içma-iç maʼlumotlar* darsidagidek, har bir `append` dan oldin `if customer not in by_customer:` tekşiruvini talab qiladi. `defaultdict` yöq qiymatni siz bergan funksiya, masalan `list` yoki `int`, yordamida avtomatik yaratadi: +Buyurtmalarni mijoz böyiça guruhlaş, *Içma-iç maʼlumotlar* darsidagidek, har bir `append` dan oldin `setdefault()` yoki `if customer not in by_customer:` tekşiruvini talab qiladi. `defaultdict` yöq qiymatni siz bergan funksiya, masalan `list` yoki `int`, yordamida avtomatik yaratadi: ```python from collections import defaultdict @@ -148,7 +148,7 @@ print(queue.popleft()) # birinçi xizmat oladi print(queue) recent = deque(maxlen=3) -for page in ["bosh", "menyu", "çoy", "savat"]: +for page in ["boş", "menyu", "çoy", "savat"]: recent.append(page) print(list(recent)) ``` @@ -208,7 +208,7 @@ print(list(combinations(players, 2))) # juftliklar, tartib muhim emas [('Aziza', 'Bekzod'), ('Aziza', 'Dilnoza'), ('Bekzod', 'Dilnoza')] ``` -`product` içma-iç siklning örnini bosadi, `combinations` esa har bir juftlikni bir marta beradi, xuddi turnirdagi öyinlar kabi. `permutations` turli tartiblarni ham hisoblaydi. +`product` içma-iç siklning örnini bosadi, `combinations` esa har bir juftlikni bir marta beradi, xuddi turnirdagi öyinlar kabi. `permutations` `combinations` kabi işlaydi, lekin `('Aziza', 'Bekzod')` va `('Bekzod', 'Aziza')` ikki xil juftlik hisoblanadi. ### `accumulate`: yiğilib boradigan jami @@ -274,7 +274,7 @@ Samarqand ['Bekzod'] Buxoro ['Farrux'] ``` -Asosiy söz - **ketma-ket**: kalit özgargan har bir joyda yangi guruh boşlanadi, şuning uçun bu faqat maʼlumotlar şahar böyiça tartiblangani uçun işlaydi. Saralanmagan maʼlumotlar uçun `defaultdict(list)` köpinça soddaroq. +Asosiy söz - **ketma-ket**: kalit özgargan har bir joyda yangi guruh boşlanadi, şuning uçun bu misol faqat maʼlumotlar şahar böyiça tartiblangani sababli işlaydi. Saralanmagan maʼlumotlar uçun `defaultdict(list)` köpinça soddaroq. ## Özingiz sinab köring diff --git a/docs/uz/darslar/08-errors-and-files/01-exceptions.md b/docs/uz/lessons/08-errors-and-files/01-exceptions.md similarity index 92% rename from docs/uz/darslar/08-errors-and-files/01-exceptions.md rename to docs/uz/lessons/08-errors-and-files/01-exceptions.md index 62f4f1a..e91b61a 100644 --- a/docs/uz/darslar/08-errors-and-files/01-exceptions.md +++ b/docs/uz/lessons/08-errors-and-files/01-exceptions.md @@ -17,7 +17,7 @@ description: "try va except yordamida xatolarni uşlaş va qayta işlaş: aniq i ## Nega bu muhim -Haqiqiy dasturlar notöğri maʼlumotlarga doim duç keladi: foydalanuvçi son kutilgan joyga `abc` yozadi, fayl öçirilgan, mahsulot kodi luğatda yöq. Hozirgaça bularning har biri dasturingizni **töxtatib qöyardi**. Istisnolarni qayta işlaş şunday deyiş imkonini beradi: "buni sinab kör, agar aynan şu narsa notöğri ketsa, uning örniga buni bajar". +Haqiqiy dasturlar notöğri maʼlumotlarga doim duç keladi: foydalanuvçi son kutilgan joyga `abc` yozadi, fayl öçirilgan, mahsulot kodi luğatda yöq. Hozirgaça bularning har biri dasturingizni **töxtatib qöyardi**. Istisnolarni qayta işlaş şunday deyiş imkonini beradi: "buni sinab kör, agar aynan şu muammo yuz bersa, uning örniga buni bajar". ## `try` va `except` @@ -44,7 +44,7 @@ Dastur davom etmoqda ## Aniq istisnolarni uşlaş -Har doim kutayotgan istisnoning nomini yozing. Törttasi doim uçraydi: `ValueError` (turi töğri, qiymati notöğri, masalan `int("abc")`), `ZeroDivisionError` (`100 / 0`), `KeyError` (luğatda yöq kalit) va `FileNotFoundError` (mavjud bölmagan faylni oçiş). Aniq `except` boşqa xatolarni yaşir**maydi**, şuning uçun kodingizdagi xato yoziş baribir körinadi. +Har doim kutayotgan istisnoning nomini yozing. Törttasi doim uçraydi: `ValueError` (turi töğri, qiymati notöğri, masalan `int("abc")`), `ZeroDivisionError` (`100 / 0`), `KeyError` (luğatda yöq kalit) va `FileNotFoundError` (mavjud bölmagan faylni oçiş). Aniq `except` boşqa xatolarni yaşir**maydi**, şuning uçun kodingizda biror nomni xato yozsangiz, bu baribir körinadi. Bitta `try` da bir neçta `except` bloki bölişi mumkin. Python ularni yuqoridan pastga tekşiradi va mos kelgan **birinçisini** bajaradi. `except ValueError as e` deb yozsangiz, istisno obyekti `e` da saqlanadi, `e` ni çop etsangiz, uning xabari çiqadi: @@ -122,22 +122,22 @@ Bu `Mahsulot topilmadi` ni çop etadi, bu esa yolğon: haqiqiy muammo - notöğr ![Diagramma: Istisnolar ierarxiyasi](/images/companions-webp-uzb/exception-hierarchy.webp){.lesson-diagram width=1536 height=1024 loading=lazy} -Istisno turlari oila daraxtini hosil qiladi. Ota-onani uşlaş uning bolalarini ham uşlaydi: - -```text -BaseException - +-- KeyboardInterrupt - +-- SystemExit - +-- Exception - +-- ArithmeticError - | +-- ZeroDivisionError - +-- LookupError - | +-- IndexError - | +-- KeyError - +-- OSError - | +-- FileNotFoundError - +-- ValueError - +-- TypeError +Istisno turlari oila daraxtini hosil qiladi. Ota turni uşlasangiz, uning bola turlari ham uşlanadi: + +```tree +`BaseException` + `KeyboardInterrupt` + `SystemExit` + `Exception` + `ArithmeticError` + `ZeroDivisionError` + `LookupError` + `IndexError` + `KeyError` + `OSError` + `FileNotFoundError` + `ValueError` + `TypeError` ``` `Exception` ni uşlaş oddiy dastur çaqiradigan deyarli hamma narsani uşlaydi. `BaseException` esa `KeyboardInterrupt` va `SystemExit` ni ham uşlaydi, bu deyarli heç qaçon siz xohlagan narsa emas. @@ -158,7 +158,7 @@ Topilmadi: IndexError Topilmadi: KeyError ``` -Bitta `except LookupError` yöq kalitni ham, notöğri indeksni ham uşladi, `type(e).__name__` esa qaysi biri ekanini körsatadi. Ota-ona va bolalarni birga işlatganda tartib muhim: **aniqroq** `except` ni birinçi qöying, aks holda u heç qaçon bajarilmaydi. +Bitta `except LookupError` yöq kalitni ham, notöğri indeksni ham uşladi, `type(e).__name__` esa qaysi biri ekanini körsatadi. Ota va bola turlarni birga işlatganda tartib muhim: **aniqroq** `except` ni birinçi qöying, aks holda u heç qaçon bajarilmaydi. ## Istisnolar yuqoriga qanday köçadi @@ -216,11 +216,11 @@ Neça kişi? 7 7 kişilik stol ``` -Agar `int()` xato bersa, `break` ötkazib yuboriladi va sikl qaytadan söraydi. Bu saytda `input()` siz "input() uçun qiymatlar" maydoniga yozgan qatorlarni öqiydi; sikl siz bergandan köp qator sörasa, `input()` `EOFError: EOF when reading a line` çaqiradi, şuning uçun röyxatni yaroqli qiymat (bu yerda `7`) bilan tugating. *Kiritilgan maʼlumotni tekşiriş* darsi bu ğoyani qayta işlatiladigan yordamçi funksiyalarga aylantiradi. +Agar `int()` xato bersa, `break` ötkazib yuboriladi va sikl qaytadan söraydi. Bu saytda har bir savol natijada körinadi va dastur javobingizni kutadi, şuning uçun sikl siz yaroqli qiymat (bu yerda `7`) kiritmaguningizça sörayveradi. *Kiritilgan maʼlumotni tekşiriş* darsi bu ğoyani qayta işlatiladigan yordamçi funksiyalarga aylantiradi. ## Özingiz sinab köring -"input() uçun qiymatlar" maydoniga mahsulot va miqdorni har birini alohida qatorga kiriting. `tort`, `abc` yoki `0` kabi notöğrilarini ham sinab köring. +Dasturni işga tuşiring va u söraganda mahsulot va miqdorni kiriting. `tort`, `abc` yoki `0` kabi notöğri qiymatlarni ham sinab köring. @@ -421,7 +421,7 @@ Jami: 15.0, örtaça: 5.00 ## Xulosa - `try` xato berişi mumkin bölgan kodni saqlaydi; `except SomeError as e` aynan şu xatoni, kortej esa bir neçtasini qayta işlaydi. -- `else` faqat muvaffaqiyatda bajariladi. `finally` har safar bajariladi va tozalaş uçun. +- `else` faqat muvaffaqiyatda bajariladi. `finally` har safar bajariladi va tozalaş uçun işlatiladi. - Yalanğoç `except:` va jim `pass` dan saqlaning: ular haqiqiy xatolarni yaşiradi. - Istisnolar ierarxiya hosil qiladi va çaqiruvçilar böylab yuqoriga köçadi: ularni (avval aniqroğini) nima qiliş kerakligini biladigan darajada uşlang. - `while True` + `try` + `break` töğri bölgunça qayta söraydigan kiritiş siklini beradi. diff --git a/docs/uz/darslar/08-errors-and-files/02-raising-and-custom-exceptions.md b/docs/uz/lessons/08-errors-and-files/02-raising-and-custom-exceptions.md similarity index 89% rename from docs/uz/darslar/08-errors-and-files/02-raising-and-custom-exceptions.md rename to docs/uz/lessons/08-errors-and-files/02-raising-and-custom-exceptions.md index c7ea978..b294de0 100644 --- a/docs/uz/darslar/08-errors-and-files/02-raising-and-custom-exceptions.md +++ b/docs/uz/lessons/08-errors-and-files/02-raising-and-custom-exceptions.md @@ -16,7 +16,7 @@ description: "raise yordamida öz funksiyalaringizdan muammolar haqida xabar ber ## Nega bu muhim -Öz funksiyalaringiz Python aniqlay olmaydigan muammolarga duç keladi: `withdraw(balance, -50000)` arifmetik jihatdan töğri, lekin bank uçun bemaʼni. `None` yoki `-1` qaytarişni eʼtiborsiz qoldiriş oson va xato öz sababidan uzoqda paydo böladi. Istisno çaqiriş notöğri harakatni aniq xabar bilan **darhol** töxtatadi va nima qilişni çaqiruvçiga qoldiradi. +Öz funksiyalaringiz Python aniqlay olmaydigan muammolarga duç keladi: `withdraw(balance, -50000)` arifmetik jihatdan töğri, lekin bank uçun bemaʼni. Qaytarilgan `None` yoki `-1` ni eʼtiborsiz qoldiriş oson, natijada xato öz sababidan uzoqda paydo böladi. Istisno çaqiriş notöğri harakatni aniq xabar bilan **darhol** töxtatadi va nima qilişni çaqiruvçiga qoldiradi. ## Istisnoni `raise` bilan çaqiriş @@ -56,10 +56,10 @@ Funksiya muammoni faqat **aniqlaydi**; nima qilişni çaqiruvçi hal qiladi. Bun | `ValueError` | turi töğri, lekin qiymatga ruxsat yöq | | `TypeError` | argument turi notöğri | | `KeyError` | kalit yoki ID luğatda topilmadi | -| `LookupError` | biror narsa topilmadi va buni gap yaxşiroq tuşuntiradi | +| `LookupError` | biror narsa topilmadi va buni töliq gap bilan tuşuntirgan yaxşiroq | | `NotImplementedError` | imkoniyat rejalaştirilgan, lekin hali yozilmagan | -Odatiy tur tekşiruvi: `if not isinstance(percent, (int, float)): raise TypeError(...)`. Ikki tafsilot: `bool` `int` ning bolasi, şuning uçun `isinstance(True, int)` `True`; `KeyError` esa xabarini doim qöştirnoqda körsatadi (`raise KeyError("P999")` `'P999'` ni çiqaradi), şuning uçun uni bitta kalit uçun, gap uçun esa `LookupError` yoki `ValueError` ni işlating. +Odatiy tur tekşiruvi: `if not isinstance(percent, (int, float)): raise TypeError(...)`. Ikki tafsilot: `True` va `False` butun son hisoblanadi, şuning uçun `isinstance(True, int)` `True`; `KeyError` esa xabarini doim qöştirnoqda körsatadi (`raise KeyError("P999")` `'P999'` ni çiqaradi), şuning uçun uni faqat bitta kalit uçun işlating, xabar töliq gap bölsa, `LookupError` yoki `ValueError` ni tanlang. ## Qayta çaqiriş va zanjirlaş @@ -107,9 +107,9 @@ Sabab xatoni tuzatişga yordam bersa (masalan, muvaffaqiyatsiz fayl öqiş) `fro ## Öz istisno turlaringiz -![Diagramma: Öz istisno turlaringiz](/images/companions-webp-uzb/app-error-hierarchy.webp){.lesson-diagram width=1536 height=1024 loading=lazy} +`OutOfStockError` kabi ilovangiz muammolari nomi bilan atalgan istisnolar çaqiruvçilarga aynan şu vaziyatni uşlaş imkonini beradi. Bitta **asosiy** istisno va uning ostida aniqroq istisnolarni yarating: -`OutOfStockError` kabi ilovangiz muammolari nomi bilan atalgan istisnolar çaqiruvçilarga aynan şu vaziyatni uşlaş imkonini beradi. Bitta **asosiy** istisno va uning ostida aniqlarini yarating: +![Diagramma: Öz istisno turlaringiz](/images/companions-webp-uzb/app-error-hierarchy.webp){.lesson-diagram width=1536 height=1024 loading=lazy} ```python class ShopError(Exception): @@ -146,10 +146,10 @@ Keçirasiz: faqat 0 ta somsa qoldi, 3 ta söraldi Buyurtma bajarilmadi (UnknownProductError): 'tort' nomli mahsulot yöq ``` -Klasslar *Klasslar va obyektlar* darsida töliq örganiladi; hozirça `class ShopError(Exception): pass` ni "`Exception` ostidagi, qöşimça heç narsasi yöq **yangi istisno turi**" deb öqing. `OutOfStockError(ShopError)` uning bolasi, şuning uçun `except ShopError` dökonning har qanday muammosini uşlaydi, `NameError` kabi xatolar esa yaşirilmaydi. Örnatilgan turdan ham meros oliş mumkin: `class InvalidPhoneError(ValueError)` ni `except ValueError` ham uşlaydi. Nomlarni örnatilganlar kabi `Error` bilan tugating. +Klasslar *Klasslar va obyektlar* darsida töliq örganiladi; hozirça `class ShopError(Exception): pass` ni "`Exception` ostidagi, qöşimça heç narsasi yöq **yangi istisno turi**" deb öqing. `OutOfStockError(ShopError)` uning bolasi, şuning uçun `except ShopError` dökonning har qanday muammosini uşlaydi, `NameError` kabi xatolar esa yaşirilmaydi. Örnatilgan turdan ham meros oliş mumkin: `class InvalidPhoneError(ValueError)` ni `except ValueError` ham uşlaydi. Nomlarni örnatilgan istisnolar kabi `Error` bilan tugating. ::: info Maʼlumot saqlaydigan istisno -Hozirça `pass` li klass yetarli. Klasslarni örgangandan keyin istisno qiymatlarni ham saqlay oladi, şunda çaqiruvçi xabarni tahlil qilişi şart emas: +Hozirça `pass` li klass yetarli. Klasslarni örganganingizdan keyin istisnoda qiymatlarni ham saqlay olasiz, şunda çaqiruvçi xabarni tahlil qilişi şart emas: ```python class InsufficientFundsError(Exception): @@ -186,7 +186,7 @@ Assertlarni öçirib qöyiş mumkin bölgani uçun ularni foydalanuvçi kiritiş ## Yaxşi xato xabarlarini yoziş -Yaxşi xabar **nima** notöğri ekanini, **qanday qiymat** kelganini va iloji bölsa **nimaga ruxsat borligini** aytadi: `"invalid input"` örniga `"quantity must be a whole number, got '2.5'"`, `"bad date"` örniga `"month must be 1-12, got 13"`. Böş matn körinişi uçun `!r` işlating (`got ''`), Pythonning öz xabarlari kabi kiçik harf bilan boşlang va heç qaçon parollarni qöşmang. +Yaxşi xabar **nima** notöğri ekanini, **qanday qiymat** kelganini va iloji bölsa **nimaga ruxsat borligini** aytadi: `"invalid input"` örniga `"quantity must be a whole number, got '2.5'"`, `"bad date"` örniga `"month must be 1-12, got 13"`. Böş matn ham körinib turişi uçun `!r` işlating (`got ''`), Pythonning öz xabarlari kabi kiçik harf bilan boşlang va xabarga heç qaçon parollarni qöşmang. ## Özingiz sinab köring @@ -225,7 +225,7 @@ print(balance - 100) TypeError: unsupported operand type(s) for -: 'str' and 'int' ``` -Xato satri `balance` da saqlandi va dastur keyinroq, boşqa joyda yiqildi. Uning örniga manbada çaqiring. +Xato satri `balance` da saqlandi va dastur keyinroq, boşqa joyda yiqildi. Buning örniga istisnoni muammo çiqqan joyning özida çaqiring. ### 3. Maxsus klassda `Exception` ni unutiş @@ -297,7 +297,7 @@ ValueError: passengers 1-6 oraliğida bölişi kerak, berilgan qiymat: 9 ### 3. Kutubxona istisnolari -Ikki bolali `LibraryError` yarating: `BookNotFoundError` va `BookAlreadyBorrowedError`. `borrow(library, title)` funksiyasini yozing, bunda `library` sarlavhalarni `True` (mavjud) yoki `False` (olingan) ga böğlaydi: mos istisnoni çaqiring yoki kitobni olingan deb belgilang. `"Python asoslari"` ni ikki marta, `"Dune"` ni bir marta oling, `LibraryError` ni uşlang. +Ikki bolali `LibraryError` yarating: `BookNotFoundError` va `BookAlreadyBorrowedError`. `borrow(library, title)` funksiyasini yozing, bunda `library` kitob nomlarini `True` (mavjud) yoki `False` (olingan) ga boğlaydi: mos istisnoni çaqiring yoki kitobni olingan deb belgilang. `"Python asoslari"` ni ikki marta, `"Dune"` ni bir marta oling, `LibraryError` ni uşlang. ::: details Yeçim ```python @@ -336,7 +336,7 @@ BookNotFoundError: 'Dune' nomli kitob yöq ### 4. Xatoni tarjima qiliş -`exchange_rates = {"USD": 12600, "EUR": 13700}` bilan `to_som(amount, currency)` funksiyasini yozing. Nomaʼlum valyuta uçun asl `KeyError` **dan** `ValueError("unsupported currency: ...")` çaqiring. `to_som(10, "GBP")` uçun `e` va `e.__cause__` ni çop eting. +`exchange_rates = {"USD": 12600, "EUR": 13700}` bilan `to_som(amount, currency)` funksiyasini yozing. Nomaʼlum valyuta uçun `ValueError("unsupported currency: ...")` çaqiring va uni `from` bilan asl `KeyError` ga boğlang. `to_som(10, "GBP")` uçun `e` va `e.__cause__` ni çop eting. ::: details Yeçim ```python diff --git a/docs/uz/darslar/08-errors-and-files/03-input-validation.md b/docs/uz/lessons/08-errors-and-files/03-input-validation.md similarity index 93% rename from docs/uz/darslar/08-errors-and-files/03-input-validation.md rename to docs/uz/lessons/08-errors-and-files/03-input-validation.md index ddc3e6c..8126482 100644 --- a/docs/uz/darslar/08-errors-and-files/03-input-validation.md +++ b/docs/uz/lessons/08-errors-and-files/03-input-validation.md @@ -17,13 +17,13 @@ description: "Dasturlarni notöğri kiritişga çidamli qiliş: matnni normalla ## Nega bu muhim -Foydalanuvçilar xato yozadi, böşliq qöşadi, `yes` örniga `Yes` yozadi va `-5` ta çipta söraydi. Kiritişga işonadigan dastur yiqiladi yoki, yanada yomoni, notöğri maʼlumot bilan işlaşda davom etadi. **Tekşiriş** maʼlumotni eşikda tekşiradi, şunda kodingizning qolgan qismi unga tayana oladi. +Foydalanuvçilar xato yozadi, böşliq qöşadi, `yes` örniga `Yes` yozadi va `-5` ta çipta söraydi. Kiritişga işonadigan dastur yiqiladi yoki, yanada yomoni, notöğri maʼlumot bilan işlaşda davom etadi. **Tekşiriş** (validation) maʼlumotni dasturga kirişdayoq nazorat qiladi, şunda kodingizning qolgan qismi unga tayana oladi. ## Kiritişga heç qaçon işonmang -Siz `7` kutasiz, `seven`, `7.5` yoki `""` olasiz; yoş kutasiz, `-4` olasiz. Tekşiriş uç qadamdan iborat: **normallaştiriş** (böşliqlar, harf registri), **özgartiriş** (`int` yoki `float` ga) va **qoidalarni tekşiriş** (oraliq, tanlovlar, uzunlik, format). +Siz `7` kutasiz, `yetti`, `7.5` yoki `""` olasiz; yoş kutasiz, `-4` olasiz. Tekşiriş uç qadamdan iborat: **normallaştiriş** (böşliqlar, harf registri), **özgartiriş** (`int` yoki `float` ga) va **qoidalarni tekşiriş** (oraliq, tanlovlar, uzunlik, format). -`strip()` ikki çetdagi böşliqlarni olib taşlaydi, `lower()` esa harf registrini eʼtiborsiz qoldiradi: +`strip()` ikki çetdagi böşliqlarni olib taşlaydi, `lower()` esa barça harflarni kiçik qilib, registr farqini yöqotadi: ```python for raw in ["yes", " Yes", "YES ", "no"]: @@ -181,11 +181,11 @@ U saqlaşga tayyor tozalangan raqamni yoki `None` ni qaytaradi. | | `(ok, message)` qaytariş | Istisno çaqiriş | |---|---|---| -| Nimaga mos | formalar, u yerda notöğri kiritiş odatiy hol | asosiy funksiyalar, u yerda notöğri maʼlumot kutilmagan | -| Çaqiruvçi tekşirişni unutsa | notöğri qiymat ötib ketadi | dastur baland ovozda töxtaydi | +| Nimaga mos | notöğri kiritiş odatiy hol bölgan formalar | notöğri maʼlumot kutilmagan asosiy funksiyalar | +| Çaqiruvçi tekşirişni unutsa | notöğri qiymat ötib ketadi | dastur aniq xato bilan töxtaydi | | Barça muammolarni bir yöla yiğiş | oson | qiyinroq | -Keng tarqalgan kombinatsiya: **çetda tekşiriş** (foydalanuvçi yozadigan joyda) döstona sikllar bilan va xavfsizlik töri sifatida asosiy funksiyalar **içida çaqiriş**. +Köp qöllanadigan yondaşuv: foydalanuvçi maʼlumot yozadigan joyda, yaʼni **çetda**, döstona sikllar bilan tekşiriş, asosiy funksiyalar **içida** esa xavfsizlik töri sifatida istisno çaqiriş. ## Urinişlarni çeklaş @@ -220,7 +220,7 @@ Umumiy yordamçi oxirgi urinişdan keyin istisno çaqirişi ham mumkin. ## Özingiz sinab köring -"input() uçun qiymatlar" maydoniga har birini alohida qatorga `abc`, `25`, `3` kabi qiymatlar yozing. Keyin taom uçun ikkinçi savol qöşing. +Dasturni işga tuşiring va savollarga `abc`, `25`, `3` kabi qiymatlar bilan javob bering. Keyin taom uçun ikkinçi savol qöşing. @@ -300,7 +300,7 @@ for text in ["100000", " 140100 ", "10000", "1OOOOO"]: ### 3. Parol qoidalari -`(ok, problems)` qaytaradigan `check_password(password)` funksiyasini yozing, bunda `problems` buzilgan **har bir** qoidani sanaydi: kamida 8 belgi, raqam, harf, böşliqsiz. `"secret"`, `"my pass 1"` va `"samarqand2026"` ni sinab köring. +`(ok, problems)` qaytaradigan `check_password(password)` funksiyasini yozing, bunda `problems` - buzilgan **barça** qoidalar röyxati: kamida 8 belgi, raqam, harf, böşliqsiz. `"secret"`, `"my pass 1"` va `"samarqand2026"` ni sinab köring. ::: details Yeçim ```python diff --git a/docs/uz/darslar/08-errors-and-files/04-files-and-pathlib.md b/docs/uz/lessons/08-errors-and-files/04-files-and-pathlib.md similarity index 97% rename from docs/uz/darslar/08-errors-and-files/04-files-and-pathlib.md rename to docs/uz/lessons/08-errors-and-files/04-files-and-pathlib.md index 1cd6ace..d5b2337 100644 --- a/docs/uz/darslar/08-errors-and-files/04-files-and-pathlib.md +++ b/docs/uz/lessons/08-errors-and-files/04-files-and-pathlib.md @@ -38,7 +38,7 @@ print("Saqlandi") Saqlandi ``` -Qisma-qism: +Har bir qism nima qiladi: - `"w"` faylni **yoziş** uçun oçadi: yöq fayl yaratiladi, mavjud fayl esa **öçirib yuboriladi**. - `encoding="utf-8"` belgilar baytlarga qanday aylanişini aytadi. Uni har doim bering (nega ekanini pastdagi kodirovkalar bölimi körsatadi). @@ -210,7 +210,7 @@ report.txt False True False ``` -`replace()` faylni qayta nomlaydi yoki köçiradi va nişon fayl mavjud bölsa, uni qayta yozadi. (`rename()` Linux va macOS da xuddi şunday işlaydi, lekin Windows da `FileExistsError` beradi.) `unlink()` faylni öçiradi: savat yöq, fayl butunlay yöqoladi. `shutil.copy()` fayl mazmunini nusxalaydi. +`replace()` faylni qayta nomlaydi yoki köçiradi va nişon fayl mavjud bölsa, uni qayta yozadi. (`rename()` Linux va macOS da xuddi şunday işlaydi, lekin Windows da `FileExistsError` beradi.) `unlink()` faylni öçiradi: fayl Savatga (Recycle Bin) tuşmaydi, butunlay yöqoladi. `shutil.copy()` fayl mazmunini nusxalaydi. ## Kodirovkalar: `str` va `bytes` @@ -355,9 +355,9 @@ Eng yuqori: 36 ``` ::: -### 3. Kengaytma böyiça tartiblaş +### 3. Kengaytma böyiça guruhlaş -`cv.pdf`, `photo1.jpg`, `photo2.jpg`, `notes.txt` va `budget.pdf` fayllari bilan `downloads` papkasini yarating (mazmuni muhim emas). Keyin har bir kengaytmani fayl nomlarining saralangan röyxatiga böğlaydigan luğat tuzib, çop eting: `{'.jpg': [...], '.pdf': [...], '.txt': [...]}`. +`cv.pdf`, `photo1.jpg`, `photo2.jpg`, `notes.txt` va `budget.pdf` fayllari bilan `downloads` papkasini yarating (mazmuni muhim emas). Keyin har bir kengaytmani fayl nomlarining saralangan röyxatiga boğlaydigan luğat tuzib, çop eting: `{'.jpg': [...], '.pdf': [...], '.txt': [...]}`. ::: details Yeçim ```python @@ -381,7 +381,7 @@ print(dict(sorted(by_extension.items()))) ``` ::: -### 4. Xavfsiz qator sanağiç +### 4. Xavfsiz qator hisoblagiçi Matnli fayldagi böş bölmagan qatorlar sonini qaytaradigan yoki fayl mavjud bölmasa `None` qaytaradigan `count_lines(path)` funksiyasini yozing. Uni özingiz yaratgan faylda va `"missing.txt"` da sinab köring. diff --git a/docs/uz/darslar/08-errors-and-files/05-csv.md b/docs/uz/lessons/08-errors-and-files/05-csv.md similarity index 96% rename from docs/uz/darslar/08-errors-and-files/05-csv.md rename to docs/uz/lessons/08-errors-and-files/05-csv.md index ba4f964..1c3fb25 100644 --- a/docs/uz/darslar/08-errors-and-files/05-csv.md +++ b/docs/uz/lessons/08-errors-and-files/05-csv.md @@ -17,7 +17,7 @@ description: "csv moduli yordamida CSV fayllarni öqiş va yoziş: reader va wri ## Nega bu muhim -CSV ("comma-separated values", vergul bilan ajratilgan qiymatlar) - jadvalni matnli faylda saqlaşning eng oddiy usuli. Elektron jadvallar uni eksport qiladi, banklar köçirmalarni unda yuboradi, oçiq maʼlumotlar portallari unda çop etadi. Pythonda CSV bilan elektron jadvallardagi zerikarli işlarni avtomatlaştiriş mumkin: bir oylik savdoni qöşiş, sinf röyxatini tozalaş yoki Excel uçun hisobot tayyorlaş. +CSV ("comma-separated values", vergul bilan ajratilgan qiymatlar) - jadvalni matnli faylda saqlaşning eng oddiy usuli. Elektron jadvallar uni eksport qiladi, banklar köçirmalarni şu formatda yuboradi, oçiq maʼlumotlar portallari maʼlumotlarni şu formatda eʼlon qiladi. Pythonda CSV bilan elektron jadvallardagi zerikarli işlarni avtomatlaştiriş mumkin: bir oylik savdoni qöşiş, sinf röyxatini tozalaş yoki Excel uçun hisobot tayyorlaş. ## CSV fayl qanday körinadi @@ -59,7 +59,7 @@ date,city,product,quantity,price 2026-09-02,Toşkent,palov,2,45000 ``` -`csv.writer(file)` oçiq faylni öraydi. `writerow(row)` bitta röyxatni bitta qator qilib yozadi, `writerows(rows)` köplarini yozadi, sonlar esa avtomatik matnga aylanadi. +`csv.writer(file)` oçiq faylni öraydi. `writerow(row)` bitta röyxatni bitta qator qilib yozadi, `writerows(rows)` bir neçta qatorni yozadi, sonlar esa avtomatik matnga aylanadi. ::: warning Har doim newline="" işlating `csv` moduli öqiydigan yoki yozadigan CSV fayllarni `newline=""` bilan oçing. Modul qator oxirlarini özi boşqaradi; busiz yangi qatorlarni özgartiriş (*Fayllar va pathlib* darsiga qarang) Windows da har bir qatordan keyin **böş qator** qöşib yuboradi. Bu misollardagi kabi faylning matnini şunçaki çop etiş uçun oddiy `open()` yetarli. @@ -103,7 +103,7 @@ Ustunlar: ['date', 'city', 'product', 'quantity', 'price'] Jami: 215,000 söm ``` -`next(reader)` faqat bitta qatorni öqiydi - sikldan oldin sarlavhani olib qöyişning qulay usuli. Qatorni nomlangan özgaruvçilarga ajratiş öqişli va qatordagi maydonlar soni notöğri bölsa, `ValueError` bilan baland ovozda xato beradi. +`next(reader)` faqat bitta qatorni öqiydi - sikldan oldin sarlavhani olib qöyişning qulay usuli. Qatorni nomlangan özgaruvçilarga ajratiş kodni tuşunarli qiladi, qatordagi maydonlar soni notöğri bölsa esa darhol `ValueError` beradi. ## `DictReader`: qatorlar luğat sifatida @@ -471,7 +471,7 @@ Dilnoza,5,5,5.0 ### 5. Oylik hisobot -`date,category,amount` ustunli va yeçimda körsatilgan qatorli `payments.csv` ni yozing (ikki oy davomidagi tölovlar, ulardan birining summasi `n/a`). Har bir oy (`YYYY-MM`) uçun nomi böyiça saralangan har bir toifaning jamisini va oyning jamisini çop eting. Summasi yaroqsiz qatorlarni qator raqami bilan ogohlantiriş çop etib, ötkazib yuboring. +`date,category,amount` ustunli va yeçimda körsatilgan qatorli `payments.csv` ni yozing (ikki oy davomidagi tölovlar, ulardan birining summasi `n/a`). Har bir oy (`YYYY-MM`) uçun nomi böyiça saralangan har bir toifaning jamisini va oyning jamisini çop eting. Summasi yaroqsiz qatorlarni ötkazib yuboring va ular uçun qator raqami körsatilgan ogohlantiriş çop eting. ::: details Yeçim ```python diff --git a/docs/uz/darslar/08-errors-and-files/06-json.md b/docs/uz/lessons/08-errors-and-files/06-json.md similarity index 91% rename from docs/uz/darslar/08-errors-and-files/06-json.md rename to docs/uz/lessons/08-errors-and-files/06-json.md index a3a297a..3d347e1 100644 --- a/docs/uz/darslar/08-errors-and-files/06-json.md +++ b/docs/uz/lessons/08-errors-and-files/06-json.md @@ -43,11 +43,11 @@ U Python luğatiga öxşaydi, lekin `true`/`false`/`null` va **faqat** qöş qö | `true` / `false` | `True` / `False` | | `null` | `None` | -Kortej ham massiv sifatida yoziladi, JSON obyekt kalitlari esa har doim satr (pastdagi Köp uçraydigan xatolarga qarang). +Kortej ham massiv sifatida yoziladi, JSON obyekt kalitlari esa har doim satr (pastdagi **Köp uçraydigan xatolar** bölimiga qarang). ## `dumps` va `loads`: satrlar -`json.dumps()` ("dump string") Python maʼlumotlarini JSON satriga aylantiradi. `json.loads()` ("load string") JSON satrini yana Python maʼlumotlariga tahlil qiladi: +`json.dumps()` ("dump string") Python maʼlumotlarini JSON satriga aylantiradi. `json.loads()` ("load string") JSON satrini tahlil qilib, yana Python maʼlumotlariga aylantiradi: ```python import json @@ -70,7 +70,7 @@ JSON satrida `true`, `null` va qöş qöştirnoqlar bor; `loads` dan keyin sizda ## Çiroyli natija: `indent`, `sort_keys`, `ensure_ascii` -Standart holatda `dumps` hammasini bitta qatorga yozadi va har bir ASCII bölmagan harfni escape kod bilan almaştiradi: yaroqli, lekin öqib bölmaydi. `indent=2` natijani qatorlarga taqsimlaydi, `sort_keys=True` kalitlarni tartiblaydi, `ensure_ascii=False` esa `ö` va `ş` kabi harflarni saqlab qoladi: +Standart holatda `dumps` hammasini bitta qatorga yozadi va har bir ASCII bölmagan harfni escape ketma-ketligi bilan almaştiradi: natija yaroqli, lekin uni öqiş qiyin. `indent=2` natijani qatorlarga taqsimlaydi, `sort_keys=True` kalitlarni tartiblaydi, `ensure_ascii=False` esa `ö` va `ş` kabi harflarni saqlab qoladi: ```python import json @@ -95,7 +95,7 @@ Bunday JSON ni faylga saqlaganda uni `encoding="utf-8"` bilan oçing. ## `dump` va `load`: fayllar -`s` siz funksiyalar **fayllar** bilan işlaydi: `json.dump(data, file)` yozadi, `json.load(file)` esa öqiydi: +Nomida `s` bölmagan funksiyalar **fayllar** bilan işlaydi: `json.dump(data, file)` yozadi, `json.load(file)` esa öqiydi: ```python import json @@ -142,7 +142,7 @@ print(loaded["books"][0]["title"]) ## Içma-iç JSON böylab harakatlaniş -Haqiqiy JSON köpinça bir neçta daraja çuqur. Unda xuddi *Içma-iç maʼlumotlar* darsidagidek bir qadamdan harakatlaning: +Haqiqiy JSON köpinça bir neçta daraja çuqur. Unda xuddi *Içma-iç maʼlumotlar* darsidagidek qadamma-qadam harakatlaning: ```python import json @@ -175,7 +175,7 @@ Nukus: yopiq komissiya haqida maʼlumot yöq ``` -Standart qiymatli `.get()` xizmat qoldirib ketgan maydonlarni hal qiladi. +Standart qiymatli `.get()` xizmat javobga qöşmagan maydonlarni ham muammosiz hal qiladi. ## Ilova sozlamalarini saqlaş va yuklaş @@ -235,7 +235,7 @@ TypeError: Object of type set is not JSON serializable Buni tuzatişning ikki usuli bor: -**1. Saqlaşdan oldin özgartiriş**, bu töliq nazorat beradi: `date(2027, 3, 21).isoformat()` `"2027-03-21"` satrini beradi, `sorted(tags)` töplamni röyxatga aylantiradi, yuklagandan keyin esa `date.fromisoformat()` va `set()` asl turlarni tiklaydi. 4-maşq buni maşq qildiradi. +**1. Saqlaşdan oldin özgartiriş**, bu töliq nazorat beradi: `date(2027, 3, 21).isoformat()` `"2027-03-21"` satrini beradi, `sorted(tags)` töplamni röyxatga aylantiradi, yuklagandan keyin esa `date.fromisoformat()` va `set()` asl turlarni tiklaydi. Buni 4-maşqda maşq qilasiz. **2. `default=` dan foydalaniş** - tezkor tuzatiş. Python bu funksiyani özi işlay olmaydigan har bir qiymat uçun çaqiradi; `default=str` bunday qiymatlarni satrga aylantiradi: @@ -279,7 +279,7 @@ Yaroqsiz JSON: Expecting property name enclosed in double quotes (1-qator, 2-ust Yaroqsiz JSON: Expecting ',' delimiter (1-qator, 18-ustun) ``` -Oxirgi vergullar va yakka qöştirnoqlar - qöl bilan tahrirlaşdagi eng köp uçraydigan xatolar, şuning uçun JSON ni heç qaçon f-satrlar bilan qöl bilan yasamang: `json.dumps()` ni işlating. `JSONDecodeError` - `ValueError` ning bolasi. +Oxiridagi ortiqça vergullar va bittalik qöştirnoqlar - qöl bilan tahrirlaşdagi eng köp uçraydigan xatolar, şuning uçun JSON ni heç qaçon f-satrlar bilan qöl bilan yasamang: `json.dumps()` ni işlating. `JSONDecodeError` - `ValueError` ning bolasi. Işonçli yuklovçi `FileNotFoundError` ni ham, `json.JSONDecodeError` ni ham uşlaydi (5-maşqqa qarang). @@ -391,7 +391,7 @@ Se: 36 C ### 3. Eng yaxşi natijalar fayli -`scores.json` ni (ismdan eng yaxşi ballgaça; fayl bölmasa `{}`) yuklab, har bir öyinçining faqat **yuqoriroq** ballini saqlab qoladigan va faylni saqlaydigan `add_score(name, score)` funksiyasini yozing. Uni `Aziza 120`, `Bekzod 95`, `Aziza 80`, `Bekzod 140` uçun çaqiring, keyin faylni çop eting. +`scores.json` ni (har bir ismga eng yaxşi ball mos keladi; fayl bölmasa `{}`) yuklab, har bir öyinçining faqat **yuqoriroq** ballini saqlab qoladigan va faylni saqlaydigan `add_score(name, score)` funksiyasini yozing. Uni `Aziza 120`, `Bekzod 95`, `Aziza 80`, `Bekzod 140` uçun çaqiring, keyin faylni çop eting. ::: details Yeçim ```python diff --git a/docs/uz/darslar/08-errors-and-files/07-context-managers-basics.md b/docs/uz/lessons/08-errors-and-files/07-context-managers-basics.md similarity index 93% rename from docs/uz/darslar/08-errors-and-files/07-context-managers-basics.md rename to docs/uz/lessons/08-errors-and-files/07-context-managers-basics.md index f1c1099..f2d1a16 100644 --- a/docs/uz/darslar/08-errors-and-files/07-context-managers-basics.md +++ b/docs/uz/lessons/08-errors-and-files/07-context-managers-basics.md @@ -16,7 +16,7 @@ description: "with nima qilişi va nega muhimligini tuşuniş: xato yuz berganda ## Nega bu muhim -Köp vazifalar juft bölib keladi: faylni **oçiş** va **yopiş**, vaqtinçalik papkani **yaratiş** va **öçiriş**, sozlamani **özgartiriş** va **qaytariş**. Ikkinçi yarmini unutiş oson, xato kodingizning örtasidan otilib çiqsa, u umuman ötkazib yuboriladi. Yopilmagan fayl diskka heç qaçon yozilmagan maʼlumotlarni yöqotişi mumkin. `with` operatori ikkinçi yarmi har doim bajarilişini kafolatlaydi. Siz undan *Fayllar va pathlib* darsidan beri foydalanasiz; endi u aslida nima qilişini körasiz. +Köp vazifalar juft bölib keladi: faylni **oçiş** va **yopiş**, vaqtinçalik papkani **yaratiş** va **öçiriş**, sozlamani **özgartiriş** va **qaytariş**. Ikkinçi yarmini unutiş oson, kod yarmida xato yuz bersa esa u umuman bajarilmay qoladi. Yopilmagan fayl diskka heç qaçon yozilmagan maʼlumotlarni yöqotişi mumkin. `with` operatori ikkinçi yarmi har doim bajarilişini kafolatlaydi. Siz undan *Fayllar va pathlib* darsidan beri foydalanib kelyapsiz; endi u aslida nima qilişini körasiz. ## `with` siz hayot @@ -41,7 +41,7 @@ Yopildimi? False Fayl hali ham oçiq. Yozgan matningiz köpinça xotiradagi **buferda** saqlanadi va faqat fayl yopilganda diskka yoziladi, şuning uçun bu yerdagi yiqiliş böş yoki çala faylni qoldirişi mumkin. -Töğri qöl variant *Istisnolarni qayta işlaş* darsida tanişgan `finally` dan foydalanadi: +Qölda yozilgan töğri variant *Istisnolarni qayta işlaş* darsida tanişgan `finally` dan foydalanadi: ```python file = open("orders.txt", "w", encoding="utf-8") @@ -72,7 +72,7 @@ with open(...) as file: 1. tayyorlaş: faylni oçib, uni "file" deb nomla yoki sikldan break bilan çiqsa ham) ``` -Tozalaş blok içida **istisno çaqirilsa ham** bajariladi. Istisno keyin davom etadi, şuning uçun uni uşlaşingiz mumkin: +Tozalaş blok içida **istisno çaqirilsa ham** bajariladi. Istisno esa yöqolmaydi va bundan keyin ham uzatiladi, şuning uçun uni uşlaşingiz mumkin: ```python try: @@ -102,7 +102,7 @@ Kontekst menejerida ikkita maxsus metod bor: `__enter__` blok boşida, `__exit__ ## Bir vaqtda bir neçta kontekst menejeri -Bitta `with` vergul bilan ajratilgan bir neçta kontekst menejerini boşqara oladi. Ular çapdan önga tayyorlanadi va teskari tartibda tozalanadi. Qator uzun bölsa, ularni qavsga oling: +Bitta `with` vergul bilan ajratilgan bir neçta kontekst menejerini boşqara oladi. Ular çapdan öngga tayyorlanadi va teskari tartibda tozalanadi. Qator uzun bölsa, ularni qavsga oling: ```python with open("names.txt", "w", encoding="utf-8") as file: @@ -352,7 +352,7 @@ print(clear_cache(["page1.cache", "page2.cache"])) ### 4. Vaqtinçalik papkada işlaş -`tempfile.TemporaryDirectory()` içida `120000`, `95000`, `143000` sonlarini saqlaydigan `day1.txt`, `day2.txt`, `day3.txt` nomli uçta fayl yarating. Ularni `glob` bilan qayta öqing, jamini çop eting va blokdan keyin papka hali ham bormi, çop eting. +`tempfile.TemporaryDirectory()` içida `120000`, `95000`, `143000` sonlarini saqlaydigan `day1.txt`, `day2.txt`, `day3.txt` nomli uçta fayl yarating. Ularni `glob` bilan qayta öqing, jamini çop eting, keyin blokdan çiqqaç papka hali ham bor-yöqligini çop eting. ::: details Yeçim ```python @@ -406,7 +406,7 @@ Toşkent: palov 45000 Buxoro: somsa 8000 ``` -`suppress` birinçi bölib kiritiladi, şuning uçun `samarqand.txt` uçun `open()` muvaffaqiyatsiz bölganda `FileNotFoundError` uning içida çaqiriladi va eʼtiborsiz qoldiriladi, sikl esa keyingi şaharga ötadi. +`suppress` birinçi bölib faollaşadi, şuning uçun `samarqand.txt` uçun `open()` muvaffaqiyatsiz bölganda `FileNotFoundError` uning içida çaqiriladi va eʼtiborsiz qoldiriladi, sikl esa keyingi şaharga ötadi. ::: ## Xulosa diff --git a/docs/uz/darslar/08-errors-and-files/08-expense-tracker.md b/docs/uz/lessons/08-errors-and-files/08-expense-tracker.md similarity index 92% rename from docs/uz/darslar/08-errors-and-files/08-expense-tracker.md rename to docs/uz/lessons/08-errors-and-files/08-expense-tracker.md index 3aa735c..c25922d 100644 --- a/docs/uz/darslar/08-errors-and-files/08-expense-tracker.md +++ b/docs/uz/lessons/08-errors-and-files/08-expense-tracker.md @@ -9,7 +9,7 @@ description: "Tekşirilgan kiritiş, öz istisnolari, JSON ga saqlaş va yuklaş ::: tip Nimalarni örganasiz - Kiçik funksiyalar va öz istisnongiz yordamida foydalanuvçi kiritişini qanday tekşiriş -- Maʼlumotlarni JSON ga qanday saqlaş, qayta yuklaş va yöq yoki buzilgan fayldan qanday omon çiqiş +- Maʼlumotlarni JSON ga qanday saqlaş, qayta yuklaş va fayl yöq yoki buzilgan bölganda ham dasturni qanday yiqitmaslik - Xuddi şu maʼlumotlarni jadval dasturi uçun CSV ga qanday eksport qiliş - `defaultdict` va `Counter` bilan pulni oylar va toifalar böyiça qanday jamlaş - Menyuli dasturni kodning köp qismi sof va testlaş mumkin bölgan tarzda qanday tuziş @@ -44,7 +44,7 @@ Imkoniyatlar: | Xarajat qöşiş: summa, toifa, sana, izoh | `input()`, tekşiriş funksiyalari | | Notöğri kiritişni aniq xabar bilan rad etiş | öz `ExpenseError` istisnomiz, `raise`, `try` / `except` | | Barça xarajatlarni saqlaş va yuklaş | `json`, `pathlib`, `with open(...)` | -| Yöq yoki buzilgan fayldan omon çiqiş | `FileNotFoundError`, `json.JSONDecodeError`, `UnicodeDecodeError` | +| Fayl yöq yoki buzilgan bölganda ham yiqilmaslik | `FileNotFoundError`, `json.JSONDecodeError`, `UnicodeDecodeError` | | Jadval dasturiga eksport qiliş | `csv.DictWriter` | | Toifalar böyiça oylik jamlar, eng katta toifalar | `defaultdict`, `Counter.most_common()` | | Byudjet ogohlantirişlari | çegaralar luğati | @@ -60,26 +60,34 @@ Bitta xarajat oddiy luğatdir. Sanalar ISO satrlari (`"2026-09-03"`) sifatida sa Funksiyalar uç qatlamni taşkil qiladi: -```text -+------------------ menyu (foydalanuvçi bilan gaplaşadi) ----------+ -| main() add_expense() list_expenses() show_month() | -+------------------------------------------------------------------+ - | | | - v v v -+---- tekşiriş (sof) ------+ +---- hisobotlar (sof) ----+ +---- fayllar -------------+ -| parse_amount(text) | | expenses_for_month(...) | | load_expenses(path) | -| parse_category(text) | | totals_by_category(...) | | save_expenses(path, ...) | -| parse_date(text, today) | | top_categories(...) | | export_csv(path, ...) | -| make_expense(...) | | budget_warnings(...) | | | -| -> raise ExpenseError | | format_month_report(...) | | | -+--------------------------+ +--------------------------+ +--------------------------+ +```flow +menyu :: foydalanuvçi bilan gaplaşadi + `main()` + `add_expense()` + `list_expenses()` + `show_month()` +| tekşiriş [sof] + `parse_amount(text)` + `parse_category(text)` + `parse_date(text, today)` + `make_expense(...)` -> `raise ExpenseError` +| hisobotlar [sof] + `expenses_for_month(...)` + `totals_by_category(...)` + `top_categories(...)` + `budget_warnings(...)` + `format_month_report(...)` +| fayllar + `load_expenses(path)` + `save_expenses(path, ...)` + `export_csv(path, ...)` ``` Faqat yuqori qatlam `input()` va `print()` dan foydalanadi. Tekşiriş va hisobot funksiyalari qiymat olib, qiymat qaytaradi, şuning uçun ularni `assert` bilan testlaş mumkin. Hatto "bugun" ham içkarida `date.today()` ni çaqiriş örniga parametr sifatida uzatiladi, şunda testlar haqiqiy sanaga boğliq bölmaydi. ## 1-qadam: Kiritişni öz istisnomiz bilan tekşiriş -Har bir tahlilçi funksiya bitta maydonni tekşiradi va yoki toza qiymat qaytaradi, yoki `ExpenseError` ni çaqiradi. `ValueError` dan voris oliş mos keladi, çunki muammo notöğri qiymatda. +Har bir tahlilçi funksiya bitta maydonni tekşiradi va yoki toza qiymat qaytaradi, yoki `ExpenseError` ni çaqiradi. Uni `ValueError` ning bolasi qiliş maʼqul, çunki muammo notöğri qiymatda. ```python from datetime import date @@ -162,7 +170,7 @@ Eʼtibor beriş kerak bölgan jihatlar: ## 2-qadam: JSON ni xavfsiz saqlaş va yuklaş -Yuklaş uç holatni boşqarişi kerak: fayl hali mavjud emas (birinçi işga tuşiriş), fayl joyida va fayl buzilgan. +Yuklaş uç holatni boşqarişi kerak: fayl hali mavjud emas (birinçi işga tuşiriş), fayl bor va yaroqli, fayl buzilgan. ```python import json @@ -219,7 +227,7 @@ Hozirgi fayllar: ['expenses.json.bak'] Buzilgan fayl ustidan yozilmaydi, balki `expenses.json.bak` ga **köçiriladi**. Agar foydalanuvçi faylni qölda tahrirlab, xato qilib qöygan bölsa, uning maʼlumotlari tuzatiş uçun hali ham joyida. `JSONDecodeError` xabarida qator va ustun bor, şuning uçun u qayerga qaraş kerakligini aytadi. -Xuddi şu tarmoq `UnicodeDecodeError` ni ham uşlaydi. U fayl UTF-8 matni bölmaganda, masalan eski Windows muharriri boşqa kodirovkada saqlagan faylda sodir böladi. Bu `JSONDecodeError` emas, `ValueError`, şuning uçun kortejda u bölmasa, dastur işga tuşişdayoq yiqilgan bölardi. +Xuddi şu `except` tarmoği `UnicodeDecodeError` ni ham uşlaydi. U fayl UTF-8 matni bölmaganda, masalan eski Windows muharriri boşqa kodirovkada saqlagan faylda sodir böladi. Bu `JSONDecodeError` emas, `ValueError`, şuning uçun kortejda u bölmasa, dastur işga tuşişdayoq yiqilgan bölardi. `ensure_ascii=False` faylda `Toşkent - Samarqand` kabi izohlar yoki kirill matnini öqişli saqlaydi. `indent=2` esa faylni körib çiqişni osonlaştiradi. @@ -260,7 +268,7 @@ date,category,amount,note 2026-09-03,ovqat,45000,"Palov, salat" ``` -`DictWriter` luğatlarni töğridan-töğri qabul qiladi, `fieldnames` esa ustunlar tartibini belgilaydi. `Palov, salat` izohida vergul bor, şuning uçun `csv` moduli uni avtomatik ravişda qoştirnoqqa oldi. CSV fayllarni doimo `newline=""` bilan oçing, aks holda Windowsda qatorlar orasida böş qatorlar paydo bölişi mumkin. +`DictWriter` luğatlarni töğridan-töğri qabul qiladi, `fieldnames` esa ustunlar tartibini belgilaydi. `Palov, salat` izohida vergul bor, şuning uçun `csv` moduli uni avtomatik ravişda qöştirnoqqa oldi. CSV fayllarni doimo `newline=""` bilan oçing, aks holda Windowsda qatorlar orasida böş qatorlar paydo bölişi mumkin. ## 4-qadam: Toifalar böyiça oylik hisobot @@ -313,7 +321,7 @@ Eng katta 2 ta: [('ijara', 3000000), ('ovqat', 1245000)] ``` - `expenses_for_month` ISO sana formatidan foydalanadi: 2026-yil sentyabrining har bir sanasi `2026-09-` bilan boşlanadi. `:02d` formati `9` ni `09` ga aylantiradi. -- `defaultdict(int)` har bir yangi toifani `0` dan boşlaydi, şuning uçun `if category not in totals` tekşiruvi kerak emas. `dict(totals)` oddiy luğat qaytaradi, u tozaroq çiqadi va taqqoslanadi. +- `defaultdict(int)` har bir yangi toifani `0` dan boşlaydi, şuning uçun `if category not in totals` tekşiruvi kerak emas. `dict(totals)` oddiy luğat qaytaradi: u çop etilganda toza körinadi va uni oddiy luğat bilan taqqoslaş oson. - `Counter(totals).most_common(n)` toifalarni summa böyiça, eng kattasidan boşlab saralaydi. ## 5-qadam: Byudjet ogohlantirişlari @@ -395,7 +403,7 @@ def main(): Uni `expenses.py` sifatida saqlang. U işga tuşirilgan papkada `expenses.json` va `expenses.csv` fayllarini yaratadi. ::: info Bu sahifada işga tuşiriş -Menyu siz `0` ni tanlamaguningizça `input()` ni çaqirişda davom etadi, şuning uçun "input() uçun qiymatlar" maydonidagi qatorlar `0` bilan tugaşi kerak. Ular oldinroq tugab qolsa, `input()` `EOFError: EOF when reading a line` beradi. Masalan, bitta xarajat qöşiş, uni körsatiş va çiqiş uçun quyidagi qatorlarni (har birini alohida qatorga) kiriting: `1`, `45000`, `ovqat`, `2026-09-03`, `Palov`, `2`, `0`. Dastur yozgan fayllar sahifani qayta yuklaguningizça yoki Töxtatiş tugmasini bosguningizça şu yorliqda qoladi, şuning uçun ikkinçi işga tuşiriş `Xarajatlar hisobçisi - 1 ta xarajat yuklandi` bilan boşlanadi. +Menyu siz `0` ni tanlamaguningizça `input()` ni çaqirişda davom etadi. Har bir savol natijada körinadi va javobingizni kutadi. Masalan, bitta xarajat qöşiş, uni körsatiş va çiqiş uçun quyidagi javoblarni birma-bir kiriting: `1`, `45000`, `ovqat`, `2026-09-03`, `Palov`, `2`, `0`. Dastur yozgan fayllar sahifani qayta yuklaguningizça yoki Töxtatiş tugmasini bosguningizça şu yorliqda qoladi, şuning uçun ikkinçi işga tuşiriş `Xarajatlar hisobçisi - 1 ta xarajat yuklandi` bilan boşlanadi. ::: ```python @@ -801,7 +809,7 @@ Testlar çegaralarni ataylab tekşiradi: 80% ogohlantiriş uçun `799` va `800`, ## Özingiz sinab köring -Ixçam, xotirada işlaydigan versiya: **input() uçun qiymatlar** maydoniga har bir qatorga bittadan `45000 ovqat` kabi qatorlar yozing va `tayyor` bilan tugating. Keyin hisobotga "eng katta toifa" qatorini qöşing. +Ixçam, xotirada işlaydigan versiya: dasturni işga tuşiring, u söraganda `45000 ovqat` kabi qatorlar yozing va `tayyor` bilan tugating. Keyin hisobotga "eng katta toifa" qatorini qöşing. @@ -929,7 +937,7 @@ Agar dastur `json.dump` örtasida işdan çiqsa, fayl çala yozilgan holda qolad - Kiritişni qayta işlaşni toza qiymat qaytaradigan yoki bitta öz istisnongizni çaqiradigan kiçik tahlilçilarga böling, şunda bitta `except` barça tekşiriş muammolarini uşlaydi. - Sanalarni JSON da ISO satrlari sifatida saqlang va `isoformat()` hamda `date.fromisoformat()` bilan özgartiring. -- Yuklaş yöq fayldan (`FileNotFoundError`) va buzilgan fayldan (`json.JSONDecodeError` yoki `UnicodeDecodeError`) omon çiqişi kerak. Maʼlumotlarni jimgina yöq qiliş örniga zaxira nusxa saqlang. +- Fayl yöq (`FileNotFoundError`) yoki buzilgan (`json.JSONDecodeError` yoki `UnicodeDecodeError`) bölganda ham yuklaş dasturni yiqitmasligi kerak. Maʼlumotlarni jimgina yöq qiliş örniga zaxira nusxa saqlang. - `csv.DictWriter` luğatlarni töğridan-töğri eksport qiladi. CSV dan qayta öqilgan qiymatlar doimo satr böladi. - `defaultdict(int)` toifalar böyiça jamlaydi, `Counter.most_common()` esa natijalarni tartiblaydi. - Hisob-kitoblarni sof saqlang (`today` kabi narsalarni parametr qilib uzating), `input()`, `print()` va fayllarni yupqa taşqi qatlamda saqlang va çegaralarni testlang. diff --git a/docs/uz/darslar/09-classes-and-objects/01-why-oop.md b/docs/uz/lessons/09-classes-and-objects/01-why-oop.md similarity index 94% rename from docs/uz/darslar/09-classes-and-objects/01-why-oop.md rename to docs/uz/lessons/09-classes-and-objects/01-why-oop.md index 8addda4..81e452e 100644 --- a/docs/uz/darslar/09-classes-and-objects/01-why-oop.md +++ b/docs/uz/lessons/09-classes-and-objects/01-why-oop.md @@ -17,7 +17,7 @@ description: "Maʼlumotlar va funksiyalar alohida yaşaganda paydo böladigan mu ## Nega bu muhim -Dasturlar ösgan sari önlab özgaruvçi va funksiyalar paydo böladi va qaysi maʼlumot qaysi funksiyaga tegişli ekanini eslab qoliş kerak böladi. **Obyektga yönaltirilgan dasturlaş (OOP)** dasturingizdagi har bir "narsani" (bank hisobi, öquvçi, öyin qahramoni) uning maʼlumotlari va amallari bilan bitta birlikka joylaş imkonini beradi. Köpçilik katta Python loyihalari aynan şunday qurilgan. +Dasturlar ösgan sari önlab özgaruvçi va funksiyalar paydo böladi va qaysi maʼlumot qaysi funksiyaga tegişli ekanini eslab qoliş kerak böladi. **Obyektga yönaltirilgan dasturlaş (OOP)** dasturingizdagi har bir "narsani" (bank hisobi, öquvçi, öyin qahramoni) uning maʼlumotlari va amallari bilan bitta birlikka joylaş imkonini beradi. Katta Python loyihalarining köpçiligi aynan şunday qurilgan. ## Muammo: tarqalib ketadigan maʼlumotlar @@ -129,25 +129,21 @@ Lekin oddiy klass hammasini hal qilmaydi. Klassdan taşqaridagi kod baribir `azi Bu OOP ning markaziy ğoyasi. **Obyekt** (object) **atributlarni** (attribute) - u biladigan maʼlumotlarni (`owner`, `balance`) va **metodlarni** (method) - u bajara oladigan amallarni (`deposit()`, `withdraw()`) birlaştiradi. -```text - class BankAccount (çizma) - +----------------------+ - | maʼlumot: owner | - | balance | - | amallar: deposit() | - | withdraw() | - +----------------------+ - +--------+ +--------+ +---------+ - | Aziza | | Bekzod | | Dilnoza | (obyektlar / nusxalar) - | 500000 | | 100000 | | 100000 | - +--------+ +--------+ +---------+ +```flow +class `BankAccount` :: çizma + maʼlumot: `owner`, `balance` + amallar: `deposit()`, `withdraw()` +| Aziza :: `500000` +| Bekzod :: `100000` +| Dilnoza :: `100000` +|= obyektlar / nusxalar ``` Pişiriq qolipini tasavvur qiling: klass - qolip, har bir obyekt esa bir xil şakldagi alohida pişiriq. ## Pythonda hamma narsa allaqaçon obyekt -Siz birinçi darsingizdan beri obyektlardan foydalanasiz. Pythondagi har bir qiymat - obyekt va `type()` uning klassini aytadi: +Siz birinçi darsdan beri obyektlardan foydalanib kelyapsiz. Pythondagi har bir qiymat - obyekt va `type()` uning klassini aytadi: ```python print(type(42)) @@ -161,7 +157,7 @@ print("toşkent".upper()) # maʼlumot (matn) + xatti-harakat (.upper()) TOŞKENT ``` -Har bir natijadagi `class` söziga eʼtibor bering. `int` va `str` - klasslar, har bir qiymat ulardan birining nusxasi, satr metodlari esa amaldagi OOP. +Har bir natijadagi `class` söziga eʼtibor bering. `int` va `str` - klasslar, har bir qiymat ulardan birining nusxasi, satr metodlari esa OOP ning amaldagi körinişi. ## Atamalar @@ -181,7 +177,7 @@ Har bir natijadagi `class` söziga eʼtibor bering. `int` va `str` - klasslar, h | Kiritiş kiradi, natija çiqadi (Selsiydan Farengeytga) | funksiya | | Yuqoridan pastga bir marta işlaydigan qisqa skript | funksiyalar | -Tezkor tekşiruv: agar **bir xil luğatni** uni tekşiradigan yoki özgartiradigan bir guruh funksiyaga qayta-qayta uzatayotgan bölsangiz, bu yozilişini kutayotgan klass. Faqat `add(a, b)` metodi bor `class Adder` kabi maʼlumotsiz, bitta metodli klass esa niqoblangan funksiya. +Tezkor tekşiruv: agar **bir xil luğatni** uni tekşiradigan yoki özgartiradigan bir guruh funksiyaga qayta-qayta uzatayotgan bölsangiz, demak, klass yoziş vaqti kelgan. Faqat `add(a, b)` metodi bor `class Adder` kabi maʼlumotsiz, bitta metodli klass esa niqoblangan funksiya. ## Özingiz sinab köring @@ -434,7 +430,7 @@ Metod xuddi şu klassning **boşqa** obyektini özgartira oladi: `attack(self, o - Luğat va funksiyalar yaxşiroq, lekin funksiyalarni maʼlumotlar bilan heç narsa boğlamaydi. - **Klass** - çizma. **Obyekt** (nusxa) - undan yasalgan, öz **atributlari** (maʼlumotlar) va umumiy **metodlari** (xatti-harakatlar) bor bitta narsa. - Pythondagi har bir qiymat allaqaçon obyekt: `type()` uning klassini körsatadi. -- Maʼlumot va uni özgartiriş qoidalari birga bölsa, klass işlating. Oddiy kiritişdan natijaga hisob-kitoblar uçun oddiy funksiyalardan foydalaning. +- Maʼlumot va uni özgartiriş qoidalari birga bölsa, klass işlating. Kiritilgan qiymatdan natija çiqaradigan oddiy hisob-kitoblar uçun oddiy funksiyalardan foydalaning. ## Qöşimça manbalar diff --git a/docs/uz/darslar/09-classes-and-objects/02-classes-and-objects.md b/docs/uz/lessons/09-classes-and-objects/02-classes-and-objects.md similarity index 92% rename from docs/uz/darslar/09-classes-and-objects/02-classes-and-objects.md rename to docs/uz/lessons/09-classes-and-objects/02-classes-and-objects.md index 79bcdeb..b63fd77 100644 --- a/docs/uz/darslar/09-classes-and-objects/02-classes-and-objects.md +++ b/docs/uz/lessons/09-classes-and-objects/02-classes-and-objects.md @@ -39,7 +39,7 @@ print(first is second) False ``` -`class Book:` ostidagi satr - **docstring**: klass nimani ifodalaşini aytadigan bitta qator. Har bir `Book()` çaqirişi yangi, alohida **nusxa** (instance) yaratadi. Klass nomlari `snake_case` dagi funksiya va özgaruvçilardan farqli ravişda **CapWords** uslubida yoziladi (`Book`, `BankAccount`). `str` kabi örnatilgan turlar faqat tarixiy sabablarga köra kiçik harfda. +`class Book:` ostidagi satr - **docstring**: klass nimani ifodalaşini aytadigan bitta qator. Har bir `Book()` çaqirişi yangi, alohida **nusxa** (instance) yaratadi. Klass nomlari `snake_case` dagi funksiya va özgaruvçilardan farqli ravişda **CapWords** uslubida yoziladi (`Book`, `BankAccount`). `str` kabi örnatilgan turlar esa faqat tarixiy sabablarga köra kiçik harf bilan yoziladi. ## `__init__`: yangi obyektni tayyorlaş @@ -63,14 +63,14 @@ Ipak yöli hikoyalari Dilnoza Karimova ``` -`__init__` ni heç qaçon özingiz çaqirmaysiz. `Book("Ipak yöli hikoyalari", "Dilnoza Karimova")` Pythonni yangi, böş `Book` yaratişga, `__init__` ni şu obyekt `self` sifatida, argumentlaringiz esa `title` va `author` sifatida uzatilgan holda çaqirişga va tayyor obyektni qaytarişga majbur qiladi. `__init__` qiymat qaytarmasligi kerak: u faqat obyektni töldiradi. U köpinça **konstruktor** (constructor) deb ataladi. +`__init__` ni heç qaçon özingiz çaqirmaysiz. `Book("Ipak yöli hikoyalari", "Dilnoza Karimova")` deb yozganingizda Python yangi, böş `Book` yaratadi, `__init__` ni çaqiradi (şu obyekt `self` sifatida, argumentlaringiz esa `title` va `author` sifatida uzatiladi) va tayyor obyektni qaytaradi. `__init__` qiymat qaytarmasligi kerak: u faqat obyektni töldiradi. U köpinça **konstruktor** (constructor) deb ataladi. ## `self` nima? -![Diagramma: `self` nima?](/images/companions-webp-uzb/method-self.webp){.lesson-diagram width=1536 height=1024 loading=lazy} - `self` - **metod ustida işlayotgan obyekt**: `__init__` da tayyorlanayotgan yangi obyekt, boşqa har qanday metodda esa metodni çaqirgan obyekt. Python bu obyektni argumentlar röyxatining boşiga siz uçun köçiradi, şuning uçun bu ikki qator bir xil işni bajaradi: +![Diagramma: `self` nima?](/images/companions-webp-uzb/method-self.webp){.lesson-diagram width=1536 height=1024 loading=lazy} + ```python import math @@ -96,7 +96,7 @@ Aynan şuning uçun har bir metodning birinçi parametri `self`, garçi uni heç ## Har bir obyektning öz atributlari bor -`self.name = ...` bilan saqlangan qiymatlar - **nusxa atributlari** (instance attributes): har bir nusxada ular özining. `__init__` ularni hisoblab çiqarişi yoki qatʼiy qiymatdan boşlaşi ham mumkin, standart qiymatlar esa har qanday funksiyadagidek işlaydi: +`self.name = ...` bilan saqlangan qiymatlar - **nusxa atributlari** (instance attributes): ular har bir nusxada alohida böladi. `__init__` ularni hisoblab çiqarişi yoki qatʼiy qiymatdan boşlaşi ham mumkin, standart qiymatlar esa har qanday funksiyadagidek işlaydi: ```python class Product: @@ -118,7 +118,7 @@ print(tea.final_price, tea.sold, bread.final_price, bread.sold) 18000 3 5000 0 ``` -*Parametrlar va argumentlar* darsidagi özgaruvçan standart qiymat tuzoği bu yerda ham amal qiladi: `def __init__(self, items=[])` bitta röyxatni barça obyektlar orasida bölişadi. `items=None` işlating va röyxatni `__init__` içida yarating. +*Parametrlar va argumentlar* darsidagi özgaruvçan standart qiymat tuzoği bu yerda ham amal qiladi: `def __init__(self, items=[])` yozsangiz, barça obyektlar bitta röyxatdan birgalikda foydalanadi. `items=None` işlating va röyxatni `__init__` içida yarating. ::: tip Obyektlarni örganiş Bir neçta örnatilgan funksiya istalgan obyekt içiga qaraş imkonini beradi, bu xatolarni tuzatişda qulay: @@ -146,14 +146,14 @@ rangi yöq ## Obyektni çop etiş -Standart holatda `print(book)` faqat `<__main__.Book object at 0x7f3a9c2b1e50>` kabi narsani körsatadi. Hozirça öqişli satr qaytaradigan `describe()` kabi metod yozing; `print()` ning özini tuzatadigan `__str__` va `__repr__` *Obyektlarni ifodalaş va taqqoslaş* darsida körsatiladi. +Standart holatda `print(book)` faqat `<__main__.Book object at 0x7f3a9c2b1e50>` kabi narsani körsatadi. Hozirça tuşunarli satr qaytaradigan `describe()` kabi metod yozing; `print()` ning özini tuzatadigan `__str__` va `__repr__` *Obyektlarni ifodalaş va taqqoslaş* darsida körsatiladi. ## Aynanlik, aliasing va `isinstance()` -![Diagramma: Aynanlik, aliasing va `isinstance()`](/images/companions-webp-uzb/object-aliasing.webp){.lesson-diagram width=1536 height=1024 loading=lazy} - Qiymat beriş heç qaçon obyektni nusxalamaydi: `b = a` xuddi röyxatlardagidek **aynan bitta** obyekt uçun ikkinçi **nom** yaratadi (funksiya ham obyektning özini oladi). +![Diagramma: Aynanlik, aliasing va `isinstance()`](/images/companions-webp-uzb/object-aliasing.webp){.lesson-diagram width=1536 height=1024 loading=lazy} + ```python class BankAccount: def __init__(self, owner, balance): @@ -338,7 +338,7 @@ True False Quyidagi tavsif asosida `Ticket` klassini loyihalang: -> Samarqanddagi kinoteatr çipta sotadi. Har bir çiptada film nomi, `"F7"` kabi örin va standart qiymati 45,000 söm bölgan narx bor. Har bir çipta işlatilmagan holda boşlanadi va aynan bir marta işlatiliş mumkin: `use()` ni ikkinçi marta çaqiriş `ValueError("B2 çiptasi allaqaçon işlatilgan")` çaqiradi. `summary()` `Ipak yöli, F7 örin, 45,000 söm, yaroqli` kabi qator qaytaradi. +> Samarqanddagi kinoteatr çipta sotadi. Har bir çiptada film nomi, `"F7"` kabi örin va standart qiymati 45,000 söm bölgan narx bor. Har bir çipta dastlab işlatilmagan böladi va faqat bir marta işlatilişi mumkin: `use()` ni ikkinçi marta çaqiriş `ValueError("B2 çiptasi allaqaçon işlatilgan")` çaqiradi. `summary()` `Ipak yöli, F7 örin, 45,000 söm, yaroqli` kabi qator qaytaradi. Klassingiz quyidagi kod bilan işlab, pastdagi natijani çop etişi kerak: @@ -448,7 +448,7 @@ None - `__init__` avtomatik işga tuşadi va yangi obyektning atributlarini töldiradi. - `self` - metod ustida işlayotgan obyekt: `obj.method(x)` `ClassName.method(obj, x)` degani. Maʼlumotni `self.attr = value` bilan saqlang. - `vars()`, `dir()`, `hasattr()` va `getattr()` obyekt içiga qaraş imkonini beradi. -- `isinstance()` klassni tekşiradi. Qiymat beriş bitta obyektni bölişadi; standart holatda `==` `is` kabi aynanlikni soliştiradi. +- `isinstance()` klassni tekşiradi. Qiymat beriş obyektni nusxalamaydi, ikkala nom bitta obyektga işora qiladi; standart holatda `==` `is` kabi aynanlikni soliştiradi. ## Qöşimça manbalar diff --git a/docs/uz/darslar/09-classes-and-objects/03-methods-and-attributes.md b/docs/uz/lessons/09-classes-and-objects/03-methods-and-attributes.md similarity index 93% rename from docs/uz/darslar/09-classes-and-objects/03-methods-and-attributes.md rename to docs/uz/lessons/09-classes-and-objects/03-methods-and-attributes.md index c8269a8..1de130d 100644 --- a/docs/uz/darslar/09-classes-and-objects/03-methods-and-attributes.md +++ b/docs/uz/lessons/09-classes-and-objects/03-methods-and-attributes.md @@ -17,7 +17,7 @@ description: "Obyekt holatini öqiydigan va özgartiradigan metodlar yozing, öz ## Nega bu muhim -Obyekt atributlarining istalgan paytdagi qiymatlari - uning **holati** (state), masalan 38 ta böş örni bor avtobus. Dasturlar asosan holatni töğri özgartiriş haqida, yaxşi loyihalangan metodlar esa har bir özgarişni tekşiradigan, obyektga kiradigan "rasmiy eşiklar". +Obyekt atributlarining istalgan paytdagi qiymatlari - uning **holati** (state), masalan 38 ta böş örni bor avtobus. Dasturlaşning katta qismi holatni töğri özgartirişdan iborat, yaxşi loyihalangan metodlar esa obyektga kiradigan va har bir özgarişni tekşiradigan "rasmiy eşiklar" vazifasini bajaradi. ## Holat: obyekt hozir nimani biladi @@ -56,7 +56,7 @@ print(battery.percent) | **sörov** (query) | holatni öqiydi va javob qaytaradi | `is_empty()`, `total()` | | **buyruq** (command) | holatni özgartiradi, odatda `None` qaytaradi | `deposit()`, `reset()` | -Pythonning köp örnatilgan vositalari şu qoidaga amal qiladi (`pop()` - ataylab qilingan istisno: u elementni olib taşlaydi *va* qaytaradi). `sorted(items)` - yangi röyxat qaytaradigan sörov, `items.sort()` esa röyxatni özgartirib, `None` qaytaradigan buyruq. Ularni alohida saqlaş kodni oldindan aytib böladigan qiladi: sörovni ikki marta çaqiriş bir xil javob beradi va heç qanday qöşimça taʼsirga ega emas. +Pythonning köp örnatilgan vositalari şu qoidaga amal qiladi (`pop()` - ataylab qilingan istisno: u elementni olib taşlaydi *va* qaytaradi). `sorted(items)` - yangi röyxat qaytaradigan sörov, `items.sort()` esa röyxatni özgartirib, `None` qaytaradigan buyruq. Bu ikki turni aralaştirmaslik kodni oldindan aytib böladigan qiladi: sörovni ikki marta çaqiriş bir xil javob beradi va heç qaçon qöşimça taʼsir (side effect) qoldirmaydi. ## Özgarişlarni tekşiriş va holatni izçil saqlaş @@ -155,7 +155,7 @@ Kök çoy x2 30,000 Somsa x5 40,000 ``` -`line.product.name` ni çapdan önga öqing: `OrderLine`, uning `Product` i va öşa mahsulotning nomi. Bu dizayn keyinroq *Kompozitsiya yoki vorislik?* darsida örganiladi. +`line.product.name` ni çapdan öngga öqing: `OrderLine`, uning `Product` i va öşa mahsulotning nomi. Bu dizayn keyinroq *Kompozitsiya yoki vorislik?* darsida örganiladi. ## Özingiz sinab köring @@ -231,7 +231,7 @@ TypeError: 'int' object is not callable ### 1. Sanoq hisoblagiçi -Buxorodagi muzey tomoşabinlarini sanaş uçun `count` atributli hamda `click()` (bitta qöşadi) va `undo()` (bitta ayiradi, noldan pastga tuşmaydi) metodli `TallyCounter` klassini yozing. 5 marta bosing, ikki marta bekor qiling va sanoqni çop eting. +Buxorodagi muzey taşrifçilarini sanaş uçun `count` atributli hamda `click()` (bitta qöşadi) va `undo()` (bitta ayiradi, noldan pastga tuşmaydi) metodli `TallyCounter` klassini yozing. 5 marta bosing, ikki marta bekor qiling va sanoqni çop eting. ::: details Yeçim ```python @@ -261,7 +261,7 @@ print(counter.count) ### 2. Harorat jurnali -`TemperatureLog` klassini yozing. `add(celsius)` ölçovni saqlaydi va -60 dan 60 gaça oraliqdan taşqarida `ValueError(f"Real bölmagan harorat: {celsius}")` çaqiradi. `average()` ölçovlar bölmasa `None` qaytaradi. 12.5, 18.0, 9.5 va 99 ni qöşing (99 uçun `Ötkazib yuborildi:` va xatoni çop eting), keyin 1 xonagaça yuvarlangan örtaçani çop eting. +`TemperatureLog` klassini yozing. `add(celsius)` ölçovni saqlaydi va -60 dan 60 gaça oraliqdan taşqarida `ValueError(f"Real bölmagan harorat: {celsius}")` çaqiradi. `average()` ölçovlar bölmasa `None` qaytaradi. 12.5, 18.0, 9.5 va 99 ni qöşing (99 uçun `Ötkazib yuborildi:` va xatoni çop eting), keyin 1 xonagaça yumaloqlangan örtaçani çop eting. ::: details Yeçim ```python @@ -426,7 +426,7 @@ print(card.status()) ### 5. Qöşiqlar röyxati -`Song` klassini (`title`, `seconds`) va böş boşlanadigan `Song` obyektlari röyxatini saqlaydigan `Playlist` klassini yozing. `Playlist` ga `seconds <= 0` bölganda `ValueError(f"{song.title} uzunligi notöğri")` çaqiradigan `add(song)`; barça qöşiqlarning butun daqiqalarini qaytaradigan `total_minutes()`; eng uzun qöşiq nomini yoki böş röyxat uçun `None` qaytaradigan `longest()` kerak. Lazgi (245 s), Andijon polkasi (190 s), Ipak yöli (312 s) va Glitch (0 s) ni qöşing, notöğrisi uçun `Ötkazib yuborildi:` va xatoni çop eting. Qöşiqlar soni, jami daqiqalar va eng uzun nomni bitta qatorda, keyin böş röyxatning `longest()` ini çop eting. +`Song` klassini (`title`, `seconds`) va böş boşlanadigan `Song` obyektlari röyxatini saqlaydigan `Playlist` klassini yozing. `Playlist` ga `seconds <= 0` bölganda `ValueError(f"{song.title} uzunligi notöğri")` çaqiradigan `add(song)`; barça qöşiqlarning umumiy uzunligini butun daqiqalarda qaytaradigan `total_minutes()`; eng uzun qöşiq nomini yoki böş röyxat uçun `None` qaytaradigan `longest()` kerak. Lazgi (245 s), Andijon polkasi (190 s), Ipak yöli (312 s) va Glitch (0 s) ni qöşing, notöğrisi uçun `Ötkazib yuborildi:` va xatoni çop eting. Qöşiqlar soni, jami daqiqalar va eng uzun nomni bitta qatorda, keyin böş röyxatning `longest()` ini çop eting. ::: details Yeçim ```python diff --git a/docs/uz/darslar/09-classes-and-objects/04-class-attributes-and-methods.md b/docs/uz/lessons/09-classes-and-objects/04-class-attributes-and-methods.md similarity index 90% rename from docs/uz/darslar/09-classes-and-objects/04-class-attributes-and-methods.md rename to docs/uz/lessons/09-classes-and-objects/04-class-attributes-and-methods.md index afcbeb5..d696b3b 100644 --- a/docs/uz/darslar/09-classes-and-objects/04-class-attributes-and-methods.md +++ b/docs/uz/lessons/09-classes-and-objects/04-class-attributes-and-methods.md @@ -1,6 +1,6 @@ --- title: Klass atributlari, klass metodlari va statik metodlar -description: "Klass atributlari bilan maʼlumotni barça nusxalar orasida bölişing, yaşiriş va umumiy röyxat tuzoqlaridan saqlaning, @classmethod bilan muqobil konstruktorlar yarating va @staticmethod bilan yordamçilarni guruhlang." +description: "Klass atributlari bilan barça nusxalar uçun umumiy maʼlumot saqlang, yaşiriş va umumiy röyxat tuzoqlaridan saqlaning, @classmethod bilan muqobil konstruktorlar yarating va @staticmethod bilan yordamçilarni guruhlang." --- # Klass atributlari, klass metodlari va statik metodlar @@ -48,14 +48,14 @@ print(aziza.yearly_interest(), bekzod.yearly_interest()) 160000.0 40000.0 ``` -Qiymat **bitta** joyda yaşaydi, şuning uçun hisoblar u haqida kelişmay qola olmaydi. Klass atributlari `UPPER_CASE` da nomlangan `MAX_TOPPINGS = 5` kabi konstantalar uçun ham tabiiy joy. +Qiymat **bitta** joyda yaşaydi, şuning uçun turli hisoblarda u har xil bölib qola olmaydi. Klass atributlari `UPPER_CASE` da nomlangan `MAX_TOPPINGS = 5` kabi konstantalar uçun ham tabiiy joy. ## Python atributni qanday topadi va yaşiriş tuzoği -![Diagramma: Python atributni qanday topadi va yaşiriş tuzoği](/images/companions-webp-uzb/attribute-lookup.webp){.lesson-diagram width=1536 height=1024 loading=lazy} - `aziza.interest_rate` uçun Python avval obyektga, keyin uning klassiga qaraydi va ikkalasida ham bölmasagina `AttributeError` beradi. Şuning uçun klass atributini nusxa orqali öqiş normal. Nusxa orqali **qiymat beriş** esa boşqa narsa: u heç qaçon klass atributini özgartirmaydi. U xuddi şu nomdagi yangi nusxa atributini yaratadi va u şu bitta obyekt uçun klass qiymatini yaşiradi (**shadow** qiladi): +![Diagramma: Python atributni qanday topadi va yaşiriş tuzoği](/images/companions-webp-uzb/attribute-lookup.webp){.lesson-diagram width=1536 height=1024 loading=lazy} + ```python class BankAccount: interest_rate = 0.14 @@ -107,7 +107,7 @@ Farrux (10-sinf, Buxoro) Aziza (9-sinf, Samarqand) ``` -Oddiy konstruktor sodda qoladi, `from_string()` esa bitta kiritiş formatini tahlil qiladi (`date.fromisoformat()` ham xuddi şunday işlaydi). Klass nomi örniga `cls` dan foydalaniş bola klassga ham işlaydigan `from_string()` beradi (*Vorislik va super()* darsiga qarang). Klass metodlari tekşiriladigan **klass böyiça sozlamalar** uçun ham joy: `cls.interest_rate = rate` qiymatni klassda beradi, şuning uçun yaşiriş sodir bölmaydi. +Oddiy konstruktor sodda qoladi, `from_string()` esa bitta kiritiş formatini tahlil qiladi (`date.fromisoformat()` ham xuddi şunday işlaydi). Klass nomi örniga `cls` dan foydalaniş bola klassga ham işlaydigan `from_string()` beradi (*Vorislik va super()* darsiga qarang). Klass metodlari tekşiruvdan ötadigan **klass darajasidagi sozlamalar** uçun ham mos joy: `cls.interest_rate = rate` qiymatni klassda beradi, şuning uçun yaşiriş sodir bölmaydi. ## Statik metodlar: `@staticmethod` @@ -138,17 +138,17 @@ False [31.5] ``` -Statik metodlar faqat tartiblaş masalasi: `is_valid()` modul darajasidagi funksiya ham bölişi mumkin edi. Yordamçini uni asosan klass işlatsa, klass içiga qöying. +Statik metodlar faqat kodni tartibli joylaş uçun kerak: `is_valid()` modul darajasidagi funksiya bölsa ham bölaverardi. Yordamçi funksiyani asosan klass işlatsa, uni klass içiga qöying. ## Metodning töğri turini tanlaş | Turi | Dekorator | Birinçi parametr | Odatiy qöllaniş | |---|---|---|---| | nusxa metodi | yöq | `self` (obyekt) | deyarli hamma narsa: `deposit()`, `describe()` | -| klass metodi | `@classmethod` | `cls` (klass) | muqobil konstruktorlar, klass böyiça sozlamalar | +| klass metodi | `@classmethod` | `cls` (klass) | muqobil konstruktorlar, klass darajasidagi sozlamalar | | statik metod | `@staticmethod` | yöq | tekşiriş va özgartiriş yordamçilari | -Klassdan taşqarida klass va statik metodlarni klass nomi orqali çaqiring (`TemperatureSensor.is_valid(150)`). Uning metodlari içida `self.is_valid(celsius)` ham xuddi şunday normal va bola klassga yordamçini almaştiriş imkonini beradi. +Klassdan taşqarida klass va statik metodlarni klass nomi orqali çaqiring (`TemperatureSensor.is_valid(150)`). Klassning öz metodlari içida `self.is_valid(celsius)` ham xuddi şunday normal va bola klassga yordamçini almaştiriş imkonini beradi. ## Özingiz sinab köring @@ -247,7 +247,7 @@ Statik metod obyektni olmaydi. Agar unga nusxa maʼlumotlari kerak bölsa, uni o ### 1. Umumiy soliq stavkasi -`TAX_RATE = 0.12` klass atributi, `name` va `price` nusxa atributlari hamda yuvarlangan butun son qaytaradigan `price_with_tax()` metodi bor `Product` klassini yozing. 15,000 turadigan `Daftar` uçun `Daftar 16800` ni çop eting, stavkani klass orqali `0.15` ga özgartiring va yana çop eting. +`TAX_RATE = 0.12` klass atributi, `name` va `price` nusxa atributlari hamda yumaloqlangan butun son qaytaradigan `price_with_tax()` metodi bor `Product` klassini yozing. 15,000 turadigan `Daftar` uçun `Daftar 16800` ni çop eting, stavkani klass orqali `0.15` ga özgartiring va yana çop eting. ::: details Yeçim ```python @@ -408,7 +408,7 @@ except ValueError as error: ### 5. Valyuta ayirboşlaş punkti -`RATES = {"söm": 1, "usd": 12600, "eur": 13700}` (sömga nisbatan kurslar) klass atributli, `ValueError(f"Nomaʼlum valyuta: {currency}")` çaqiradigan `__init__`, `from_string("250 usd")` klass metodi, 2 xonagaça yuvarlangan **yangi** `Money` qaytaradigan `to(currency)` va `250.00 USD` qaytaradigan `describe()` li `Money` klassini (`amount`, `currency`) yozing. `250.00 USD = 229.93 EUR` ni çop eting, keyin `"10 gbp"` ni sinab köring va `Xato:` ni xabar bilan çop eting. +`RATES = {"söm": 1, "usd": 12600, "eur": 13700}` (sömga nisbatan kurslar) klass atributli, `ValueError(f"Nomaʼlum valyuta: {currency}")` çaqiradigan `__init__`, `from_string("250 usd")` klass metodi, 2 xonagaça yumaloqlangan **yangi** `Money` qaytaradigan `to(currency)` va `250.00 USD` qaytaradigan `describe()` li `Money` klassini (`amount`, `currency`) yozing. `250.00 USD = 229.93 EUR` ni çop eting, keyin `"10 gbp"` ni sinab köring va `Xato:` ni xabar bilan çop eting. ::: details Yeçim ```python @@ -456,8 +456,8 @@ Nusxa metodida `cls` yöq, şuning uçun `to()` `Money` ni qatʼiy yozib qöyiş - **Klass atributlari** klass tanasida yaşaydi va barça nusxalar uçun umumiy; **nusxa atributlari** bitta obyektga tegişli. - Python atributni avval obyektda, keyin klassda qidiradi. Nusxa orqali qiymat beriş klass atributini **yaşiradi**, şuning uçun uni klass nomi yoki `cls` orqali özgartiring. - Özgaruvçan klass atributi hamma uçun umumiy. Har bir obyektning röyxatlarini `__init__` da yarating. -- Köp metodlar oddiy nusxa metodlari; qolgan ikkitasini faqat kerak bölganda işlating. -- `@classmethod` metodlari `cls` ni oladi: ularni **muqobil konstruktorlar** va klass böyiça sozlamalar uçun işlating. `@staticmethod` metodlari avtomatik ravişda heç narsa olmaydi. +- Metodlarning köpçiligi oddiy nusxa metodlari; qolgan ikkitasini faqat kerak bölganda işlating. +- `@classmethod` metodlari `cls` ni oladi: ularni **muqobil konstruktorlar** va klass darajasidagi sozlamalar uçun işlating. `@staticmethod` metodlari avtomatik ravişda heç narsa olmaydi. ## Qöşimça manbalar diff --git a/docs/uz/darslar/09-classes-and-objects/05-properties-and-encapsulation.md b/docs/uz/lessons/09-classes-and-objects/05-properties-and-encapsulation.md similarity index 89% rename from docs/uz/darslar/09-classes-and-objects/05-properties-and-encapsulation.md rename to docs/uz/lessons/09-classes-and-objects/05-properties-and-encapsulation.md index 3dfcfc3..0b4149c 100644 --- a/docs/uz/darslar/09-classes-and-objects/05-properties-and-encapsulation.md +++ b/docs/uz/lessons/09-classes-and-objects/05-properties-and-encapsulation.md @@ -24,7 +24,7 @@ Metodlar har bir özgarişni tekşira oladi, lekin kodning töğridan-töğri `a Bankomat kabi klassda ham **oçiq interfeys** (tugmalar) va **içki holat** (pul qutisi) bor. Pythonda `private` kalit sözi yöq; u nomlaş kelişuvlaridan foydalanadi: - `balance` - **oçiq** (public). -- `_balance` - **içki**: boşidagi bitta pastki çiziq "iltimos, buni klassdan taşqarida işlatmang" degani. Python buni majburlamaydi, lekin dasturçilar hurmat qiladi. +- `_balance` - **içki**: boşidagi bitta pastki çiziq "iltimos, buni klassdan taşqarida işlatmang" degani. Python buni majburlamaydi, lekin dasturçilar bu kelişuvga amal qiladi. - `__balance` **nom özgartirişni** (name mangling) işga tuşiradi: boşida ikkita (oxirida esa köpi bilan bitta) pastki çiziq bölsa, Python uni `_ClassName__balance` ga qayta nomlaydi. ```py @@ -44,7 +44,7 @@ Qiymatga baribir `box._SafeBox__pin` orqali yetiş mumkin: nom özgartiriş sirl ## `@property`: kod bajaradigan atributlar -`_balance` bilan çaqiruvçilar oddiy `account.balance` sintaksisini yöqotadi. **Xossa** uni qaytaradi: atribut kabi öqiladigan metod. Faqat getter bölsa, u **faqat öqiladigan** (read-only) böladi: +`_balance` bilan çaqiruvçilar oddiy `account.balance` sintaksisini yöqotadi. **Xossa** uni qaytarib beradi: atribut kabi öqiladigan metod. Faqat getter bölsa, u **faqat öqiladigan** (read-only) böladi: ```python class BankAccount: @@ -78,7 +78,7 @@ Rad etildi: property 'balance' of 'BankAccount' object has no setter ## Setterlar: qiymat berişda tekşiriş -Qiymat yaroqli bölsa, töğridan-töğri qiymat beriş maʼqul bölganda `@name.setter` bilan **setter** qöşing: +Qiymat yaroqli bölsa bas, töğridan-töğri qiymat berişga ruxsat bermoqçi bölsangiz, `@name.setter` bilan **setter** qöşing: ```python class Product: @@ -120,7 +120,7 @@ Rad etildi: Narx son bölişi kerak, berilgan: 'arzon' Getter va setter **bir xil nomga** ega, qiymat **boşqa** nom (`_price`) ostida saqlanadi, `__init__` esa `self.price` ga qiymat beradi, şuning uçun boşlanğiç narx ham tekşiriladi. -Bitta böşliq bor: `bool` - `int` ning bolasi, şuning uçun `tea.price = True` `1` sifatida qabul qilinadi. Bu muhim bölsa, `isinstance(value, bool)` ni ham rad eting. Kamdan-kam kerak böladigan `@price.deleter` ham bor, u `del tea.price` da işlaydi. +Bitta kamçilik bor: `True` va `False` butun son hisoblanadi, şuning uçun `tea.price = True` `1` sifatida qabul qilinadi. Bu muhim bölsa, `isinstance(value, bool)` ni ham rad eting. Kamdan-kam kerak böladigan `@price.deleter` ham bor, u `del tea.price` da işlaydi. ## Hisoblanadigan xossalar @@ -240,7 +240,7 @@ AttributeError: property 'price' of 'Product' object has no setter ### 1. Aylana -`radius` atributli va faqat öqiladigan, hisoblanadigan `diameter` hamda `area` xossalari bor `Circle` klassini yozing (`math.pi` dan foydalaning). 3 radius uçun ikkalasini bitta qatorda çop eting (yuzani 2 xonagaça yuvarlang). Radiusni 5 ga özgartiring va yuvarlangan `area` ni yana çop eting. +`radius` atributli va faqat öqiladigan, hisoblanadigan `diameter` hamda `area` xossalari bor `Circle` klassini yozing (`math.pi` dan foydalaning). Radius 3 bölganda ikkalasini bitta qatorda çop eting (yuzani 2 xonagaça yumaloqlang). Radiusni 5 ga özgartiring va yumaloqlangan `area` ni yana çop eting. ::: details Yeçim ```python @@ -311,7 +311,7 @@ Rad etildi: Notöğri yoş: '20' ### 3. Ikki harorat şkalasi -**Faqat** `_celsius` ni saqlaydigan, öqiş **va** qiymat beriş mumkin bölgan `celsius` va `fahrenheit` xossalari bor `Temperature` klassini yozing. -273.15 C dan past qiymatda `ValueError(f"Mutlaq noldan past: {value} C")` çaqiring. Kunni 104 F ga qöying va `40.0 C = 104.0 F` ni çop eting. Keyin `celsius = -300` ni qöying va `Rad etildi:` ni xato bilan çop eting. +**Faqat** `_celsius` ni saqlaydigan, öqiş **va** qiymat beriş mumkin bölgan `celsius` va `fahrenheit` xossalari bor `Temperature` klassini yozing. -273.15 C dan past qiymatda `ValueError(f"Mutlaq noldan past: {value} C")` çaqiring. Kun haroratini 104 F qilib qöying va `40.0 C = 104.0 F` ni çop eting. Keyin `celsius = -300` ni qöying va `Rad etildi:` ni xato bilan çop eting. ::: details Yeçim ```python @@ -421,7 +421,7 @@ except AttributeError as error: ### 5. Inkapsulyatsiyaga qayta tuziş -Oddiy `self.books = {}` (sarlavhadan nusxalar soniga) li `Library` istalgan odamga `library.books["Python asoslari"] = -4` deb yoziş imkonini beradi. Uni inkapsulyatsiya qiling: kitoblar faqat `add_copies(title, count)` orqali özgaradi (`ValueError("Soni musbat bölişi kerak")` çaqiradi), `books` xossasi nusxa qaytaradi, `total_copies` esa hisoblanadi. Sinab köring: Python asoslari dan 2 nusxa qöşing, `library.books["Python asoslari"] = -4` ni qöying, `library.books` va `library.total_copies` ni çop eting, keyin `add_copies("Navoiy şeʼrlari", -1)` va `library.books = {}` ni sinab köring, `Rad etildi:` va har bir xatoni çop eting. +Oddiy `self.books = {}` (kitob nomi → nusxalar soni) li `Library` istalgan odamga `library.books["Python asoslari"] = -4` deb yoziş imkonini beradi. Uni inkapsulyatsiya qiling: kitoblar faqat `add_copies(title, count)` orqali özgaradi (`ValueError("Soni musbat bölişi kerak")` çaqiradi), `books` xossasi nusxa qaytaradi, `total_copies` esa hisoblanadi. Sinab köring: "Python asoslari" kitobidan 2 nusxa qöşing, `library.books["Python asoslari"] = -4` ni qöying, `library.books` va `library.total_copies` ni çop eting, keyin `add_copies("Navoiy şeʼrlari", -1)` va `library.books = {}` ni sinab köring, `Rad etildi:` va har bir xatoni çop eting. ::: details Yeçim ```python @@ -469,7 +469,7 @@ Rad etildi: property 'books' of 'Library' object has no setter - `_name` kelişuv böyiça biror narsani içki deb belgilaydi; `__name` `_ClassName__name` ga qayta nomlanadi, bu toqnaşuvlarning oldini oladi, lekin xavfsizlik emas. - `@property` metodni atribut kabi öqiladigan getterga aylantiradi. Settersiz xossa **faqat öqiladigan** böladi. - `@name.setter` qiymat berişda tekşiradi; qiymatni `_name` kabi boşqa nom ostida saqlang. **Hisoblanadigan** xossa heç qaçon eskirmaydi. -- Oddiy atributlardan boşlang va kerak bölganda xossaga ötkazing; çaqiruvçilar özgarmaydi. +- Oddiy atributlardan boşlang va kerak bölganda xossaga ötkazing; çaqiruvçi kodni özgartiriş kerak bölmaydi. ## Qöşimça manbalar diff --git a/docs/uz/darslar/09-classes-and-objects/06-special-methods.md b/docs/uz/lessons/09-classes-and-objects/06-special-methods.md similarity index 93% rename from docs/uz/darslar/09-classes-and-objects/06-special-methods.md rename to docs/uz/lessons/09-classes-and-objects/06-special-methods.md index 277a934..c78814a 100644 --- a/docs/uz/darslar/09-classes-and-objects/06-special-methods.md +++ b/docs/uz/lessons/09-classes-and-objects/06-special-methods.md @@ -1,6 +1,6 @@ --- title: Obyektlarni ifodalaş va taqqoslaş -description: "__str__ va __repr__ bilan obyektlaringizni öqişli çop eting, __eq__ va __hash__ bilan ularni qiymat böyiça taqqoslang hamda __lt__ va functools.total_ordering bilan saralang." +description: "__str__ va __repr__ bilan obyektlaringizni tuşunarli körinişda çop eting, __eq__ va __hash__ bilan ularni qiymat böyiça taqqoslang hamda __lt__ va functools.total_ordering bilan saralang." --- # Obyektlarni ifodalaş va taqqoslaş @@ -16,11 +16,11 @@ description: "__str__ va __repr__ bilan obyektlaringizni öqişli çop eting, __ ## Nega bu muhim -Klasslaringiz hali örnatilgan turlar kabi özini tutmaydi: `print(book)` `<__main__.Book object at 0x...>` ni körsatadi, bir xil kitoblar esa `==` emas. **Maxsus metodlar** (special methods) obyektlaringizni Python sintaksisiga ulaydi, şunda kitoblar röyxati öqişli çop etiladi, töplamda takrorlar yöqoladi, `sorted()` esa tartibni biladi. +Klasslaringiz hali örnatilgan turlar kabi özini tutmaydi: `print(book)` `<__main__.Book object at 0x...>` ni körsatadi, bir xil kitoblar esa `==` emas. **Maxsus metodlar** (special methods) obyektlaringizni Python sintaksisiga ulaydi, şunda kitoblar röyxati tuşunarli körinişda çop etiladi, töplamda takrorlar yöqoladi, `sorted()` esa tartibni biladi. ## Python maxsus metodlardan qanday foydalanadi -Maxsus metodlar yoki **dunder metodlar** ("double underscore") `__init__` kabi ikkala tomonida ikkitadan pastki çiziqqa ega. Python ularni maʼlum sintaksis uçun çaqiradi. `len(word)` `word.__len__()` ni, `a == b` esa `a.__eq__(b)` ni çaqiradi. Klassingizda birini aniqlasangiz, öşa sintaksis obyektlaringiz bilan işlaydi. **Qoida:** maxsus metodni aniqlang, lekin boşqa hamma joyda oddiy sintaksisni işlating: `playlist.__len__()` emas, `len(playlist)`. +Maxsus metodlar yoki **dunder metodlar** ("double underscore") `__init__` kabi ikkala tomonida ikkitadan pastki çiziqqa ega. Python ularni maʼlum sintaksis uçraganda çaqiradi. `len(word)` `word.__len__()` ni, `a == b` esa `a.__eq__(b)` ni çaqiradi. Klassingizda birini aniqlasangiz, öşa sintaksis obyektlaringiz bilan işlaydi. **Qoida:** maxsus metodni aniqlang, lekin boşqa hamma joyda oddiy sintaksisni işlating: `playlist.__len__()` emas, `len(playlist)`. ## `__str__` va `__repr__`: odamlar va dasturçilar uçun matn @@ -28,7 +28,7 @@ Pythonda obyektni matnga aylantirişning ikki usuli bor: | Metod | Kim çaqiradi | Maqsad | |---|---|---| -| `__str__` | `print(obj)`, `str(obj)`, `f"{obj}"` | foydalanuvçilar uçun öqişli matn | +| `__str__` | `print(obj)`, `str(obj)`, `f"{obj}"` | foydalanuvçilar uçun tuşunarli matn | | `__repr__` | `repr(obj)`, `f"{obj!r}"`, konsol, **konteynerlardagi elementlar** | dasturçilar uçun bir maʼnoli matn | ```python @@ -141,7 +141,7 @@ class Version: def __lt__(self, other): if not isinstance(other, Version): return NotImplemented - return self.parts < other.parts # kortejlar element-baelement taqqoslanadi + return self.parts < other.parts # kortejlar elementma-element taqqoslanadi v1, v2 = Version("3.9.2"), Version("3.10.0") print(v1 < v2, v2 >= v1, max(v1, v2)) @@ -218,11 +218,11 @@ False False False True True ``` -`a` va `b` na teng, na tartiblangan, şuning uçun yaratilgan `>` **ikkalasini** ham aytadi: `a > b` va `b > a`. **Tuzatiş:** ikkalasida bir xil atributlarni, masalan `(self.score, self.subject)` ni soliştiring yoki ball böyiça key funksiya bilan saralang. +`a` va `b` na teng, na tartiblangan, şuning uçun avtomatik yaratilgan `>` **ikkala** holatda ham `True` beradi: `a > b` ham, `b > a` ham. **Tuzatiş:** ikkalasida bir xil atributlarni, masalan `(self.score, self.subject)` ni soliştiring yoki ball böyiça key funksiya bilan saralang. ## Maşqlar -### 1. Öqişli kitoblar +### 1. Tuşunarli körinişdagi kitoblar `LibraryBook(title, author, shelf)` klassiga `Python asoslari (Farrux Aliyev), B3 javon` qaytaradigan `__str__` va `LibraryBook('Python asoslari', 'Farrux Aliyev', 'B3')` qaytaradigan `__repr__` bering. Öşa kitobni, uning `repr()` ini hamda u va `LibraryBook("Navoiy şeʼrlari", "Alişer Navoiy", "A1")` dan iborat röyxatni çop eting. diff --git a/docs/uz/darslar/09-classes-and-objects/07-operators-and-containers.md b/docs/uz/lessons/09-classes-and-objects/07-operators-and-containers.md similarity index 88% rename from docs/uz/darslar/09-classes-and-objects/07-operators-and-containers.md rename to docs/uz/lessons/09-classes-and-objects/07-operators-and-containers.md index 834863c..14415be 100644 --- a/docs/uz/darslar/09-classes-and-objects/07-operators-and-containers.md +++ b/docs/uz/lessons/09-classes-and-objects/07-operators-and-containers.md @@ -10,14 +10,14 @@ description: "Obyektlarga __add__ va __rmul__ orqali arifmetika bering, qöllab- ::: tip Nimalarni örganasiz - `__add__` va `__mul__` obyektlarga arifmetikani qanday beradi va ular nega **yangi** obyekt qaytaradi - Nega qöllab-quvvatlanmaydigan turlar `NotImplemented` oladi va `__rmul__` `3 * price` ni qanday işlatadi -- `__len__`, `__getitem__`, `__contains__` va `__iter__` obyektni qanday qilib kolleksiya kabi tutadi +- `__len__`, `__getitem__`, `__contains__` va `__iter__` obyektni qanday qilib kolleksiya kabi işlaydigan qiladi - `__bool__` (yoki `__len__`) obyektning rostligini qanday hal qiladi - Qaçon operator yordam beradi va qaçon nomli metod tuşunarliroq ::: ## Nega bu muhim -*Obyektlarni ifodalaş va taqqoslaş* darsida klasslaringiz çop etiş va taqqoslaşni örgandi. Ayni ğoya davom etadi: `+` `__add__` ni, `len()` `__len__` ni, `for` esa `__iter__` ni çaqiradi. Şunday qilib `Money` obyektlarini `+` bilan qöşiş mumkin, `Playlist` esa xuddi röyxat kabi `len()`, `in`, indekslaş va `for` bilan işlaydi. +*Obyektlarni ifodalaş va taqqoslaş* darsida klasslaringiz çop etiş va taqqoslaşni örgandi. Xuddi şu ğoya davom etadi: `+` `__add__` ni, `len()` `__len__` ni, `for` esa `__iter__` ni çaqiradi. Şunday qilib `Money` obyektlarini `+` bilan qöşiş mumkin, `Playlist` esa xuddi röyxat kabi `len()`, `in`, indekslaş va `for` bilan işlaydi. ## Arifmetika: `__add__`, `__mul__` va `__rmul__` @@ -70,7 +70,7 @@ TypeError unsupported operand type(s) for +: 'Money' and 'int' ``` - `3 * samsa` avval `int.__mul__(3, samsa)` ni sinab köradi, u `NotImplemented` qaytaradi, şunda Python **aks (reflected)** metod `samsa.__rmul__(3)` ni sinaydi. (`__radd__` va boşqalari ham şunday işlaydi.) -- `500` kabi qöllab-quvvatlanmaydigan tur uçun `__add__` **`NotImplemented`** qaytaradi. Python ikkinçi operandga imkon beradi, keyin aniq `TypeError` çaqiradi. Valyutalarni aralaştiriş - tögri tur, lekin notögri qiymat, şuning uçun `__add__` özi `ValueError` çaqiradi. +- `500` kabi qöllab-quvvatlanmaydigan tur uçun `__add__` **`NotImplemented`** qaytaradi. Python ikkinçi operandga imkon beradi, keyin aniq `TypeError` çaqiradi. Valyutalarni aralaştiriş - töğri tur, lekin notöğri qiymat, şuning uçun `__add__` özi `ValueError` çaqiradi. - `sum()` `0` dan boşlaydi, `0 + tea` esa aniqlanmagan, şuning uçun boşlanğiç qiymat sifatida `Money(0)` uzating. ## Konteynerlar: `__len__`, `__getitem__`, `__contains__`, `__iter__` @@ -126,7 +126,7 @@ True False ## `__bool__`: rostlik -`if obj:` `__bool__` ni, u bölmasa `__len__` ni çaqiradi (nol - yolğon). Ikkalasi ham bölmasa, har qanday obyekt rost. Şuning uçun yuqoridagi böş `Playlist` allaqaçon yolğon. `__bool__` rostlikni tögridan-tögri belgilaydi: +`if obj:` `__bool__` ni, u bölmasa `__len__` ni çaqiradi (nol - yolğon). Ikkalasi ham bölmasa, har qanday obyekt rost. Şuning uçun yuqoridagi böş `Playlist` allaqaçon yolğon. `__bool__` rostlikni töğridan-töğri belgilaydi: ```python class BankAccount: @@ -154,7 +154,7 @@ Operatorni faqat maʼnosi ravşan bölgandagina işlating: | `money1 + money2`: summalarni qöşiş | talabani kursga yoziş uçun `student + course`: `student.enroll(course)` işlating | | `vector * 2`: masştablaş | `cart * 2`: nusxalaşmi? kupon qöllaşmi? Noaniq | -`cart.apply_coupon("NAVRUZ10")` kabi nomli metod hiç kim taxmin qila olmaydigan "ayyor" operatordan yaxşi. Asosan `__init__`, `__repr__` va `__eq__` kerak bölganda esa *Dataclasslar* darsi `@dataclass` ularni siz uçun qanday yozişini körsatadi. +`cart.apply_coupon("NAVRUZ10")` kabi nomli metod heç kim taxmin qila olmaydigan "ayyor" operatordan yaxşiroq. Asosan `__init__`, `__repr__` va `__eq__` kerak bölganda esa *Dataclasslar* darsi `@dataclass` ularni siz uçun qanday yozişini körsatadi. ## Özingiz sinab köring @@ -207,7 +207,7 @@ print(start.x, start.y, end is start) # start hali ham (0, 0) bölişi kerak e 1 1 True ``` -`a + b` hiç qaçon `a` ni özgartirmasligi kerak. **Tuzatiş:** `return Point(self.x + other.x, self.y + other.y)`. +`a + b` heç qaçon `a` ni özgartirmasligi kerak. **Tuzatiş:** `return Point(self.x + other.x, self.y + other.y)`. ### 3. Röyxat qaytaradigan `__iter__` @@ -227,7 +227,7 @@ for song in Playlist(["Lazgi"]): TypeError: iter() returned non-iterator of type 'list' ``` -Röyxat iteratsiya qilinadigan obyekt, lekin iterator emas. **Tuzatiş:** `return iter(self._songs)`. +Röyxat takrorlanuvçi obyekt (iterable), lekin iterator emas. **Tuzatiş:** `return iter(self._songs)`. ## Maşqlar @@ -266,7 +266,7 @@ Xato: unsupported operand type(s) for +: 'Points' and 'int' ### 2. Kitob javoni -`__len__`, `__getitem__` va katta-kiçik harfni farqlamaydigan `__contains__` ga ega `Bookshelf(titles)` klassini yozing. `["Ötkan kunlar", "Python asoslari", "Navoiy ğazallari"]` uçun uzunlikni hamda birinçi va oxirgi nomni, keyin `"python asoslari" in shelf` va `"Dunyo atlasi" in shelf` ni, sönra javonning va `Bookshelf([])` ning `bool()` ini çop eting. +`__len__`, `__getitem__` va katta-kiçik harfni farqlamaydigan `__contains__` ga ega `Bookshelf(titles)` klassini yozing. `["Ötkan kunlar", "Python asoslari", "Navoiy ğazallari"]` uçun uzunlikni hamda birinçi va oxirgi nomni, keyin `"python asoslari" in shelf` va `"Dunyo atlasi" in shelf` ni, keyin esa javonning va `Bookshelf([])` ning `bool()` ini çop eting. ::: details Yeçim ```python @@ -326,7 +326,7 @@ class Distance: return NotImplemented return Distance(self.km * factor) - __rmul__ = __mul__ # ayni funksiya 2 * d uçun ham işlaydi + __rmul__ = __mul__ # xuddi şu funksiya 2 * d uçun ham işlaydi legs = [Distance(308), Distance(270), Distance(450)] total = sum(legs) @@ -339,14 +339,14 @@ Jami: Distance(1028) Boriş-keliş: Distance(2056) ``` -`__rmul__ = __mul__` ayni funksiyani ikkinçi nom bilan qayta işlatadi. +`__rmul__ = __mul__` xuddi şu funksiyani ikkinçi nom bilan qayta işlatadi. ::: ### 4. Klass loyihalang: xarid savati -Quyidagi taʼrif böyiça `Cart` klassini loyihalang: +Quyidagi tavsif asosida `Cart` klassini loyihalang: -> `add(name, price, quantity=1)` mahsulot qöşadi (ayni nom yana kelsa, miqdori oşadi). `len(cart)` - jami dona, `cart["Tea"]` - mahsulot miqdori (yöq bölsa 0), `in` mahsulot borligini tekşiradi, sikl nomlarni qöşilgan tartibda beradi, böş savat yolğon, `total()` esa narxni qaytaradi. +> `add(name, price, quantity=1)` mahsulot qöşadi (xuddi şu nom yana qöşilsa, uning miqdori oşadi). `len(cart)` - jami dona, `cart["Tea"]` - mahsulot miqdori (yöq bölsa 0), `in` mahsulot borligini tekşiradi, sikl nomlarni qöşilgan tartibda beradi, böş savat yolğon, `total()` esa narxni qaytaradi. U quyidagi kod bilan işlaşi va aynan şu natijani çop etişi kerak: @@ -412,9 +412,9 @@ print(list(cart), cart.total()) ### 5. Ombor zaxirasini birlaştiriş -Mahsulot sonlari luğatini örab oladigan `Inventory(counts=None)` klassini yozing: `__repr__` (`Inventory({'tea': 50})`), ikkala sonni qöşib **yangi** ombor qaytaradigan `+` (asl obyektlar özgarmaydi), `inv["tea"]` (nomaʼlum mahsulot uçun 0), jami dona sifatida `len()` va mahsulot nomlari böyiça alifbo tartibida iteratsiya. +Mahsulot sonlari luğatini örab oladigan `Inventory(counts=None)` klassini yozing: `__repr__` (`Inventory({'tea': 50})`), ikkala sonni qöşib **yangi** ombor qaytaradigan `+` (asl obyektlar özgarmaydi), `inv["tea"]` (nomaʼlum mahsulot uçun 0), jami dona sifatida `len()` va mahsulot nomlarini alifbo tartibida aylanib çiqiş. -Toşkent (`{"tea": 40, "samsa": 25}`) va Samarqand (`{"tea": 10, "bread": 30}`) ni birlaştirib natijani çop eting. Keyin uning uzunligini `"tea"` va `"juice"` sonlari bilan, sönra uning `list()` ini Toşkentning `"bread"` soni bilan va nihoyat `Inventory()` uçun `"Zaxira bor"` yoki `"Böş"` ni çop eting. +Toşkent (`{"tea": 40, "samsa": 25}`) va Samarqand (`{"tea": 10, "bread": 30}`) ni birlaştirib natijani çop eting. Keyin uning uzunligini `"tea"` va `"juice"` sonlari bilan, keyin esa uning `list()` ini Toşkentning `"bread"` soni bilan va nihoyat `Inventory()` uçun `"Zaxira bor"` yoki `"Böş"` ni çop eting. ::: details Yeçim ```python @@ -466,7 +466,7 @@ Böş - `+`, `-` va `*` `__add__`, `__sub__` va `__mul__` ni çaqiradi, ular esa **yangi** obyekt qaytaradi. - Qöllab-quvvatlanmaydigan turlar uçun `NotImplemented` qaytaring; Python keyin `__rmul__` kabi aks metodlarni sinaydi yoki `TypeError` çaqiradi. -- `__len__`, `__getitem__`, `__contains__` va `__iter__` (odatda `return iter(self._items)`) klassni konteyner kabi tutadi. +- `__len__`, `__getitem__`, `__contains__` va `__iter__` (odatda `return iter(self._items)`) klassni konteyner kabi işlaydigan qiladi. - `if obj:` `__bool__` dan, u bölmasa `__len__` dan foydalanadi. - Operatorlarni faqat maʼnosi ravşan bölgandagina işlating. Aks holda yaxşi nomlangan metod tuşunarliroq. diff --git a/docs/uz/darslar/10-object-oriented-design/01-inheritance.md b/docs/uz/lessons/10-object-oriented-design/01-inheritance.md similarity index 96% rename from docs/uz/darslar/10-object-oriented-design/01-inheritance.md rename to docs/uz/lessons/10-object-oriented-design/01-inheritance.md index 0346d4f..148bdbd 100644 --- a/docs/uz/darslar/10-object-oriented-design/01-inheritance.md +++ b/docs/uz/lessons/10-object-oriented-design/01-inheritance.md @@ -8,8 +8,8 @@ description: "Mavjud klasslardan yangi klasslar quring: is-a munosabatlari, supe ![Rasm: Vorislik va super()](/images/topics-webp-uzb/inheritance.webp){.lesson-cover width=1536 height=1024} ::: tip Nimalarni örganasiz -- Qaçon **is-a** ("bu - bu") munosabati vorislikni talab qiladi -- Hosila klass metodlarni qanday meros oladi, **qayta aniqlaydi** (override) va **kengaytiradi** +- Qaçon **is-a** ("X - bu Y") munosabati vorislikni talab qiladi +- Hosila klass metodlarni qanday meros qilib oladi, **qayta aniqlaydi** (override) va **kengaytiradi** - Ota klass kodini `super()` bilan qanday çaqiriş - `isinstance()` va `issubclass()` klasslar oilasi bilan qanday işlaydi - `object` asosiy klassi, metodlarni qidiriş tartibi (MRO) va mixinlar @@ -25,7 +25,7 @@ Munosabatni ovoz çiqarib ayting. Menejer - xodim . Maşina - dvigatel -`daily_rate` va `rental_cost(days)` li `Vehicle` ni yozing. `rental_cost` i ota versiyasini `super()` bilan kengaytirib, har kun uçun 50,000 söm qöşadigan `Truck(Vehicle)` ni qöşing. 300,000 sömlik transport va 450,000 sömlik yuk maşinasining 3 kunlik narxini çop eting. +`daily_rate` va `rental_cost(days)` li `Vehicle` ni yozing. `rental_cost` i ota versiyasini `super()` bilan kengaytirib, har kun uçun 50,000 söm qöşadigan `Truck(Vehicle)` ni qöşing. Kunlik narxi 300,000 söm bölgan transport va kunlik narxi 450,000 söm bölgan yuk maşinasining 3 kunlik ijara narxini çop eting. ::: details Yeçim ```python @@ -540,7 +540,7 @@ for number, event in enumerate(acc.history, start=1): - Vorislikni **is-a** munosabatlari uçun işlating: `class Manager(Employee):`. - Metodni yana bir marta yozib, uni **qayta aniqlang** (ortiqça yuklaş yöq). Uni `super().method(...)` bilan **kengaytiring**. -- Bola `__init__` i, ota klass tayyorlovini haqiqatan almaştirmoqçi bölmasangiz, `super().__init__(...)` ni çaqirişi kerak. +- Ota klassdagi boşlanğiç sozlaşni ataylab almaştirmoqçi bölmasangiz, bola klassning `__init__` i `super().__init__(...)` ni çaqirişi kerak. - `isinstance()` vorislikni hisobga oladi. `type(x) == C` esa yöq. - Har bir klass `object` dan meros oladi. `Class.__mro__` qidiriş tartibini körsatadi, `super()` esa unga amal qiladi. - Ierarxiyalarni sayoz, mixinlarni kiçik saqlang. has-a ("bor") uçun atributlardan foydalaning. diff --git a/docs/uz/darslar/10-object-oriented-design/02-polymorphism-and-abcs.md b/docs/uz/lessons/10-object-oriented-design/02-polymorphism-and-abcs.md similarity index 92% rename from docs/uz/darslar/10-object-oriented-design/02-polymorphism-and-abcs.md rename to docs/uz/lessons/10-object-oriented-design/02-polymorphism-and-abcs.md index 83b5a5e..f339b57 100644 --- a/docs/uz/darslar/10-object-oriented-design/02-polymorphism-and-abcs.md +++ b/docs/uz/lessons/10-object-oriented-design/02-polymorphism-and-abcs.md @@ -79,11 +79,11 @@ list 3 Playlist 2 ``` -`.area()` ni çaqiradigan har qanday kod umumiy asosiy klassiz `Field` ni qabul qiladi. `len()` da ham "ruxsat etilgan" turlar röyxati yöq. +`.area()` ni çaqiradigan har qanday kod umumiy asosiy klass bölmasa ham `Field` ni qabul qiladi. `len()` da ham "ruxsat etilgan" turlar röyxati yöq. ## Imkoniyatlarni tekşiriş: `hasattr` va EAFP -Obyektda metod bölmasligi mumkin bölganda **sakraşdan oldin qaraşingiz** mumkin: `if hasattr(doc, "export"):`. Yoki **EAFP** ("ruxsat söragandan köra keçirim söraş osonroq") dan foydalaning: sinab köring va xatoni qayta işlang: +Obyektda metod bölmasligi mumkin bölganda **avval tekşirib, keyin harakat qilişingiz** mumkin ("look before you leap"): `if hasattr(doc, "export"):`. Yoki **EAFP** ("ruxsat söragandan köra keçirim söraş osonroq") dan foydalaning: sinab köring va xatoni qayta işlang: ```python class PdfReport: @@ -107,7 +107,7 @@ Eksport qilindi report.pdf Draft ni eksport qilib bölmaydi ``` -EAFP - keng tarqalganroq Python uslubi. `try` ni faqat yöq bölişi mumkin bölgan bitta çaqiriş atrofida saqlang, aks holda boşqa `AttributeError` xatosi "eksport qilib bölmaydi" deb xabar qilinadi. +Pythonda EAFP uslubi köproq tarqalgan. `try` blokiga faqat metodi yöq bölişi mumkin bölgan bitta çaqirişni oling, aks holda butunlay boşqa sababdan çiqqan `AttributeError` ham "eksport qilib bölmaydi" deb xabar qilinadi. ## Duck typing hal qilmaydigan muammo @@ -135,7 +135,7 @@ Birinçi xabar yiqilişdan oldin yuborib bölindi. Abstrakt asosiy klasslar buni ## Abstrakt asosiy klasslar -**Abstrakt asosiy klass** (abstract base class, ABC) har bir bola klassda bölişi kerak bölgan metodlarni sanaydi. Faqat har bir abstrakt metodni yozgan bola klasslargina obyekt yarata oladi: +**Abstrakt asosiy klass** (abstract base class, ABC) har bir bola klassda bölişi kerak bölgan metodlarni sanab ötadi. Faqat har bir abstrakt metodni yozgan bola klasslargina obyekt yarata oladi: ```python from abc import ABC, abstractmethod @@ -175,7 +175,7 @@ Can't instantiate abstract class NotificationSender without an implementation fo Can't instantiate abstract class EmailSender without an implementation for abstract method 'send' ``` -`ABC` dan meros oliş klassni abstrakt qiliş imkonini beradi, `@abstractmethod` esa `send` ni **zarur** deb belgilaydi (uning tanasi şunçaki docstring yoki `...`). `send_many` - `send` mavjudligiga tayana oladigan oddiy umumiy metod. `EmailSender` dagi xato endi yaratiş paytida uşlanadi va xabar yöq metodni nomlaydi. +`ABC` dan meros oliş klassni abstrakt qiliş imkonini beradi, `@abstractmethod` esa `send` ni **zarur** deb belgilaydi (uning tanasi şunçaki docstring yoki `...`). `send_many` - `send` mavjudligiga tayana oladigan oddiy umumiy metod. `EmailSender` dagi xato endi yaratiş paytida uşlanadi va xato xabarida yöq metodning nomi körsatiladi. ## Batafsil misol: ABC bilan tölov usullari @@ -236,7 +236,7 @@ for method, amount in orders: 7,000,000 söm BAJARILMADI: Karta limiti 5,000,000 söm ``` -Siklda tölov turi böyiça `if` yöq, `receipt()` esa barça tölov usullari, jumladan keyingilari uçun ham bir marta yozilgan. +Siklda tölov turi böyiça `if` yöq, `receipt()` esa barça tölov usullari, jumladan kelajakda qöşiladiganlari uçun ham bir marta yozilgan. ## Özingiz sinab köring @@ -427,7 +427,7 @@ Samarqand ### 4. Tavsifdan loyihalaş: yetkaziş narxi -Yetkaziş kompaniyasi **Standard** (15,000 söm va har kg uçun 2,000 söm), **Express** (Standard dan ikki barobar) va **Pickup point** (qatʼiy 10,000 söm) xizmatlarini taklif qiladi. `cost(weight_kg)` ni talab qiladigan va umumiy `quote(weight_kg)` metodini bölişadigan ABC loyihalang. 3 kg lik jönatma uçun narxlarni çop eting, keyin `cost()` siz `Drone` xizmati `TypeError` çaqirişini körsating. +Yetkaziş kompaniyasi **Standard** (15,000 söm va har kg uçun 2,000 söm), **Express** (Standard dan ikki barobar) va **Pickup point** (qatʼiy 10,000 söm) xizmatlarini taklif qiladi. `cost(weight_kg)` ni talab qiladigan va umumiy `quote(weight_kg)` metodini taʼminlaydigan ABC loyihalang. 3 kg lik jönatma uçun narxlarni çop eting, keyin `cost()` siz `Drone` xizmati `TypeError` çaqirişini körsating. ::: details Yeçim ```python @@ -535,7 +535,7 @@ Avval böşliqlar tozalanadi, şuning uçun `Censor` bitta böşliq böyiça bö ## Xulosa -- **Polimorfizm**: klasslar bitta metod nomini bölişadi, şuning uçun bitta sikl yoki funksiya ularning hammasi bilan işlaydi. +- **Polimorfizm**: klasslarda bir xil nomli metod bor, şuning uçun bitta sikl yoki funksiya ularning hammasi bilan işlaydi. - Umumiy metodli obyektlar `if kind == ...` zanjirlarining örnini bosadi, şuning uçun yangi tur qöşiş - bitta yangi klass. - **Duck typing**: Pythonni obyektning klassi emas, unda metod bor-yöqligi qiziqtiradi. `len()` va `+` şunday işlaydi. - `hasattr()` bilan tekşiring yoki kiçik `try` bloki bilan EAFP dan foydalaning. diff --git a/docs/uz/darslar/10-object-oriented-design/03-composition.md b/docs/uz/lessons/10-object-oriented-design/03-composition.md similarity index 89% rename from docs/uz/darslar/10-object-oriented-design/03-composition.md rename to docs/uz/lessons/10-object-oriented-design/03-composition.md index ec9338c..0edc6cb 100644 --- a/docs/uz/darslar/10-object-oriented-design/03-composition.md +++ b/docs/uz/lessons/10-object-oriented-design/03-composition.md @@ -1,6 +1,6 @@ --- title: Kompozitsiya yoki vorislik? -description: "Obyektlarni kiçikroq qismlardan quring: has-a munosabatlari, vakolat beriş, möʼrt vorislikni kompozitsiyaga qayta tuziş, oddiy boğliqlikni kiritiş va kompozitsiya hamda vorislik orasida tanlaş böyiça amaliy qöllanma." +description: "Obyektlarni kiçikroq qismlardan quring: has-a munosabatlari, vakolat beriş, mört vorislikni kompozitsiyaga qayta tuziş, oddiy boğliqlikni kiritiş va kompozitsiya hamda vorislik orasida tanlaş böyiça amaliy qöllanma." --- # Kompozitsiya yoki vorislik? @@ -8,7 +8,7 @@ description: "Obyektlarni kiçikroq qismlardan quring: has-a munosabatlari, vako ![Rasm: Kompozitsiya yoki vorislik?](/images/topics-webp-uzb/composition.webp){.lesson-cover width=1536 height=1024} ::: tip Nimalarni örganasiz -- **has-a** ("unda bor", kompozitsiya) va **is-a** ("bu - bu", vorislik) orasidagi farq +- **has-a** ("unda bor", kompozitsiya) va **is-a** ("X - bu Y", vorislik) orasidagi farq - Obyektlarni boşqa obyektlardan qanday quriş va çaqirişlarni ularga **topşiriş** (delegation) - Nega "vorislikdan köra kompozitsiyani afzal köring" keng tarqalgan maslahat - Klassni moslaşuvçan va test qiliş oson qiliş uçun unga qismlarni qanday uzatiş (**boğliqlikni kiritiş**, dependency injection) @@ -16,7 +16,7 @@ description: "Obyektlarni kiçikroq qismlardan quring: has-a munosabatlari, vako ## Nega bu muhim -Maşina dvigatel emas, lekin unda dvigatel **bor**. Haqiqiy dasturlardagi köp obyektlar, xuddi haqiqiy narsalar qismlardan yasalgani kabi, boşqa obyektlardan quriladi. Vorislik - klasslar orasidagi eng qattiq boğlanish: bola ota klassning **har bir** metodini abadiy oladi. Kompozitsiya (composition) erkinroq va moslaşuvçanroq, ular orasida tanlaş esa asosiy loyihalaş könikmasi. +Maşina dvigatel emas, lekin unda dvigatel **bor**. Haqiqiy dasturlardagi köp obyektlar, xuddi haqiqiy narsalar qismlardan yasalgani kabi, boşqa obyektlardan quriladi. Vorislik - klasslar orasidagi eng qattiq boğlaniş: bola ota klassning **har bir** metodini abadiy oladi. Kompozitsiya (composition) erkinroq va moslaşuvçanroq, ular orasida tanlaş esa asosiy loyihalaş könikmasi. ## has-a va is-a @@ -111,7 +111,7 @@ Bekzod uçun jami: 124,000 söm ## Oldin va keyin: list dan meros olgan stek -**Stek** - likopçalar ustuni: siz tepaga qöşasiz (`push`) va tepadan olasiz (`pop`). Mana jozibali qisqa yöl: +**Stek** ustma-ust qöyilgan likopçalarga öxşaydi: siz tepaga qöşasiz (`push`) va tepadan olasiz (`pop`). Mana jozibali qisqa yöl: ```python class Stack(list): # "stek — bu röyxat"mi? @@ -130,7 +130,7 @@ print(plates) ['ayyor likopça', '1-likopça', '2-likopça'] ``` -Klass 40 dan ortiq röyxat metodini meros oldi va ularning istalgani stek qoidasini buza oladi: röyxat bilan qila oladigan hamma narsa stek uçun maʼnoli emas. Qayta tuzişdan keyin stek yaşirin röyxatga **topşiradi** va faqat özi xohlagan amallarni uzatadi: +Klass 40 dan ortiq röyxat metodini meros qilib oldi va ularning istalgani stek qoidasini buza oladi: röyxat bilan qila oladigan hamma narsa ham stek uçun maʼnoli emas. Qayta tuzişdan keyin stek işni yaşirin röyxatga **topşiradi** va faqat özi xohlagan amallarni uzatadi: ```python class Stack: @@ -203,17 +203,17 @@ print("Test ötdi:", len(fake.sent), "ta xabar yozib olindi, birortasi ham yubor Test ötdi: 2 ta xabar yozib olindi, birortasi ham yuborilmadi ``` -Bitta `Shop` SMS, email yoki testlarda umuman heç narsa yubormasligi mumkin (11-modul). Standart qiymat oddiy qöllanişni sodda saqlaydi. Uni `notifier or SmsNotifier()` bilan emas, `is not None` bilan yozing: `or` tasodifan falsy bölib qolgan, masalan `__len__` i 0 qaytaradigan, kiritilgan soxta obyektni jimgina almaştirib yuboradi. +Öşa bitta `Shop` SMS yoki email yuborişi, testlarda esa umuman heç narsa yubormasligi mumkin (11-modul). Standart qiymat oddiy qöllanişni sodda saqlaydi. Uni `notifier or SmsNotifier()` bilan emas, `is not None` bilan yozing: `or` tasodifan falsy bölib qolgan, masalan `__len__` i 0 qaytaradigan, kiritilgan soxta obyektni jimgina almaştirib yuboradi. ## Nega "vorislikdan köra kompozitsiyani afzal köring" -![Diagramma: Nega "vorislikdan köra kompozitsiyani afzal köring"](/images/companions-webp-uzb/composition-guide.webp){.lesson-diagram width=1536 height=1024 loading=lazy} +Vorislik - qattiq boğlaniş: bola ota klassning har bir metodini oladi va ota klassdagi özgariş uni buzişi mumkin. Kompozitsiya - erkin boğlaniş: nimani oçiq qilişni özingiz tanlaysiz, qismlarni esa almaştiriş yoki birlaştiriş mumkin, hatto dastur işlayotganda ham. "Afzal köring" "heç qaçon meros olmang" degani emas. Faqat "har bir X - bu Y" töğri eşitilsa, Y ning **har bir** metodi X uçun maʼnoli bölsa va xatti-harakatlarni almaştiriş kerak bölmasa, meros oling. Aks holda kompozitsiyadan foydalaning. -Vorislik - qattiq boğlanish: bola ota klassning har bir metodini oladi va ota klassdagi özgariş uni buzişi mumkin. Kompozitsiya - erkin boğlanish: nimani oçiq qilişni özingiz tanlaysiz, qismlarni esa almaştiriş yoki birlaştiriş, hatto dastur işlayotganda ham, mumkin. "Afzal köring" "heç qaçon meros olmang" degani emas. Faqat "har bir X - bu Y" töğri eşitilsa, Y ning **har bir** metodi X uçun maʼnoli bölsa va xatti-harakatlarni almaştiriş kerak bölmasa, meros oling. Aks holda kompozitsiyadan foydalaning. +![Diagramma: Nega "vorislikdan köra kompozitsiyani afzal köring"](/images/companions-webp-uzb/composition-guide.webp){.lesson-diagram width=1536 height=1024 loading=lazy} ## Özingiz sinab köring -`Robot` klassiga boşqa `Battery` bering yoki `say()` metodli `Speaker` qismini qöşing va robotdan unga topşiring. +`Robot` klassiga boşqa `Battery` bering yoki `say()` metodli `Speaker` qismini qöşing va robot gapiriş işini unga topşirsin. @@ -439,7 +439,7 @@ Stansiya öz qismlarini heç qaçon özi yaratmaydi, şuning uçun soxta qismlar ### 5. Qöşimçali pitsa -Pitsaning ölçami (`"S"`, `"M"`, `"L"`: 45,000 / 60,000 / 75,000 söm) va nomi hamda narxi bor istalgan miqdordagi qöşimçalari bor. `CheeseMushroomPizza` kabi bola klasslar soni haddan taşqari köpayib ketgan bölardi, şuning uçun kompozitsiyadan foydalaning: `Pizza` da ölçam va `Topping` obyektlari röyxati, `self` qaytaradigan `add_topping()`, `price` xossasi va `__str__` bor. Notöğri ölçam `ValueError` çaqiradi. Pişloq (12,000) va qöziqorinli (9,000) katta pitsani, oddiy örta pitsani va `"XL"` uçun xatoni çop eting. +Pitsaning ölçami (`"S"`, `"M"`, `"L"`: 45,000 / 60,000 / 75,000 söm) va nomi hamda narxi bor istalgan miqdordagi qöşimçalari bor. `CheeseMushroomPizza` kabi bola klasslar soni haddan taşqari köpayib ketgan bölardi, şuning uçun kompozitsiyadan foydalaning: `Pizza` da ölçam va `Topping` obyektlari röyxati, `self` qaytaradigan `add_topping()`, `price` xossasi va `__str__` bor. Notöğri ölçam `ValueError` çaqiradi. Pişloqli (12,000) va qöziqorinli (9,000) katta pitsani, oddiy örta pitsani va `"XL"` uçun xatoni çop eting. ::: details Yeçim ```python diff --git a/docs/uz/darslar/10-object-oriented-design/04-dataclasses.md b/docs/uz/lessons/10-object-oriented-design/04-dataclasses.md similarity index 93% rename from docs/uz/darslar/10-object-oriented-design/04-dataclasses.md rename to docs/uz/lessons/10-object-oriented-design/04-dataclasses.md index 17c91eb..0c554be 100644 --- a/docs/uz/darslar/10-object-oriented-design/04-dataclasses.md +++ b/docs/uz/lessons/10-object-oriented-design/04-dataclasses.md @@ -17,11 +17,11 @@ description: "Maʼlumot saqlaydigan klasslarni ança kam kod bilan yozing: @data ## Nega bu muhim -Köp klasslar asosan **maʼlumot saqlaydi**: mahsulot, GPS nuqtasi, imtihon natijasi. Ularning har biri uçun bir xil andoza kodni yozgansiz: `__init__`, `__repr__` va `__eq__`, maydon qöşilgan sayin hammasi yangilanadi. `dataclasses` moduli bu kodni siz uçun yozadi va zamonaviy Python undan hamma joyda foydalanadi. +Köp klasslar asosan **maʼlumot saqlaydi**: mahsulot, GPS nuqtasi, imtihon natijasi. Ularning har biri uçun öşa bir xil takroriy kodni yozgansiz: `__init__`, `__repr__` va `__eq__`, maydon qöşilgan sayin esa ularning hammasini yangilaşga töğri kelgan. `dataclasses` moduli bu kodni siz uçun yozadi va zamonaviy Python undan hamma joyda foydalanadi. ## Oldin va keyin -9-modulda mahsulot klassi bir neçta önlab qatorni egallagan edi. Dataclass versiyasi: +9-modulda mahsulot klassi önga yaqin qatorni egallagan edi. Dataclass versiyasi: ```python from dataclasses import dataclass @@ -65,7 +65,7 @@ class Student: ValueError: mutable default for field grades is not allowed: use default_factory ``` -Bitta röyxat barça obyektlar orasida bölişilgan bölardi (`def f(items=[])` tuzoği). **Tuzatiş:** `field(default_factory=...)` har bir obyekt uçun **yangi** qiymat yasaydigan funksiyani çaqiradi: +Bitta röyxat barça obyektlar uçun umumiy bölib qolardi (`def f(items=[])` tuzoği). **Tuzatiş:** `field(default_factory=...)` har bir obyekt uçun **yangi** qiymat yasaydigan funksiyani çaqiradi: ```python from dataclasses import dataclass, field @@ -89,7 +89,7 @@ Student(name='Aziza', grades=[95]) Student(name='Bekzod', grades=[]) ``` -Argumentsiz istalgan funksiya işlaydi: `list`, `dict`, `set` yoki özingizniki. +Argument talab qilmaydigan istalgan funksiya işlaydi: `list`, `dict`, `set` yoki özingizniki. ## `__post_init__` bilan tekşiriş @@ -221,7 +221,7 @@ print(restored == order) True ``` -Orqaga qaytiş qöl bilan bajariladi: `Item(**item)` har bir luğatni nomli argumentlarga ajratadi. +Orqaga qaytiş qöl bilan bajariladi: `Item(**item)` har bir luğatni kalit söz argumentlariga ajratadi. ## Vorislik va faqat kalit söz bilan beriladigan maydonlar @@ -266,7 +266,7 @@ Standart qiymati `0` bölgan `discount_percent` maydonini qöşing, `__post_init ## Köp uçraydigan xatolar -### 1. Izohni unutiş +### 1. Type hint ni unutiş ```python from dataclasses import dataclass @@ -274,7 +274,7 @@ from dataclasses import dataclass @dataclass class Book: title: str - pages = 100 # izoh yöq: bu maydon EMAS + pages = 100 # type hint yöq: bu maydon EMAS print(Book("Ötkan kunlar")) ``` @@ -414,7 +414,7 @@ Playlist(name='Keçqurun', songs=[]) ### 3. Harorat oraliği -`low` va `high` maydonli muzlatilgan `TempRange` dataclassini yarating. `__post_init__` da `low > high` bölsa `ValueError` çaqiring. `span` xossasini qöşing. `TempRange(22, 41)` ning oraliğini, `(22, 41)`, `(-5, 10)` va yana `(22, 41)` ni saqlaydigan töplam uzunligini hamda `TempRange(30, 10)` uçun xatoni çop eting. +`low` va `high` maydonli muzlatilgan `TempRange` dataclassini yarating. `__post_init__` da `low > high` bölsa `ValueError` çaqiring. `span` xossasini qöşing. `TempRange(22, 41)` ning oraliq kengligini (`span`), `(22, 41)`, `(-5, 10)` va yana `(22, 41)` ni saqlaydigan töplam uzunligini hamda `TempRange(30, 10)` uçun xatoni çop eting. ::: details Yeçim ```python @@ -535,7 +535,7 @@ Yaratilgan `__eq__` dataclasslarning içma-iç röyxatlarini ham soliştiradi. ## Xulosa -- `@dataclass` izohli maydonlardan `__init__`, `__repr__` va `__eq__` ni yaratadi. Standart qiymatlar oxirida keladi. +- `@dataclass` type hint berilgan maydonlardan `__init__`, `__repr__` va `__eq__` ni yaratadi. Standart qiymatlar oxirida keladi. - Özgaruvçan standart qiymatlar uçun `field(default_factory=list)` ni işlating. Oddiy `[]` `ValueError` beradi. - `__post_init__` `__init__` dan keyin işlaydi: maydonlarni şu yerda tekşiring, tozalang va hisoblang. - `frozen=True` obyektlarni faqat öqiladigan va xeşlanadigan qiladi. `order=True` ularni saralanadigan qiladi; `compare=False` maydonni `==` dan ham yaşiradi. diff --git a/docs/uz/darslar/10-object-oriented-design/05-enums.md b/docs/uz/lessons/10-object-oriented-design/05-enums.md similarity index 96% rename from docs/uz/darslar/10-object-oriented-design/05-enums.md rename to docs/uz/lessons/10-object-oriented-design/05-enums.md index b3cc1ae..8bf4411 100644 --- a/docs/uz/darslar/10-object-oriented-design/05-enums.md +++ b/docs/uz/lessons/10-object-oriented-design/05-enums.md @@ -126,7 +126,7 @@ Nomaʼlum holat 'shiped'. Ruxsat etilganlar: pending, paid, shipped Qoida: **satrlarni dasturingiz çegarasida aʼzolarga aylantiring**, `.value` ga esa faqat natija çiqarişda qayting. -## Işlangan misol: buyurtma qoidalari uçun enum metodlari +## Batafsil misol: buyurtma qoidalari uçun enum metodlari Enum klass bölgani uçun aʼzolarda metod va xossalar bölişi mumkin, bu esa har bir tanlov haqidagi bilimni uning **yonida** saqlaydi. Jönatilgan buyurtmani bekor qilib bölmaydi, yetkazilganini esa özgartirib bölmaydi: @@ -228,7 +228,7 @@ HIGH True css: green RED ``` -Bu biroz erkinlikni qaytaradi (`Priority.HIGH == 3`), şuning uçun ulardan faqat aʼzolar son yoki satr kabi işlaşi kerak bölganda foydalaning. (`StrEnum` 3.11 da paydo bölgan. Eski kodda `class Color(str, Enum):` yoziladi va uning f-satrdagi körinişi `Color.GREEN` böladi.) +Bu qatʼiylikni yana biroz kamaytiradi (`Priority.HIGH == 3`), şuning uçun ulardan faqat aʼzolar son yoki satr kabi işlaşi kerak bölganda foydalaning. (`StrEnum` 3.11 da paydo bölgan. Eski kodda `class Color(str, Enum):` yoziladi va uning f-satrdagi körinişi `Color.GREEN` böladi.) ::: details Çuqurroq: kortej qiymatlar va `Flag` Aʼzo qiymati kortej bölişi mumkin. Uni atributlarga ajratiş uçun `__init__` aniqlang: @@ -438,7 +438,7 @@ for score in [95, 72, 41]: 41 F ötmadi ``` -Aʼzolar aniqlangan tartibda aylanadi, şuning uçun ularni eng yuqorisidan boşlab yoziş qidiruvni soddalaştiradi. +Sikl aʼzolarni aniqlangan tartibda aylanib çiqadi, şuning uçun ularni eng yuqorisidan boşlab yoziş qidiruvni soddalaştiradi. ::: ### 4. Tavsifdan loyihalaş: taksi narxlari @@ -522,7 +522,7 @@ DONE (1): Xivaga poyezd çiptalarini oliş ## Xulosa -- Sehrli satrlar imlo xatolarida sezdirmasdan buziladi. Enum aʼzolari esa baland ovozda xato beradi: `Status.SHIPED` `AttributeError` çaqiradi. +- Sehrli satrlar imlo xatolarida sezdirmasdan buziladi. Enum aʼzolari esa darhol va aniq xato beradi: `Status.SHIPED` `AttributeError` çaqiradi. - Aʼzolarning `.name` va `.value` si bor va ular oddiy qiymatlarga teng emas. Bir xil qiymatli aʼzolar, `@unique` taqiqlamasa, alias ga aylanadi. - Qiymat böyiça `Status("paid")`, nom böyiça `Status["PAID"]` bilan qidiring. Aylantirişni dastur çegaralarida bajaring. - `auto()` qiymatlarni tanlaydi. `IntEnum` aʼzolari butun sonlar, `StrEnum` aʼzolari esa satrlar kabi işlaydi. diff --git a/docs/uz/darslar/10-object-oriented-design/06-type-hints.md b/docs/uz/lessons/10-object-oriented-design/06-type-hints.md similarity index 89% rename from docs/uz/darslar/10-object-oriented-design/06-type-hints.md rename to docs/uz/lessons/10-object-oriented-design/06-type-hints.md index 35da399..4fdb562 100644 --- a/docs/uz/darslar/10-object-oriented-design/06-type-hints.md +++ b/docs/uz/lessons/10-object-oriented-design/06-type-hints.md @@ -9,15 +9,15 @@ description: "Funksiya va klasslaringiz nima kutişi va nima qaytarişini hujjat ::: tip Nimalarni örganasiz - Type hintlar (turlarni körsatuvçi izohlar) nima va nega ularni yoziş kerak -- Özgaruvçilar, parametrlar, qaytariladigan qiymatlar va töplamlarga (`list[int]`, `dict[str, float]`) type hint qanday yoziladi +- Özgaruvçilar, parametrlar, qaytariladigan qiymatlar va kolleksiyalarga (`list[int]`, `dict[str, float]`) type hint qanday yoziladi - Ixtiyoriy qiymatlar (`str | None`), funksiya parametrlari (`Callable`) va özini nomlaydigan klasslar qanday yoziladi -- `Protocol` va `type` alias lar (uzun type hint ga berilgan nom) kattaroq göyalarni qanday tasvirlaydi +- `Protocol` va `type` alias lar (uzun type hint ga berilgan nom) kattaroq ğoyalarni qanday tasvirlaydi - Nega type hintlar dastur işlayotganda **tekşirilmaydi** ::: ## Nega bu muhim -`def calculate(items, rate, rounding):` da `items` röyxatmi yoki luğatmi? `rate` `12` mi yoki `0.12` mi? **Type hintlar** (parametr va natija turlarini körsatuvçi izohlar) bilan funksiya imzosi tanasini öqimasdan turib javob beradi: +`def calculate(items, rate, rounding):` da `items` röyxatmi yoki luğatmi? `rate` `12` mi yoki `0.12` mi? **Type hintlar** (parametr va natija turlarini körsatuvçi izohlar) bilan bu savollarga funksiya imzosining özi javob beradi, tanasini öqiş şart bölmaydi: ```py def calculate(items: list[float], rate: float, rounding: int = 0) -> float: @@ -52,9 +52,9 @@ print(greet("Bekzod", times=2)) Salom, Bekzod! Salom, Bekzod! ``` -Oddiy özgaruvçilarga type hint kamdan-kam kerak böladi, lekin böş töplamga type hint yoziş foydali. Standart qiymat bölsa, avval type hint keladi: `times: int = 1`. Heç narsa qaytarmaydigan funksiyaga `-> None` yoziladi. +Oddiy özgaruvçilarga type hint kamdan-kam kerak böladi, lekin böş kolleksiyaga type hint yoziş foydali. Standart qiymat bölsa, avval type hint keladi: `times: int = 1`. Heç narsa qaytarmaydigan funksiyaga `-> None` yoziladi. -## Töplamlar va ixtiyoriy qiymatlar +## Kolleksiyalar va ixtiyoriy qiymatlar Element turlari kvadrat qavsga yoziladi; kortejlar har bir **pozitsiya**ni tasvirlaydi. Bölmasligi yoki bir neçta turda bölişi mumkin bölgan qiymat uçun `|` ("yoki") işlatiladi: @@ -203,7 +203,7 @@ class Notifier(Protocol): def send(self, to: str, text: str) -> bool: ... -class SmsNotifier: # Notifier dan voris OLMAYDI +class SmsNotifier: # Notifier dan meros OLMAYDI def send(self, to: str, text: str) -> bool: print(f"{to} ga SMS: {text}") return True @@ -251,7 +251,7 @@ Mavjud loyihalarda eskiroq yozuvlar uçraydi: - `Optional[str]`, `Union[int, float]`, `List[int]`, `Dict[str, float]` (`typing` dan). - `type` operatori örniga `Grades = dict[str, list[int]]`. -- Qoştirnoqdagi klass nomlari (`-> "Money"`) yoki `from __future__ import annotations`: 3.14 dan oldin klass özini nomlaşi uçun kerak edi. Bu import barça type hintlarni satrga aylantiradi, PEP 749 esa uni eskirgan deb belgilaşni (3.13 qöllab-quvvatlaşi tugaganidan keyingi birinçi relizdan erta emas) va keyinroq olib taşlaşni rejalaştirgan, şuning uçun yangi kodga qöşmang. +- Qöştirnoqdagi klass nomlari (`-> "Money"`) yoki `from __future__ import annotations`: 3.14 dan oldin klass özini nomlaşi uçun kerak edi. Bu import barça type hintlarni satrga aylantiradi, PEP 749 esa uni eskirgan deb belgilaşni (3.13 qöllab-quvvatlaşi tugaganidan keyingi birinçi relizdan erta emas) va keyinroq olib taşlaşni rejalaştirgan, şuning uçun yangi kodga qöşmang. ::: ## Özingiz sinab köring @@ -262,7 +262,7 @@ Pastdagi çaqiruvlarga notöğri turlarni bering (masalan, `qty` uçun satr) va ## Köp uçraydigan xatolar -### 1. Istalgan töplam yetarli bölganda `list` talab qiliş +### 1. Istalgan kolleksiya yetarli bölganda `list` talab qiliş ```python def average(scores: list[int]) -> float: @@ -279,7 +279,7 @@ print(average({"a": 1, "b": 3}.values())) # luğat qiymatlari: bemalol işlayd Ikkalasi ham işlaydi, lekin tur tekşiruvçisi ularni rad etadi: heç biri `list` emas. **Tuzatiş:** funksiyaga nima **kerak** bölsa, şuni `collections.abc` dan yozing: `Sequence[int]` (röyxatlar, kortejlar), `Collection[int]` (`len()` ga ega har narsa, luğat qiymatlari ham) yoki `Iterable[int]` (aylanib çiqiş mumkin bölgan har narsa). -### 2. `None` bölişi mumkin qiymatni vada qiliş +### 2. `None` bölişi mumkin bölgan qiymatni vaʼda qiliş ```py def find_email(users: dict[str, str], name: str) -> str: # type hint yolğon @@ -295,7 +295,7 @@ AttributeError: 'NoneType' object has no attribute 'upper' **Tuzatiş:** `dict.get()` `None` qaytarişi mumkin, şuning uçun halol type hint `-> str | None` böladi va u çaqiruvçiga avval tekşirişni aytadi. -### 3. Töplam type hintlarini notöğri sintaksis bilan yoziş +### 3. Kolleksiya type hintlarini notöğri sintaksis bilan yoziş ```py def total(prices: [int]) -> int: ... # Yomon: int saqlovçi röyxat @@ -347,7 +347,7 @@ False ### 2. Ixtiyoriy qidiruv -`first_long_word(words: list[str], min_length: int) -> str | None` funksiyasini yozing (şunça uzun birinçi söz yoki `None`). `["quyoş", "daryo", "toğtizmasi"]` va 5 hamda 11 çegaralari uçun sözni katta harflarda yoki `11+ harfli söz yöq` deb çiqaring. +`first_long_word(words: list[str], min_length: int) -> str | None` funksiyasini yozing (uzunligi kamida `min_length` bölgan birinçi söz yoki `None`). `["quyoş", "daryo", "toğtizmasi"]` va 5 hamda 11 çegaralari uçun sözni katta harflarda yoki `11+ harfli söz yöq` deb çiqaring. ::: details Yeçim ```python @@ -373,9 +373,9 @@ QUYOŞ ``` ::: -### 3. Turlangan statistika +### 3. Type hintli statistika -Minimum va maksimumni qaytaradigan `summarize(values: list[float]) -> tuple[float, float]` va `apply_to_all(values: list[float], func: Callable[[float], float]) -> list[float]` funksiyalarini yozing. `[31.0, 38.0, 29.5]` ni Selsiydan Farengeytga özgartiring va ikkala röyxatni umumlaştiring. +Minimum va maksimumni qaytaradigan `summarize(values: list[float]) -> tuple[float, float]` va `apply_to_all(values: list[float], func: Callable[[float], float]) -> list[float]` funksiyalarini yozing. `[31.0, 38.0, 29.5]` ni Selsiydan Farengeytga özgartiring, keyin ikkala röyxat uçun `summarize()` natijasini çop eting. ::: details Yeçim ```python @@ -402,7 +402,7 @@ print(summarize(celsius), summarize(fahrenheit)) ### 4. Tavsifdan loyihalaş: avtoturargoh -Toşkentdagi avtoturargohda raqamlangan joylar bor, maşinalar esa davlat raqami satri bilan aniqlanadi. Band joylarni `dict[int, str]` da saqlaydigan, töliq type hintlar bilan yozilgan `Garage` klassini loyihalang: `park(plate)` (joy raqamini yoki töla bölsa `None` qaytaradi) va `free_spots()`. 2 ta joy bilan uçta maşinani qöying, keyin böş joylarni çiqaring. +Toşkentdagi avtoturargohda raqamlangan joylar bor, maşinalar esa davlat raqami satri bilan aniqlanadi. Band joylarni `dict[int, str]` da saqlaydigan, töliq type hintlar bilan yozilgan `Garage` klassini loyihalang: `park(plate)` (joy raqamini yoki töla bölsa `None` qaytaradi) va `free_spots()`. Ikki joyli avtoturargohga uçta maşinani qöying, keyin böş joylarni çiqaring. ::: details Yeçim ```python @@ -481,7 +481,7 @@ Hotel 900,000 Jami 1,680,000 ``` -Heç bir klass `Priced` dan voris olmaydi. +Heç bir klass `Priced` dan meros olmaydi. ::: ## Xulosa diff --git a/docs/uz/darslar/10-object-oriented-design/07-oop-project.md b/docs/uz/lessons/10-object-oriented-design/07-oop-project.md similarity index 88% rename from docs/uz/darslar/10-object-oriented-design/07-oop-project.md rename to docs/uz/lessons/10-object-oriented-design/07-oop-project.md index d32bb99..c368916 100644 --- a/docs/uz/darslar/10-object-oriented-design/07-oop-project.md +++ b/docs/uz/lessons/10-object-oriented-design/07-oop-project.md @@ -1,6 +1,6 @@ --- title: "Loyiha: Kutubxona boşqaruv tizimi" -description: "Dataclass, enum, type hintlar, abstrakt bazaviy klass, maxsus istisnolar, kompozitsiya, vorislik, qaytariş muddatlari va jarimalar, JSON ga saqlaş hamda matnli hisobot yordamida töliq kutubxona tizimini qadamma-qadam quring." +description: "Dataclass, enum, type hintlar, abstrakt asosiy klass, maxsus istisnolar, kompozitsiya, vorislik, qaytariş muddatlari va jarimalar, JSON ga saqlaş hamda matnli hisobot yordamida töliq kutubxona tizimini qadamma-qadam quring." --- # Loyiha: Kutubxona boşqaruv tizimi @@ -27,7 +27,7 @@ Samarqand şahar kutubxonasi qoğoz daftarini almaştiradigan oddiy dastur istay 1. **Kitoblar**ni ISBN, nomi, muallifi va yili bilan saqlaş hamda har bir kitob holatini körsatiş: mavjud, berilgan yoki yöqolgan. 2. **Aʼzolar**ni saqlaş. Oddiy aʼzolar 21 kunga 5 tagaça kitob olişi mumkin. **Talabalar** esa 14 kunga faqat 2 ta kitob oladi va dastur ularning maktabini yozib qöyadi. -3. Aʼzoga kitob **beriş**; kitob mavjud bölmasa, aʼzo limitga yetgan bölsa yoki kitob yoki aʼzo mavjud bölmasa, rad etiş. +3. Aʼzoga kitob **beriş**; kitob mavjud bölmasa, aʼzo limitga yetgan bölsa yoki bunday kitob yoki aʼzo umuman bölmasa, rad etiş. 4. Aʼzodan kitobni **qaytarib oliş** va har bir keçikkan kun uçun 2,000 söm **jarima** hisoblaş. 5. Kitobni javonda turganida ham, berilganida ham **yöqolgan** deb belgilaş. Berilgan kitob yöqolsa, ijara yopiladi va keçikiş jarimasi ustiga 50,000 söm almaştiriş tölovi olinadi. 6. Muddati **ötgan** ijaralarni röyxatlaş, kitoblarni **qidiriş**, **matnli hisobot** çiqariş va muddati ötgan kitoblar uçun **eslatma** yuboriş. @@ -35,53 +35,24 @@ Samarqand şahar kutubxonasi qoğoz daftarini almaştiradigan oddiy dastur istay ## Dizayn -Imkoniyatlar röyxatidagi otlarning tagiga çiziş: kitob, holat, aʼzo, talaba, ijara, jarima, eslatma, kutubxona, hisobot. Öz maʼlumotiga ega otlar klassga aylanadi. Belgilangan tanlovlar töplami bölgan otlar enum böladi. Harakatlar (beriş, qaytariş, qidiriş) esa özlari özgartiradigan maʼlumotga egalik qiluvçi klassning metodlariga aylanadi. +Imkoniyatlar röyxatidagi otlarning tagiga çizing: kitob, holat, aʼzo, talaba, ijara, jarima, eslatma, kutubxona, hisobot. Öz maʼlumotiga ega otlar klassga aylanadi. Belgilangan tanlovlar töplami bölgan otlar enum böladi. Harakatlar (beriş, qaytariş, qidiriş) esa özlari özgartiradigan maʼlumotga egalik qiluvçi klassning metodlariga aylanadi. | Tuşunça | Turi | Nega | |---|---|---| | `BookStatus` | `Enum` | uçta holatdan iborat belgilangan töplam, "sehrli satrlar" yöq | | `Book` | `@dataclass` | asosan maʼlumot, tenglik va öqiş oson `repr` kerak | | `Member` | oddiy klass | klass darajasidagi qoidalari bor (`max_books`, `loan_days`) | -| `StudentMember` | `Member` ning voris klassi | talaba boşqa limitlarga ega aʼzo **hisoblanadi** | +| `StudentMember` | `Member` ning bola klassi | talaba boşqa limitlarga ega aʼzo **hisoblanadi** | | `Loan` | `@dataclass` | kitob, aʼzo va sanalarni boğlaydigan yozuv | -| `Notifier` | abstrakt bazaviy klass | eslatma yuborişning har bir usulida `notify()` bölişi şart | +| `Notifier` | abstrakt asosiy klass | eslatma yuborişning har bir usulida `notify()` bölişi şart | | `Library` | oddiy klass | kitoblar, aʼzolar, ijaralar va xabarnoma yuboruvçiga **ega** va ularni muvofiqlaştiradi | -| `LibraryError` va uning voris klasslari | istisnolar | çaqiruvçi bitta turni yoki har bir aniq holatni uşlay oladi | +| `LibraryError` va uning bola klasslari | istisnolar | çaqiruvçi bitta turni yoki har bir aniq holatni uşlay oladi | -Mana klass diagrammasi. `<>` bilan boşlanadigan strelka "ega / tarkibida bor" degani, `inherits` esa voris klassdan ota klassga qarab yönaltirilgan: +Mana klass diagrammasi. Romb bilan boşlanadigan çiziq "ega / tarkibida bor" degani: `Library` kitoblar, aʼzolar, ijaralar va xabar yuboruvçini öz içida saqlaydi. Içi böş uçburçak bola klassdan ota klassga qarab yönaltirilgan. -```text -+-------------------+ +------------------+ -| Library |<>-------->| Book | -|-------------------| books |------------------| -| name, notifier | | isbn, title | -| books: {isbn: B} | | author, year | -| members: {id: M} | | lost | -| loans: [Loan] | +------------------+ -|-------------------| -| borrow() | +------------------+ -| return_book() |<>-------->| Member | -| mark_lost() | members | max_books = 5 | -| status_of() | | loan_days = 21 | -| overdue_loans() | +------------------+ -| search() | ^ inherits -| report() | +------------------+ -| send_reminders() | | StudentMember | -| save() / load() | | max_books = 2 | -+-------------------+ +------------------+ - <> <> - | loans | notifier +------------------+ - v +-------------->| Notifier (ABC) | -+-------------------+ | notify() | -| Loan | +------------------+ -| isbn, member_id | ^ inherits -| borrowed_on | +------------------+ -| due_on | | ConsoleNotifier | -| returned_on | +------------------+ -+-------------------+ -``` + -Uçta dizayn qarorini hozirdanoq taʼkidlab öting: +Uçta dizayn qarorini hozirdanoq taʼkidlab ötaylik: - **Har bir faktni bir marta saqlang.** "Bu kitob berilganmi?" degan savolga ijaralar röyxati allaqaçon javob beradi, şuning uçun `Book` holatni saqlamaydi. U faqat heç bir ijara ayta olmaydigan `lost` ni saqlaydi, `Library.status_of(isbn)` esa holatni ikkalasidan **hisoblaydi**. - `Loan` `Book` va `Member` obyektlarini emas, **ISBN va aʼzo ID** sini saqlaydi. ID larni JSON ga saqlaş oson, haqiqiy obyektlarni esa faqat kutubxona luğatlari saqlaydi. @@ -102,7 +73,7 @@ class BookStatus(Enum): class LibraryError(Exception): - """Barça kutubxona muammolari uçun bazaviy klass.""" + """Barça kutubxona muammolari uçun asosiy klass.""" class NotFoundError(LibraryError): @@ -121,7 +92,7 @@ print([s.value for s in BookStatus]) print(issubclass(LimitReachedError, LibraryError)) try: - raise BookNotAvailableError("«Ötgan kunlar» berilgan") + raise BookNotAvailableError("«Ötkan kunlar» berilgan") except LibraryError as error: print(type(error).__name__, "-", error) ``` @@ -129,7 +100,7 @@ except LibraryError as error: ```text ['mavjud', 'berilgan', 'yöqolgan'] True -BookNotAvailableError - «Ötgan kunlar» berilgan +BookNotAvailableError - «Ötkan kunlar» berilgan ``` **Istisnolar ierarxiyasi** vorislikning kiçik, lekin kuçli qöllanilişi. Menyu sikli istalgan muammoni körsatiş uçun `LibraryError` ni uşlay oladi, dasturning boşqa qismi esa avval kitob qaytarişni taklif qiliş uçun faqat `LimitReachedError` ni uşlaydi. @@ -166,7 +137,7 @@ class Book: return cls(**data) -book = Book("978-01", "Ötgan kunlar", "Abdulla Qodiriy", 1926) +book = Book("978-01", "Ötkan kunlar", "Abdulla Qodiriy", 1926) print(book) data = book.to_dict() print(data) @@ -174,12 +145,12 @@ print(Book.from_dict(data) == book) ``` ```text -Ötgan kunlar, muallif: Abdulla Qodiriy (1926) -{'isbn': '978-01', 'title': 'Ötgan kunlar', 'author': 'Abdulla Qodiriy', 'year': 1926, 'lost': False} +Ötkan kunlar, muallif: Abdulla Qodiriy (1926) +{'isbn': '978-01', 'title': 'Ötkan kunlar', 'author': 'Abdulla Qodiriy', 'year': 1926, 'lost': False} True ``` -`from_dict` `@classmethod` bölgani uçun yangi `Book` yarata oladi (*Klass atributlari, klass metodlari va statik metodlar* darsiga qarang). Öz maydonlarini biladigan har bir klass özini özi özgartiradi, bu esa keyinroq saqlaşni soddalaştiradi. +`from_dict` `@classmethod` bölgani uçun yangi `Book` yarata oladi (*Klass atributlari, klass metodlari va statik metodlar* darsiga qarang). Öz maydonlarini biladigan har bir klass özini luğatga aylantiriş va luğatdan qayta tiklaşni özi bajaradi, bu esa keyinroq saqlaşni soddalaştiradi. ## 3-qadam: aʼzolar va talaba aʼzolar @@ -292,14 +263,14 @@ Qaytarildi: False 4000 Ikki tafsilot bu klassni işonçli qiladi: -- "Hozir" ga boğliq har bir metod içida `date.today()` ni çaqirmasdan, `today` ni **parametr** sifatida oladi. Haqiqiy dastur haqiqiy sanani, misollar va testlar esa belgilangan sanalarni beradi, şuning uçun natijalar kundan-kunga özgarmaydi. Bu *Kompozitsiya yoki vorislik?* darsidagi boğliqliklarni taşqaridan beriş (dependency injection) usulining vaqtga qöllanilişi. +- "Hozir" ga boğliq har bir metod içida `date.today()` ni çaqirmasdan, `today` ni **parametr** sifatida oladi. Haqiqiy dastur haqiqiy sanani, misollar va testlar esa belgilangan sanalarni beradi, şuning uçun natijalar kundan-kunga özgarmaydi. Bu *Kompozitsiya yoki vorislik?* darsidagi boğliqlikni kiritiş (dependency injection) usulining vaqtga qöllanilişi. - Kitob qaytarilgandan keyin `days_overdue` `today` örniga `returned_on` dan foydalanadi, şuning uçun jarima öşişdan töxtaydi. Töliq dasturda `Loan` ga `to_dict` va `from_dict` ham qöşiladi: ular sanalarni `.isoformat()` bilan `"2026-09-01"` kabi ISO satrlarga va `date.fromisoformat()` bilan qayta sanaga aylantiradi. ## 5-qadam: `Library` klassi, qöşiş va kitob beriş -Kompozitsiya aynan `Library` da amalga oşadi. U kitoblar va aʼzolar luğatlarini hamda ijaralar röyxatini saqlaydi, hammasida type hintlar bor. Biror narsani qidiriş muvaffaqiyatsiz bölişi mumkin, şuning uçun `get_book` `KeyError` ni kutubxonaga xos istisnoga öraydi (`from None` foydasiz asl xatoni yaşiradi). Keyin asosiy dizayn qismlari keladi: `status_of` holatni **hisoblaydi**, `borrow` esa biror narsani özgartirişdan oldin hamma narsani tekşiradi. +Kompozitsiya aynan `Library` da amalga oşadi. U kitoblar va aʼzolar luğatlarini hamda ijaralar röyxatini saqlaydi, hammasida type hintlar bor. Biror narsani qidiriş muvaffaqiyatsiz bölişi mumkin, şuning uçun `get_book` `KeyError` ni kutubxonaga xos istisnoga aylantiradi (`from None` foydasiz asl xatoni yaşiradi). Keyin asosiy dizayn qismlari keladi: `status_of` holatni **hisoblaydi**, `borrow` esa biror narsani özgartirişdan oldin hamma narsani tekşiradi. Bu nazorat nuqtasini işga tuşiriş mumkin. Unda 1-4-qadamlardagi klasslarning qisqartirilgan versiyalari işlatilgan: @@ -494,7 +465,7 @@ Sörovlar faqat maʼlumotni öqiydi. Hisobot çop etiş örniga **satr qaytaradi ## 7-qadam: abstrakt `Notifier` orqali eslatmalar -Bugun kutubxona eslatmalarni ekranga çiqaradi. Ertaga SMS yoki Telegram xabarlari yuborişi mumkin. Şuning uçun `Library` eslatma **qanday** yetkazilişini bilmasligi, faqat nimadir aʼzoga `notify()` qila olişini bilişi kerak. Abstrakt bazaviy klass bu kelişuvni belgilaydi, kutubxona esa xabarnoma yuboruvçini taşqaridan oladi (dependency injection): +Bugun kutubxona eslatmalarni ekranga çiqaradi. Ertaga SMS yoki Telegram xabarlari yuborişi mumkin. Şuning uçun `Library` eslatma **qanday** yetkazilişini bilmasligi, faqat nimadir aʼzoga `notify()` qila olişini bilişi kerak. Abstrakt asosiy klass bu kelişuvni belgilaydi, kutubxona esa xabarnoma yuboruvçini taşqaridan oladi (dependency injection): ```py class Notifier(ABC): @@ -561,7 +532,7 @@ Saqlangan fayl taxminan şunday körinadi (qisqartirilgan): { "name": "Samarqand şahar kutubxonasi", "books": [ - {"isbn": "978-01", "title": "Ötgan kunlar", ..., "lost": false}, + {"isbn": "978-01", "title": "Ötkan kunlar", ..., "lost": false}, ... ], "members": [ @@ -600,7 +571,7 @@ class BookStatus(Enum): class LibraryError(Exception): - """Barça kutubxona muammolari uçun bazaviy klass.""" + """Barça kutubxona muammolari uçun asosiy klass.""" class NotFoundError(LibraryError): @@ -892,7 +863,7 @@ class Library: def main() -> None: lib = Library("Samarqand şahar kutubxonasi") - lib.add_book(Book("978-01", "Ötgan kunlar", "Abdulla Qodiriy", 1926)) + lib.add_book(Book("978-01", "Ötkan kunlar", "Abdulla Qodiriy", 1926)) lib.add_book(Book("978-02", "Keça va kunduz", "Çölpon", 1936)) lib.add_book(Book("978-03", "Boşlovçilar uçun Python", "Dilnoza Karimova", 2024)) lib.add_book(Book("978-04", "Uluğbek yulduzlari", "Farrux Aliyev", 2019)) @@ -942,10 +913,10 @@ Namunaviy işga tuşiriş natijasi: ```text Kitob beriş: - OK Ötgan kunlar -> Bekzod, muddat 2026-09-15 + OK Ötkan kunlar -> Bekzod, muddat 2026-09-15 OK Boşlovçilar uçun Python -> Bekzod, muddat 2026-09-15 XATO LimitReachedError: Bekzod allaqaçon 2 ta kitob olgan - XATO BookNotAvailableError: «Ötgan kunlar» holati: berilgan + XATO BookNotAvailableError: «Ötkan kunlar» holati: berilgan OK Keça va kunduz -> Aziza, muddat 2026-09-22 XATO NotFoundError: ISBN 978-99 bölgan kitob yöq @@ -956,9 +927,9 @@ Aziza «Keça va kunduz» ni yöqotdi, tölov: 56,000 söm Kitoblar: 4 (mavjud 2, berilgan 1, yöqolgan 1) Aʼzolar: 2, faol ijaralar: 1 Muddati ötganlar: - - Ötgan kunlar | Bekzod | 10 kun | jarima 20,000 söm + - Ötkan kunlar | Bekzod | 10 kun | jarima 20,000 söm Eslatmalar: - [Bekzod ga] «Ötgan kunlar» 10 kun keçikdi, hozirgaça jarima 20,000 söm + [Bekzod ga] «Ötkan kunlar» 10 kun keçikdi, hozirgaça jarima 20,000 söm 1 ta yuborildi Qayta yuklandi: 4 ta kitob, 1 ta faol ijara @@ -969,7 +940,7 @@ Yuklagandan keyin hisobot bir xil: True Natijani körib çiqing va har bir qatorni qoida bilan soliştiring: - Bekzod talaba, şuning uçun uning ijaralari muddati 14 kundan keyin tugaydi va uçinçi kitobi rad etiladi. -- "Ötgan kunlar" allaqaçon berilgan, şuning uçun Aziza uni ola olmaydi. Uning öz ijarasi muddati 21 kundan keyin tugaydi. +- "Ötkan kunlar" allaqaçon berilgan, şuning uçun Aziza uni ola olmaydi. Uning öz ijarasi muddati 21 kundan keyin tugaydi. - Bekzod "Boşlovçilar uçun Python" ni 5 kun keçiktirib qaytardi: 5 x 2,000 = 10,000 söm. - Aziza "Keça va kunduz" ni muddati tugaganidan 3 kun keyin yöqotdi: 6,000 söm jarima va 50,000 söm almaştiriş tölovi. Uning ijarasi yopildi, kitob esa endi yöqolgan hisoblanadi. - 25-sentabrda bitta ijara hali oçiq va muddati ötgan, şuning uçun bitta eslatma yuboriladi. @@ -979,7 +950,7 @@ Natijani körib çiqing va har bir qatorni qoida bilan soliştiring: Bu ixçam versiyada kitoblar, limitli aʼzolar va kitob beriş bor. `return_book` metodini yoki limiti 1 bölgan `StudentMember` ni qöşing. - + ## Köp uçraydigan xatolar @@ -1009,7 +980,7 @@ class Loan: returned: bool = False -book = Book("Ötgan kunlar") +book = Book("Ötkan kunlar") loan = Loan(book) book.status = BookStatus.BORROWED loan.returned = True # qaytarildi, lekin holat unutildi @@ -1027,7 +998,7 @@ Ijara kitob qaytganini aytadi, kitob esa hali taşqarida ekanini aytadi va uni h ```python class Library: def borrow(self, isbn): - return self.boks[isbn] # imlo xatosi: haqiqiy bag + return self.boks[isbn] # imlo xatosi: koddagi haqiqiy xato try: @@ -1040,7 +1011,7 @@ except Exception: Kitob berib bölmadi ``` -Imlo xatosidan kelgan `AttributeError` oddiy rad etişdan farq qilmaydi, şuning uçun bag yaşirinib qoladi. **Tuzatiş:** barça kutilgan muammolarni qamrab oladigan `LibraryError` ni uşlang, kutilmagan xatolar esa öz traceback ini körsatsin. +Imlo xatosidan kelgan `AttributeError` oddiy rad etişdan farq qilmaydi, şuning uçun koddagi xato yaşirinib qoladi. **Tuzatiş:** barça kutilgan muammolarni qamrab oladigan `LibraryError` ni uşlang, kutilmagan xatolar esa öz traceback ini körsatsin. ### 3. JSON işlay olmaydigan obyektlarni saqlaş @@ -1071,10 +1042,10 @@ Ijarani `self.active_loan_for(isbn)` bilan toping. `loan.days_overdue(today) == ### 2. Aʼzo tarixi -Har bir ijara (ötgan va faol) uçun bitta satr qaytaradigan `Library.history(member_id: str) -> list[str]` metodini qöşing, masalan `"Ötgan kunlar: 2026-09-01 -> 2026-09-20 da qaytarildi"` yoki `"... -> hali qaytarilmagan"`. +Har bir ijara (ötgan va faol) uçun bitta satr qaytaradigan `Library.history(member_id: str) -> list[str]` metodini qöşing, masalan `"Ötkan kunlar: 2026-09-01 -> 2026-09-20 da qaytarildi"` yoki `"... -> hali qaytarilmagan"`. ::: details Maslahat -`self.loans` böylab aylaning, `member_id` böyiça saralang va nomni `self.books[loan.isbn].title` bilan toping. Oxirini tanlaş uçun `loan.is_active` dan foydalaning. +`self.loans` böylab aylaning, `member_id` böyiça filtrlang va nomni `self.books[loan.isbn].title` bilan toping. Oxirini tanlaş uçun `loan.is_active` dan foydalaning. ::: ### 3. Öqituvçi aʼzolar @@ -1082,15 +1053,15 @@ Har bir ijara (ötgan va faol) uçun bitta satr qaytaradigan `Library.history(me 60 kunga 10 tagaça kitob oladigan va heç qaçon keçikiş jarimasi tölamaydigan `TeacherMember` ni qöşing. Saqlaş va yuklaş baribir işlaşi kerak. ::: details Maslahat -Yangi klass atributlari va `kind = "teacher"` bilan `Member` dan voris klass yarating hamda `member_from_dict` ga yangi tarmoq qöşing. "Jarimasiz" qoida uçun `Member` ga `days_late * FINE_PER_DAY` qaytaradigan `fine_for(days_late: int) -> int` kabi metod bering, uni `TeacherMember` da `0` qaytaradigan qilib qayta aniqlang va kutubxonada `loan.fine()` örniga undan foydalaning. Kutubxonada `isinstance` tekşiruvlaridan qoçing. +Yangi klass atributlari va `kind = "teacher"` bilan `Member` dan bola klass yarating hamda `member_from_dict` ga yangi tarmoq qöşing. "Jarimasiz" qoida uçun `Member` ga `days_late * FINE_PER_DAY` qaytaradigan `fine_for(days_late: int) -> int` kabi metod bering, uni `TeacherMember` da `0` qaytaradigan qilib qayta aniqlang va kutubxonada `loan.fine()` örniga undan foydalaning. Kutubxonada `isinstance` tekşiruvlaridan qoçing. ::: ### 4. Yozib qoladigan xabarnoma yuboruvçi -Xabarlarni çiqariş örniga `(member_id, message)` juftliklarini röyxatda saqlaydigan `RecordingNotifier(Notifier)` yozing. Uni `Library(..., notifier=...)` bilan işlatib, namunaviy işga tuşirişda `send_reminders` Bekzodga aynan bitta xabar yuborganini `assert` bilan tekşiring. Keyin `notify()` siz `Notifier` voris klassini yaratib bölmasligini körsating. +Xabarlarni çiqariş örniga `(member_id, message)` juftliklarini röyxatda saqlaydigan `RecordingNotifier(Notifier)` yozing. Uni `Library(..., notifier=...)` bilan işlatib, namunaviy işga tuşirişda `send_reminders` Bekzodga aynan bitta xabar yuborganini `assert` bilan tekşiring. Keyin `notify()` siz `Notifier` bola klassini yaratib bölmasligini körsating. ::: details Maslahat -`__init__` da `self.sent = []` bering va `notify` da röyxatga qöşing. Kutubxonani `main()` dagidek quring, lekin öz yuboruvçingizni bering. Töliq bölmagan voris klassni `try`/`except TypeError` içida yaratiş ABC işlayotganini isbotlaydi. +`__init__` da `self.sent = []` bering va `notify` da röyxatga qöşing. Kutubxonani `main()` dagidek quring, lekin öz yuboruvçingizni bering. Töliq bölmagan bola klassni `try`/`except TypeError` içida yaratiş ABC işlayotganini isbotlaydi. ::: ### 5. Buyruqlar qatori menyusi @@ -1113,6 +1084,6 @@ Xabarlarni çiqariş örniga `(member_id, message)` juftliklarini röyxatda saql ## Qöşimça manbalar - [`dataclasses` moduli](https://docs.python.org/3/library/dataclasses.html) -- [`abc` moduli: abstrakt bazaviy klasslar](https://docs.python.org/3/library/abc.html) +- [`abc` moduli: abstrakt asosiy klasslar](https://docs.python.org/3/library/abc.html) - [`datetime` moduli: date va timedelta](https://docs.python.org/3/library/datetime.html) - [`json` moduli](https://docs.python.org/3/library/json.html) diff --git a/docs/uz/darslar/11-testing-and-debugging/01-testing-with-assert.md b/docs/uz/lessons/11-testing-and-debugging/01-testing-with-assert.md similarity index 92% rename from docs/uz/darslar/11-testing-and-debugging/01-testing-with-assert.md rename to docs/uz/lessons/11-testing-and-debugging/01-testing-with-assert.md index d0d0dc1..a1c6368 100644 --- a/docs/uz/darslar/11-testing-and-debugging/01-testing-with-assert.md +++ b/docs/uz/lessons/11-testing-and-debugging/01-testing-with-assert.md @@ -1,6 +1,6 @@ --- title: assert bilan testlaş -description: "Kodingizni assert bilan avtomatik tekşiring: test funksiyalari, arrange-act-assert, qaytariladigan qiymatlar va istisnolarni testlaş, float sonlarni taqqoslaş, kiçik test yurguzuvçi, klasslarni testlaş va assert ning çegaralari." +description: "Kodingizni assert bilan avtomatik tekşiring: test funksiyalari, arrange-act-assert, qaytariladigan qiymatlar va istisnolarni testlaş, float sonlarni taqqoslaş, kiçik test yurgizuvçi, klasslarni testlaş va assert ning çegaralari." --- # assert bilan testlaş @@ -12,7 +12,7 @@ description: "Kodingizni assert bilan avtomatik tekşiring: test funksiyalari, a - Arrange-act-assert andozasi asosida **test funksiyalari**ni qanday yoziş - Qaytariladigan qiymatlar, istisnolar va float natijalarni qanday testlaş - Köp testlarni kiçik sikl bilan işga tuşiriş va obyektlarni xavfsiz testlaş -- `assert` ni **heç qaçon** nima uçun işlatmaslik kerak +- `assert` ni nima maqsadda **heç qaçon** işlatmaslik kerak ::: ## Nega bu muhim @@ -23,7 +23,7 @@ Hozirgaça dasturlarni asosan işga tuşirib, natijasini öqib tekşirdingiz. El ## `assert` operatori -`assert` bilan *Qaytariladigan qiymatlar* darsida tezkor tekşiruv sifatida tanişgansiz. Endi u vositaga aylanadi. `assert` şart qabul qiladi. Şart rost bölsa, heç narsa bölmaydi. Yolğon bölsa, Python `AssertionError` bilan töxtaydi. +`assert` bilan *Qaytariladigan qiymatlar* darsida tezkor tekşiruv sifatida tanişgansiz. Endi u vositaga aylanadi. `assert` şart qabul qiladi. Şart rost bölsa, heç narsa sodir bölmaydi. Yolğon bölsa, Python `AssertionError` bilan töxtaydi. ```python def delivery_fee(order_total): @@ -44,7 +44,7 @@ Jimlik muvaffaqiyat degani: kutilgan javoblar kodning özida saqlanadi, şuning ```py def delivery_fee(order_total): - if order_total > 200000: # >= ni > ga özgartirildi + if order_total > 200000: # >= belgisi > ga özgartirildi return 0 return 15000 @@ -64,7 +64,7 @@ Traceback aynan qaysi tekşiruv ekanini körsatadi, xabar esa nima notöğri ket ## Test funksiyalarini yoziş -Tarqoq `assert` qatorlarini tartibga solib bölmaydi. Odatda tekşiruvlar **test funksiyalari**ga joylanadi. Kelişuvga köra ularning nomi `test_` bilan boşlanadi va bitta xatti-harakatni tasvirlaydi. Köpçilik testlar uç qadamdan iborat: +Tarqoq `assert` qatorlarini tartibga soliş qiyin. Odatda tekşiruvlar **test funksiyalari**ga joylanadi. Kelişuvga köra ularning nomi `test_` bilan boşlanadi va bitta xatti-harakatni tasvirlaydi. Testlarning köpçiligi uç qadamdan iborat: 1. **Arrange** (tayyorlaş): kiriş maʼlumotlarini tayyorlang. 2. **Act** (bajariş): testlanayotgan kodni çaqiring. @@ -128,7 +128,7 @@ Barça testlar ötdi Float sonlar ikkilik tizimda saqlanadi, şuning uçun `0.1 + 0.2` natijasi `0.30000000000000004` böladi va heç narsa notöğri bölmasa ham `assert 0.1 + 0.2 == 0.3` yiqiladi. Uning örniga `assert math.isclose(0.1 + 0.2, 0.3)` yozing: `math.isclose()` juda kiçik farqqa ruxsat beradi. Pul uçun köp dasturlar bu muammodan float örniga butun sonlarni (söm yoki tiyin) saqlab qoçadi. -## Kiçik test yurguzuvçi +## Kiçik test yurgizuvçi Har bir testni qölda çaqiriş zerikarli, birinçi yiqiliş esa hamma narsani töxtatadi. Funksiyalar ham obyekt, şuning uçun ularni röyxatga joylab, sikl bilan aylanib çiqiş mumkin. Har bir funksiyada uning nomini saqlaydigan `__name__` atributi bor. @@ -168,9 +168,9 @@ FAIL test_hyphenated_word: 2 kutilgandi, 1 çiqdi 3 ta testdan 2 tasi ötdi ``` -Yurguzuvçi har bir yiqilişni xabar qilib, davom etadi, şuning uçun bitta işga tuşiriş töliq manzarani beradi. (`"bir-ikki"` bitta sözmi yoki ikkitami? Test sizni qaror qilişga majbur qiladi.) +Yurgizuvçi har bir yiqilişni xabar qilib, davom etadi, şuning uçun bitta işga tuşiriş töliq manzarani beradi. (`"bir-ikki"` bitta sözmi yoki ikkitami? Test sizni qaror qilişga majbur qiladi.) -Haqiqiy testlaş vositalari şu siklning ulğaygan versiyalaridir. Standart kutubxonada ulardan ikkitasi bor: `unittest` va `doctest`. Bu darslikda esa siz bu yerda yozayotgan oddiy `assert` testlarini aynan şundayligiça işga tuşiradigan mashhur taşqi vosita pytest işlatiladi. +Haqiqiy testlaş vositalari şu siklning ança mukammal körinişlaridir. Standart kutubxonada ulardan ikkitasi bor: `unittest` va `doctest`. Bu darslikda esa siz bu yerda yozayotgan oddiy `assert` testlarini aynan şundayligiça işga tuşiradigan maşhur taşqi vosita pytest işlatiladi. ## `assert` ning çegaralari @@ -235,7 +235,7 @@ AssertionError Salomlaşuv çiqadi, şuning uçun funksiya töğridek körinadi, lekin `greet` satrni emas, `None` ni qaytaradi. **Tuzatiş:** funksiya matnni `return` qilsin, çop etiş esa taşqarida bajarilsin. -### 3. Bitta obyektni bölişadigan testlar +### 3. Bitta umumiy obyektdan foydalanadigan testlar ```py class Wallet: @@ -245,14 +245,14 @@ class Wallet: def deposit(self, amount): self.balance += amount -wallet = Wallet() # barça testlar bölişadigan bitta obyekt +wallet = Wallet() # barça testlar uçun umumiy bitta obyekt def test_deposit(): wallet.deposit(5000) assert wallet.balance == 5000, f"{wallet.balance} çiqdi" test_deposit() -test_deposit() # test yurguzuvçi qilganidek, yana işga tuşiramiz +test_deposit() # test yurgizuvçi qilganidek, yana işga tuşiramiz ``` ```text @@ -388,9 +388,9 @@ PASS test_same_item_twice ``` ::: -### 5. Yaxşiroq test yurguzuvçi +### 5. Yaxşiroq test yurgizuvçi -Kiçik test yurguzuvçini **boşqa** istisnolarni ham uşlab, ularni istisno turi nomi bilan `ERROR` deb xabar qiladigan qilib kengaytiring. Uni uçta testda sinang (biri ötadi, biri assert da yiqiladi, biri `ZeroDivisionError` bilan qulaydi) va `1 passed, 1 failed, 1 errors` kabi xulosani çiqaring. +Kiçik test yurgizuvçini **boşqa** istisnolarni ham uşlab, ularni istisno turi nomi bilan `ERROR` deb xabar qiladigan qilib kengaytiring. Uni uçta testda sinang (biri ötadi, biri assert da yiqiladi, biri `ZeroDivisionError` bilan qulaydi) va `1 passed, 1 failed, 1 errors` kabi xulosani çiqaring. ::: details Yeçim ```python diff --git a/docs/uz/darslar/11-testing-and-debugging/02-choosing-test-cases.md b/docs/uz/lessons/11-testing-and-debugging/02-choosing-test-cases.md similarity index 89% rename from docs/uz/darslar/11-testing-and-debugging/02-choosing-test-cases.md rename to docs/uz/lessons/11-testing-and-debugging/02-choosing-test-cases.md index d266c58..223f727 100644 --- a/docs/uz/darslar/11-testing-and-debugging/02-choosing-test-cases.md +++ b/docs/uz/lessons/11-testing-and-debugging/02-choosing-test-cases.md @@ -21,8 +21,6 @@ description: "Nimani testlaşni hal qiliş: oddiy holatlar, çegaraviy va çekka ## Test holatlarining uç turi -![Diagramma: Test holatlarining uç turi](/images/companions-webp-uzb/equivalence-boundaries.webp){.lesson-diagram width=1536 height=1024 loading=lazy} - Buxorodagi muzey 7 yoşgaça bepul, 18 yoşgaça 20,000 söm, kattalar uçun esa 40,000 söm oladi; manfiy yoş xato hisoblanadi. Deyarli har bir funksiya uçun holatlarni uç guruhdan tanlaş kerak: | Turi | Savol | `ticket_price` uçun misollar | @@ -31,14 +29,16 @@ Buxorodagi muzey 7 yoşgaça bepul, 18 yoşgaça 20,000 söm, kattalar uçun esa | **Çegaraviy** (çekka) | Çegaralarda işlaydimi? | `0`, `6`, `7`, `17`, `18` | | **Notöğri** | Yomon kirişni töğri rad etadimi? | `-1` | -Notöğri holatlar funksiya **siz vada qilgan tarzda** xato berişini isbotlaydi. +![Diagramma: Test holatlarining uç turi](/images/companions-webp-uzb/equivalence-boundaries.webp){.lesson-diagram width=1536 height=1024 loading=lazy} + +Notöğri holatlar funksiya **siz vaʼda qilgan tarzda** xato berişini isbotlaydi. ### Ekvivalentlik sinflari va tarmoqlar Har bir yoşni testlay olmaysiz va bunga ehtiyoj ham yöq: `25`, `40` va `63` bir xil koddan ötadi. Kirişlarni **ekvivalentlik sinflari**ga, yaʼni funksiya bir xil munosabatda böladigan qiymatlar guruhlariga ajrating va har biridan bitta odatiy qiymatni, hamda guruhlar orasidagi **çegaralar**dagi qiymatlarni tanlang: ```text - notöğri | bepul | talaba | katta + notöğri | bepul | öquvçi | katta ... -2 -1 | 0 ... 6 | 7 ... 17 | 18 ... 120 ... ^ ^ ^ ^ ^ çegaralar: 0, 6, 7, 17, 18 (va taşqaridagi -1) @@ -48,7 +48,7 @@ Ikkinçi usul - kodni öqiş: har bir `if`, `elif` va `else` **tarmoq** hisoblan ## Holatlar jadvali -Har bir holat uçun alohida `assert` yoziş örniga holatlarni `(kiriş, kutilgan)` kortejlari röyxatiga joylang va ular böylab aylaning: +Har bir holat uçun alohida `assert` yoziş örniga holatlarni `(kiriş, kutilgan)` kortejlari röyxatiga joylang va ularni sikl bilan aylanib çiqing: ```python def ticket_price(age): @@ -57,16 +57,16 @@ def ticket_price(age): if age < 7: return 0 # kiçik bolalar bepul if age < 18: - return 20000 # talabalar + return 20000 # öquvçilar return 40000 # kattalar def test_ticket_price(): cases = [ (30, 40000), # oddiy: katta - (12, 20000), # oddiy: talaba + (12, 20000), # oddiy: öquvçi (0, 0), # çegara: eng kiçik yoş (6, 0), # çegara: oxirgi bepul yoş - (7, 20000), # çegara: birinçi talaba yoşi + (7, 20000), # çegara: birinçi öquvçi yoşi (18, 40000), # çegara: birinçi katta yoş ] for age, expected in cases: @@ -81,7 +81,7 @@ print("Barça testlar ötdi") Barça testlar ötdi ``` -Yangi holat qöşiş bitta qator, izohlar har bir qator **nega** borligini aytadi, xabar esa yiqilgan holatni nomlaydi. Notöğri `-1` yoşi uçun esa *assert bilan testlaş* darsidagidek alohida `try` / `except` / `else` testi yoziladi, çunki uning vadasi istisno. +Yangi holat qöşiş bitta qator, izohlar har bir qator **nega** borligini aytadi, xabar esa yiqilgan holatni nomlaydi. Notöğri `-1` yoşi uçun esa *assert bilan testlaş* darsidagidek alohida `try` / `except` / `else` testi yoziladi, çunki bu holatda funksiya istisno çaqirişni vaʼda qiladi. ## Haqiqiy xatolarni topadigan çegaraviy holatlar @@ -122,11 +122,11 @@ Nimani testlaşni aniq bilmasangiz, şu röyxatni körib çiqing: | Röyxatlar / luğatlar | böş, bitta element, takrorlar, teskari saralangan | | Fayllar / JSON | mavjud bölmagan fayl, böş fayl, yetişmayotgan kalit | -Birga adaşiş (off-by-one) xatolari (`<` va `<=`, `range(n)` va `range(n + 1)`) eng köp uçraydigan xatolardan, şuning uçun `18` çegarasi `17`, `18` va `19` ni testlaş degani. +Bittaga adaşiş (off-by-one) xatolari (`<` va `<=`, `range(n)` va `range(n + 1)`) eng köp uçraydigan xatolardan, şuning uçun `18` çegarasi `17`, `18` va `19` ni testlaş degani. ## Tasodifiylik, sanalar va `input()` -Test har safar bir xil javob berişi kerak, lekin `random`, `date.today()` yoki `input()` ni çaqiradigan kod unday emas. **Özgaruvçan narsani** haqiqiy manbani standart qiymat qilib, **parametr sifatida bering**: +Test har safar bir xil javob berişi kerak, lekin `random`, `date.today()` yoki `input()` ni çaqiradigan kod unday emas. **Özgarib turadigan narsani parametr sifatida uzating**, haqiqiy manbani esa standart qiymat qilib qöying: ```python import random @@ -159,13 +159,13 @@ print("Barça testlar ötdi") Barça testlar ötdi ``` -Dastur bugungi kunni oladi; test esa kunni özi tanlaydi. `random.Random(42)` belgilangan **seed** (boşlanğiç qiymat) li generator, şuning uçun u har safar bir xil tanlov qiladi. `input()` uçun çaqiruvni taşqi kodda qoldiring va yozilgan matnni qabul qiladigan funksiyani testlang. +Dastur bugungi kunni oladi; test esa kunni özi tanlaydi. Xuddi şunday, test `random.Random(42)` ni uzatmasa, `pick_winner` `random` modulidan foydalanadi. `random.Random(42)` - qatʼiy **seed** (boşlanğiç qiymat) bilan yaratilgan alohida tasodifiy sonlar generatori. Ikkalasida ham `choice()` bor, seed berilgan generator esa har safar bir xil ismni tanlaydi. `input()` uçun çaqiruvni taşqi kodda qoldiring va kiritilgan matnni qabul qiladigan funksiyani testlang. ## Xatoni tuzatişdan oldin test yozing Dilnoza `average([])` hisobot sahifasini `ZeroDivisionError` bilan qulatayotganini aytganda, avval testga `assert average([]) == 0.0` ni yozing va uning **yiqilişini** köring: bu test xatoni haqiqatan uşlaşini isbotlaydi. Keyin test ötgunça funksiyani tuzating. Bu **regressiya testi** doimiy qoladi, şuning uçun xato sezdirmasdan qaytib kela olmaydi. Avval tuzatib, keyin test yozsangiz, testning yiqilişini heç qaçon körmaysiz. -Har bir sinf, çegara, tarmoq, vada qilingan xato va tuzatilgan xatoning öz testi bölsa, testlar **yetarli**. Yaxşi tanlangan önta test tasodifiy yuzta testdan yaxşiroq. +Har bir sinf, çegara, tarmoq, vaʼda qilingan xato va tuzatilgan xatoning öz testi bölsa, testlar **yetarli**. Yaxşi tanlangan önta test tasodifiy yuzta testdan yaxşiroq. ## Özingiz sinab köring @@ -233,7 +233,7 @@ Barça testlar ötdi ``` ::: -### 2. Birga adaşiş xatosini toping +### 2. Bittaga adaşiş xatosini toping `count_up_to(n)` `[1, 2, ..., n]` ni qaytarişi kerak. Uni `n=1` va `n=0` bilan ham testlang, keyin xatoni toping va tuzating: @@ -366,7 +366,7 @@ Takrorlar holati - tuzoq: `[50, 50, 40]` uçun `sorted(numbers)[-2]` `50` ni ber - Holatlarning uç turini testlang: **oddiy**, **çegaraviy** va **notöğri**. - Har bir **ekvivalentlik sinfi**dan bitta qiymat tanlang, har bir çegara atrofini testlang va har bir tarmoqni işga tuşiring. - Holatlarni `(kiriş, kutilgan)` kortejlari jadvaliga joylab, sikl bilan tekşiring va xabarda yiqilgan holatni nomlang. -- Testlar har safar bir xil javob berişi uçun tasodifiylik, sanalar va yozilgan matnni parametr sifatida **taşqaridan** bering. +- Testlar har safar bir xil javob berişi uçun tasodifiylik, sanalar va kiritilgan matnni parametr sifatida **taşqaridan** bering. - Xatoni tuzatişdan oldin yiqiladigan **regressiya testi**ni yozing, keyin uni ötadigan qiling. ## Qöşimça manbalar diff --git a/docs/uz/darslar/11-testing-and-debugging/03-pytest-basics.md b/docs/uz/lessons/11-testing-and-debugging/03-pytest-basics.md similarity index 95% rename from docs/uz/darslar/11-testing-and-debugging/03-pytest-basics.md rename to docs/uz/lessons/11-testing-and-debugging/03-pytest-basics.md index 4a02b34..2460aef 100644 --- a/docs/uz/darslar/11-testing-and-debugging/03-pytest-basics.md +++ b/docs/uz/lessons/11-testing-and-debugging/03-pytest-basics.md @@ -1,6 +1,6 @@ --- title: pytest bilan testlaş -description: "Pythonning eng mashhur testlaş vositasi pytest dan foydalaniş: test fayllari va nomlari, pytest ni işga tuşiriş, yiqiliş hisobotlarini öqiş, pytest.raises, pytest.approx, parametrize, oddiy fixture lar va fayl testlari uçun tmp_path." +description: "Pythonning eng maşhur testlaş vositasi pytest dan foydalaniş: test fayllari va nomlari, pytest ni işga tuşiriş, yiqiliş hisobotlarini öqiş, pytest.raises, pytest.approx, parametrize, oddiy fixture lar va fayl testlari uçun tmp_path." --- # pytest bilan testlaş @@ -17,7 +17,7 @@ description: "Pythonning eng mashhur testlaş vositasi pytest dan foydalaniş: t ## Nega bu muhim -*assert bilan testlaş* darsidagi kiçik yurguzuvçi har bir testni qölda röyxatga yozişni talab qilardi. Pythonning eng mashhur testlaş vositasi **pytest** testlaringizni özi topadi, işga tuşiradi va har bir yiqilişni batafsil tuşuntiradi. Uning testlarini yozişni esa allaqaçon bilasiz: `assert` li oddiy `test_` funksiyalari. +*assert bilan testlaş* darsidagi kiçik yurgizuvçi har bir testni qölda röyxatga yozişni talab qilardi. Pythonning eng maşhur testlaş vositasi **pytest** testlaringizni özi topadi, işga tuşiradi va har bir yiqilişni batafsil tuşuntiradi. Uning testlarini yozişni esa allaqaçon bilasiz: `assert` li oddiy `test_` funksiyalari. ## pytest ni örnatiş @@ -30,7 +30,7 @@ pytest 9.1.1 ``` ::: info pytest ni kompyuteringizda işga tuşiring -Bu saytdagi muharrirda `import pytest` işlaydi, lekin test fayllarini töplab işga tuşiriş uçun terminal kerak, şuning uçun bu sahifadagi pytest fayllarini kompyuteringizda işga tuşiring. Har bir faylni kod bloki ustida körsatilgan nom bilan saqlang (nom faylning bir qismi emas). Işga tuşiriladigan misollar pytest dan foydalanmaydi. +Bu saytdagi muharrirda `import pytest` işlaydi, lekin test fayllarini töplab işga tuşiriş uçun terminal kerak, şuning uçun bu sahifadagi pytest fayllarini kompyuteringizda işga tuşiring. Har bir faylni kod bloki ustida körsatilgan nom bilan saqlang (nom faylning bir qismi emas). Maşqlardagi har bir yeçimning pytest siz işga tuşiriladigan versiyasi ham bor. ::: ## Birinçi test faylingiz @@ -72,7 +72,7 @@ def test_empty_cart(): assert cart_total([]) == 0 ``` -Bu yerda testlarni çaqiriş ham, yurguzuvçi sikl ham yöq. pytest testlarni nomi böyiça topadi: `test_*.py` nomli fayllar va `test` bilan boşlanadigan funksiyalar. Qolgan hamma narsa jimgina taşlab ketiladi. +Bu yerda testlarni çaqiriş ham, yurgizuvçi sikl ham yöq. pytest testlarni nomi böyiça topadi: `test_*.py` nomli fayllar va `test` bilan boşlanadigan funksiyalar. Qolgan hamma narsa jimgina taşlab ketiladi. ## pytest ni işga tuşiriş @@ -154,7 +154,7 @@ def test_float_total(): ``` - Blok `ValueError` çaqirsa, test **ötadi**, çaqirmasa `DID NOT RAISE ValueError` bilan yiqiladi. -- `match=` xabarni ham tekşiradi (bu regulyar ifoda, şuning uçun oddiy sözlar xavfsiz). +- `match=` xabarni ham regulyar ifoda sifatida tekşiradi (*Regulyar ifodalar* darsiga qarang); oddiy sözlar özlariga mos keladi. - `as excinfo` istisnoni saqlab qoladi: `excinfo.value` - istisno obyekti. - `pytest.approx()` float sonlarni `math.isclose()` kabi juda kiçik farq bilan taqqoslaydi. @@ -243,7 +243,7 @@ Har qanday fixture kabi, uni şunçaki nomi bilan söraysiz. ## Özingiz sinab köring -Haqiqiy test faylini işga tuşiriş uçun terminal kerak, şuning uçun bu yerda `parametrize` ortidagi göyani maşq qiling: har bir qator alohida xabar qilinadi. Yiqilgan qator oşkor qilgan xatoni tuzating. +Haqiqiy test faylini işga tuşiriş uçun terminal kerak, şuning uçun bu yerda `parametrize` ortidagi ğoyani maşq qiling: har bir qator alohida xabar qilinadi. Yiqilgan qator oşkor qilgan xatoni tuzating. @@ -515,11 +515,11 @@ Barça testlar ötdi ## Xulosa -- pytest `test_*.py` fayllaridagi `test_*` funksiyalarini işga tuşiradi; `-v`, `-k` va `-x` nima işlaşi va körsatilişini boşqaradi. +- pytest `test_*.py` fayllaridagi `test_*` funksiyalarini işga tuşiradi; `-v`, `-k` va `-x` nimalar işga tuşirilişi va körsatilişini boşqaradi. - Yiqiliş hisobotida `>` yiqilgan qatorni belgilaydi, `E` qatorlari esa haqiqiy qiymatlarni körsatadi. - `pytest.raises(ValueError, match=...)` istisnolarni testlaydi (ularni körib çiqiş uçun `as excinfo`), `pytest.approx` esa float sonlarni taqqoslaydi. - `@pytest.mark.parametrize` holatlar jadvalini alohida testlarga aylantiradi. -- Fixture lar parametr nomi orqali har bir testga yangi tayyorgarlik beradi; `tmp_path` vaqtinçalik papka beradi. +- Fixture lar parametr nomi orqali har bir testga yangi boşlanğiç obyektlarni beradi; `tmp_path` vaqtinçalik papka beradi. ## Qöşimça manbalar diff --git a/docs/uz/darslar/11-testing-and-debugging/04-debugging-and-logging.md b/docs/uz/lessons/11-testing-and-debugging/04-debugging-and-logging.md similarity index 92% rename from docs/uz/darslar/11-testing-and-debugging/04-debugging-and-logging.md rename to docs/uz/lessons/11-testing-and-debugging/04-debugging-and-logging.md index 9cddc0c..61ac727 100644 --- a/docs/uz/darslar/11-testing-and-debugging/04-debugging-and-logging.md +++ b/docs/uz/lessons/11-testing-and-debugging/04-debugging-and-logging.md @@ -17,7 +17,7 @@ description: "Xatolarni tizimli topiş va tuşuniş: xato tuzatiş tartibi, f-sa ## Nega bu muhim -Testlar nimadir buzilganini **aytadi**. Xato tuzatiş (debugging) esa **nega** buzilganini aniqlaydi. Tajribali dasturçilar kamroq xato yozmaydi; ular tasodifiy özgartirişlar örniga usul bilan ularni tezroq topadi. +Testlar nimadir buzilganini **aytadi**. Xato tuzatiş (debugging) esa **nega** buzilganini aniqlaydi. Tajribali dasturçilar kamroq xato yozmaydi; ular xatolarni tasodifiy özgartirişlar bilan emas, tizimli usul bilan tezroq topadi. Dastur Namangandagi serverda işlayotganida uni kuzatib turolmaysiz. **Log** nima bölganini yozib boradi, şuning uçun keyinroq buyurtma nega tungi soat 3 da muvaffaqiyatsiz bölganini bilib olasiz. @@ -91,11 +91,11 @@ ZeroDivisionError: division by zero "Most recent call last" (eng oxirgi çaqiruv oxirida): freymlar taşqaridan içkariga qarab boradi. **Oxirgi qator** nima notöğri ketganini, **oxirgi freym** qayerda qulaganini (2-qator, `average` içida), **yuqoridagi freymlar** esa dastur u yerga qanday yetib kelganini aytadi (``, yaʼni yuqori daraja, `print_report` ni çaqirdi, u esa `average` ni çaqirdi). -Qulaş `average` içida, lekin **xato** yuqoriroqda bölişi mumkin: bahosi yöq talaba uçun hisobot nima körsatişi kerak? +Qulaş `average` içida, lekin **xato** yuqoriroqda bölişi mumkin: bahosi yöq öquvçi uçun hisobot nima körsatişi kerak? ## Debugger: `breakpoint()` -**Debugger** dasturingizni töxtatib turadi, şunda özgaruvçilarni körib çiqib, qatorlarni birma-bir bajarişingiz mumkin. Pythonning örnatilgan debuggeri - **pdb**. `breakpoint()` qayerda töxtaşni belgilaydi, `prices.py` da: +**Debugger** dasturingizni töxtatib turadi, şunda özgaruvçilarni körib çiqib, qatorlarni birma-bir bajarişingiz mumkin. Pythonning örnatilgan debuggeri - **pdb**. `breakpoint()` qayerda töxtaşni belgilaydi. Buni `prices.py` nomi bilan saqlang: ```py def average_price(prices): @@ -110,7 +110,7 @@ print(average_price([12000, 8000, 25000])) ``` ::: info pdb ga terminal kerak -Debugger yozilgan buyruqlarni kutadi, şuning uçun u bu saytdagi muharrirda işlamaydi. Faylni terminalda (`python prices.py`) yoki kod muharriringizda işga tuşiring. +Debugger klaviaturadan kiritiladigan buyruqlarni kutadi, şuning uçun u bu saytdagi muharrirda işlamaydi. Faylni terminalda (`python prices.py`) yoki kod muharriringizda işga tuşiring. ::: `breakpoint()` ga yetganda Python buyruqlar uçun `(Pdb)` taklifini körsatadi: @@ -127,9 +127,9 @@ Debugger yozilgan buyruqlarni kutadi, şuning uçun u bu saytdagi muharrirda iş 8333.333333333334 ``` -`->` **keyingi** bajariladigan qatorni körsatadi (Python 3.13 dan boşlab, `breakpoint()` qatorining özini). `p total` faqat oxirgi narxni çiqardi va bu farazni tasdiqladi. +`->` **keyingi** bajariladigan qatorni körsatadi; Python 3.13 dan boşlab pdb avval `breakpoint()` qatorining özida töxtaydi. `p total` faqat oxirgi narxni çiqardi va bu farazni tasdiqladi. -Asosiy buyruqlar: `n` (keyingi qator), `s` (çaqirilgan funksiya **içiga** kiriş), `c` (davom etiş), `p ifoda` (çiqariş), `l` (kodni körsatiş) va `q` (çiqiş). VS Code kabi muharrirlarda xuddi şu göyalarga asoslangan grafik debuggerlar bor. Iş tugagaç, barça `breakpoint()` larni olib taşlang, aks holda dastur buyruq kutib qotib qoladi. +Asosiy buyruqlar: `n` (keyingi qator), `s` (çaqirilgan funksiya **içiga** kiriş), `c` (davom etiş), `p ifoda` (çiqariş), `l` (kodni körsatiş) va `q` (çiqiş). VS Code kabi muharrirlarda xuddi şu ğoyalarga asoslangan grafik debuggerlar bor. Iş tugagaç, barça `breakpoint()` larni olib taşlang, aks holda dastur buyruq kutib qotib qoladi. ## Logging: katta dasturlar uçun `print` @@ -156,7 +156,7 @@ ERROR Samarqandga yetkazib beriş muvaffaqiyatsiz ``` - `level` - **filtr**: pastroq xabarlar eʼtiborga olinmaydi, şuning uçun `debug` qatorlari kodda qolaverişi va bitta sozlama bilan yoqilişi mumkin. -- `stream=sys.stdout` qatorlarni xatolar oqimi örniga oddiy çiqişga yuboradi; `filename="shop.log"` esa faylga yozadi. +- `stream=sys.stdout` qatorlarni logging odatda yozadigan xatolar oqimi (`sys.stderr`) örniga `print` yozadigan joyga yuboradi; `filename="shop.log"` esa faylga yozadi. - `format` örin tutuvçilarni töldiradi: `%(levelname)s` (`-8` uni böşliq bilan töldiradi), `%(message)s`, `%(name)s`, `%(asctime)s` (sana va vaqt) va `%(funcName)s`. Standart format `WARNING:root:kupon kodi muddati tugagan` kabi körinadi. ### Nomlangan logger lar @@ -415,9 +415,9 @@ INFO 3 ta ball örtaçasi: 84.0 Yomon qiymatlar **kutilgan** holat, şuning uçun har bir qatorga traceback emas, ogohlantiriş mosroq. ::: -### 5. Debug kalit +### 5. Debug kaliti -`DEBUG = True` özgaruvçisi `DEBUG` darajasini, aks holda `INFO` ni tanlaydi. Har bir mahsulotni `DEBUG` darajasida logga yozib, eng arzonining nomini qaytaradigan `find_cheapest(products)` (nomlardan narxlarga luğat) funksiyasini yozing; natijani `INFO` da logga yozing. `%(levelname)-5s %(funcName)s: %(message)s` formati va `{"çoy": 12000, "non": 5000, "palov": 35000}` dan foydalaning. +`DEBUG` özgaruvçisi `True` bölsa, logging darajasini `DEBUG` ga, aks holda `INFO` ga qöying. Har bir mahsulotni `DEBUG` darajasida logga yozib, eng arzonining nomini qaytaradigan `find_cheapest(products)` (nom → narx luğati) funksiyasini yozing; natijani `INFO` da logga yozing. `%(levelname)-5s %(funcName)s: %(message)s` formati va `{"çoy": 12000, "non": 5000, "palov": 35000}` dan foydalaning. ::: details Yeçim ```python diff --git a/docs/uz/darslar/12-going-further/01-iterators-and-generators.md b/docs/uz/lessons/12-going-further/01-iterators-and-generators.md similarity index 84% rename from docs/uz/darslar/12-going-further/01-iterators-and-generators.md rename to docs/uz/lessons/12-going-further/01-iterators-and-generators.md index a5686f1..63ccf27 100644 --- a/docs/uz/darslar/12-going-further/01-iterators-and-generators.md +++ b/docs/uz/lessons/12-going-further/01-iterators-and-generators.md @@ -8,20 +8,20 @@ description: "for sikli aslida qanday işlaşini tuşuniş: iterable va iterator ![Rasm: Iteratorlar va generatorlar](/images/topics-webp-uzb/iterators-and-generators.webp){.lesson-cover width=1536 height=1024} ::: tip Nimalarni örganasiz -- **Iterable** va **iterator** orasidagi farq hamda `for` `iter()` va `next()` dan qanday foydalanişi +- **Iterable** va **iterator** orasidagi farq hamda `for` sikli `iter()` va `next()` dan qanday foydalanişi - Iterator klassini qanday yoziş va nega generator körinişidagi `__iter__` uni qayta işlatiladigan qiladi - `yield` bilan generator funksiyalarni qanday yoziş -- Nega generatorlar **lazy** (qiymatlarni faqat söralganda hosil qiladi) va bu qanday qilib çeksiz ketma-ketliklarga imkon beradi -- Katta fayllar uçun generator **konveyerlari**ni qanday quriş +- Nega generatorlar **lazy** (qiymatlarni faqat söralganda hosil qiladi) hisoblanadi va bu çeksiz ketma-ketliklarga qanday imkon beradi +- Katta fayllar uçun generator **konveyerlarini** qanday quriş ::: ## Nega bu muhim -Toşkentdagi gavjum onlayn dökonning log fayli 20 million qatordan iborat bölişi mumkin. Uni röyxatga yuklasangiz, dasturingizga xotira yetmay qolişi mumkin. Generator bilan esa qatorlarni **birma-bir** öqiysiz, tozalaysiz va saralaysiz, xotira sarfi esa juda kiçik bölib qoladi. Iteratorlarni tuşunsangiz, `for` sikli aslida nima qilişini ham tuşunasiz. +Toşkentdagi gavjum onlayn dökonning log fayli 20 million qatordan iborat bölişi mumkin. Uni röyxatga yuklasangiz, dasturingizga xotira yetmay qolişi mumkin. Generator bilan esa qatorlarni **birma-bir** öqiysiz, tozalaysiz va filtrlaysiz, xotira sarfi esa juda kiçik bölib qoladi. Iteratorlarni tuşunsangiz, `for` sikli aslida nima qilişini ham tuşunasiz. ## Iterable va iteratorlar -Röyxatlar, satrlar, luğatlar va `range()` - **iterable** lar: ular böylab aylaniş mumkin. **Iterator** esa aylanişni amalda bajaradi: u qayerda turganini eslab qoladi va keyingi elementni beradi. +Röyxatlar, satrlar, luğatlar va `range()` - **takrorlanuvçi obyektlar** (iterable): ular böylab aylaniş mumkin. **Iterator** esa aylanişni amalda bajaradi: u qayerda turganini eslab qoladi va keyingi elementni beradi. | | Iterable | Iterator | |---|---|---| @@ -73,7 +73,7 @@ while True: 22000 ``` -Iterator faqat **oldinga** yuradi. Barça elementlarni berib bölgaç, u butunlay böşab qoladi: +Iterator faqat **oldinga** yuradi. Barça elementlarni berib bölgaç, u **tugagan** (exhausted) hisoblanadi, yaʼni butunlay böşab qoladi: ```python scores = [90, 85, 97] @@ -90,7 +90,7 @@ print(sum(scores)) # röyxatning özi joyida 272 ``` -`map()`, `filter()`, `zip()`, fayllar va generatorlarning barçasi iterator qaytaradi, şuning uçun ular ham xuddi şunday tugab qoladi. +Fayllar, generatorlar hamda `map()`, `filter()` va `zip()` natijalari ham iterator hisoblanadi va xuddi şunday tugab qoladi. ## Öz iterator klassingizni yoziş @@ -125,9 +125,9 @@ Ikkinçi aylaniş böş. `Countdown` özining iteratori **hisoblanadi**, şuning ## `yield` li generator funksiyalar -![Diagramma: `yield` li generator funksiyalar](/images/companions-webp-uzb/yield-timeline.webp){.lesson-diagram width=1536 height=1024 loading=lazy} +**Generator funksiya** `return` örniga `yield` dan foydalanadi. Uni çaqirganda funksiya tanasi **bajarilmaydi**. Çaqiruv generator obyektini qaytaradi, generator obyekti esa iteratordir. `yield` qiymatni beradi va funksiyani **pauza** qiladi, keyingi `next()` çaqiruvi esa uni aynan `yield` dan keyingi joydan davom ettiradi: -**Generator funksiya** `return` örniga `yield` dan foydalanadi. Uni çaqiriş tanasini **işga tuşirmaydi**. U generator obyektini qaytaradi, bu esa iterator. `yield` qiymatni beradi va funksiyani **pauza** qiladi, keyingi `next()` çaqiruvi esa uni aynan `yield` dan keyingi joydan davom ettiradi: +![Diagramma: `yield` li generator funksiyalar](/images/companions-webp-uzb/yield-timeline.webp){.lesson-diagram width=1536 height=1024 loading=lazy} ```python def make_tea(): @@ -154,7 +154,7 @@ suv tayyor boşqa qadam yöq ``` -Uçinçi `next()` funksiyani oxirigaça bajardi, şuning uçun u `StopIteration` çaqirdi va `next` standart qiymatni qaytardi. Python lokal özgaruvçilar va örinni siz uçun saqlab turadi, şuning uçun teskari sanoq bir neçta qatorda yoziladi: +Uçinçi `next()` funksiyani oxirigaça bajardi, şuning uçun generator `StopIteration` çaqirdi va `next` standart qiymatni qaytardi. Python lokal özgaruvçilar va örinni siz uçun saqlab turadi, şuning uçun teskari sanoq bir neçta qatorda yoziladi: ```python def countdown(start): @@ -195,7 +195,7 @@ print(list(countdown)) [3, 2, 1] ``` -Klassni sikl böylab aylanadigan qilişning odatiy usuli aynan şu. +Klassni `for` sikli bilan aylanib çiqiladigan qilişning odatiy usuli aynan şu. ## Generatorlar lazy @@ -240,7 +240,7 @@ print(list(islice(fibonacci(), 10))) ## Katta fayllar uçun generator konveyerlari -Generatorlarni zanjir qiliş mumkin: har bir qadam iterable oladi va qayta işlangan elementlarni yield qiladi, şuning uçun bitta qator keyingi qator hali öqilmasdan barça qadamlardan ötib boradi. Fayl obyekti allaqaçon qatorlar böyiça iterator, şuning uçun heç narsa birdaniga xotiraga yuklanmaydi: +Generatorlarni zanjir qilib ulaş mumkin: har bir qadam iterable oladi va qayta işlangan elementlarni yield qiladi, şuning uçun bitta qator keyingi qator hali öqilmasdan barça qadamlardan ötib boradi. Fayl obyekti allaqaçon qatorlar böyiça iterator, şuning uçun heç narsa birdaniga xotiraga yuklanmaydi: ```python from pathlib import Path @@ -283,11 +283,11 @@ print(f"Toşkent jami: {sum(tashkent):,} söm") Toşkent jami: 60,000 söm ``` -`sum()` qiymatlarni oxiridan tortib oladi va butun konveyerni harakatga keltiradi. Har bir funksiya juda kiçik, uni röyxat ustida testlaş oson va u 10 gigabaytlik faylda ham işlaydi. `len()`, indekslaş kerak bölsa yoki natija böylab bir necha marta aylaniş kerak bölsa, uning örniga **röyxat** işlating. +`sum()` butun konveyerni harakatga keltiradi: u söragan har bir qiymat barça qadamlardan ötib keladi. Har bir funksiya juda kiçik, uni röyxat ustida testlaş oson va u 10 gigabaytlik faylda ham işlaydi. `len()` yoki indekslaş kerak bölsa, yoki natijani bir neça marta aylanib çiqiş kerak bölsa, generator örniga **röyxat** işlating. ## Özingiz sinab köring -Boşqa şaharni saralang yoki 10,000 sömdan katta summalarni qoldiradigan qadam qöşing. +Boşqa şahar böyiça filtrlang yoki 10,000 sömdan katta summalarni qoldiradigan qadam qöşing. @@ -337,7 +337,7 @@ for line in read_lines("cities.txt"): ValueError: I/O operation on closed file. ``` -`return` `with` blokidan çiqib ketadi va bu sikl bitta qatorni ham öqimasdan faylni yopadi. **Tuzatiş:** konveyerdagi `read_lines` kabi `with` bloki içida `yield` qiling, şunda qiymatlar tortib olinayotganda fayl oçiq turadi. +`return` `with` blokidan çiqib ketadi, bu esa sikl bitta qatorni ham öqimasdan oldin faylni yopadi. **Tuzatiş:** konveyerdagi `read_lines` kabi `with` bloki içida `yield` qiling, şunda qiymatlar tortib olinayotganda fayl oçiq turadi. ## Maşqlar @@ -487,7 +487,7 @@ Birinçi xato: tölov amalga oşmadi - **Iterable** böylab aylaniş mumkin; **iterator** esa öz örnini eslab qoladi, `next()` bilan işlaydi va bir marta aylanişdan keyin **tugaydi**. - `for` `iter()` ni bir marta, keyin `StopIteration` gaça `next()` ni çaqiradi. -- `yield` li funksiya har bir `yield` da pauza qiladi va keyingi sörovda davom etadi. Generator körinişidagi `__iter__` klassni köp marta aylanadigan qiladi. +- `yield` li funksiya har bir `yield` da pauza qiladi va keyingi sörovda davom etadi. Generator körinişidagi `__iter__` klassni sikl bilan köp marta aylanib çiqiş imkonini beradi. - Generatorlar **lazy**: xotira sarfi juda kam, iş faqat kerak bölganda bajariladi, hatto çeksiz ketma-ketliklar ham mumkin (bir neçtasini `islice` bilan oling). - Kiçik generatorlar zanjiri katta fayllar uçun konveyer hosil qiladi; `yield` ni `with` bloki içida saqlang. diff --git a/docs/uz/darslar/12-going-further/02-regular-expressions.md b/docs/uz/lessons/12-going-further/02-regular-expressions.md similarity index 87% rename from docs/uz/darslar/12-going-further/02-regular-expressions.md rename to docs/uz/lessons/12-going-further/02-regular-expressions.md index 807e9cd..3f647a9 100644 --- a/docs/uz/darslar/12-going-further/02-regular-expressions.md +++ b/docs/uz/lessons/12-going-further/02-regular-expressions.md @@ -8,16 +8,16 @@ description: "Python re moduli yordamida matndagi andozalarni qidiriş, tekşiri ![Rasm: Regulyar ifodalar](/images/topics-webp-uzb/regular-expressions.webp){.lesson-cover width=1536 height=1024} ::: tip Nimalarni örganasiz -- Qaçon satr metodlari örniga regulyar ifoda işlatiş kerak va nega andozalar xom satr bölib yoziladi +- Qaçon satr metodlari örniga regulyar ifoda işlatiş kerak va nega andozalar xom satr sifatida yoziladi - Asosiy `re` funksiyalari: `search`, `match`, `fullmatch`, `findall`, `finditer`, `sub`, `split` -- Andozalarning qurilma bloklari: belgilar sinflari, miqdor belgilari (kvantifikatorlar), langarlar va guruhlar +- Andozalarning tarkibiy qismlari: belgilar sinflari, miqdor belgilari (kvantifikatorlar), langarlar (anchors) va guruhlar - Guruhga havolalar va funksiyalar bilan almaştiriş, bayroqlar, `re.compile` va `re.escape` - Özbekiston telefon raqamlari, sanalar va narxlar uçun amaliy andozalar ::: ## Nega bu muhim -Aytaylik, sizda 5,000 ta mijoz xabari bor va ulardagi barça telefon raqamlarini topiş kerak. Odamlar `+998 90 123 45 67`, `+998901234567` va `90-123-45-67` deb yozadi; `find()` va `split()` bilan önlab qator yozasiz va baribir baʼzi holatlarni ötkazib yuborasiz. **Regulyar ifoda** (regular expression, regex) sizga kerakli matnning *şaklini* tasvirlaydi: "ixtiyoriy +998, keyin ixtiyoriy böşliqli 9 ta raqam". Regex formalarni tekşiriş, loglarni tahlil qiliş, maʼlumotlarni tozalaş va har bir muharrirdagi qidiruv oynasining asosida turadi. +Aytaylik, sizda 5,000 ta mijoz xabari bor va ulardagi barça telefon raqamlarini topiş kerak. Odamlar `+998 90 123 45 67`, `+998901234567` va `90-123-45-67` deb yozadi; `find()` va `split()` bilan önlab qator yozasiz va baribir baʼzi holatlarni ötkazib yuborasiz. **Regulyar ifoda** (regular expression, regex) sizga kerakli matnning *şaklini* tasvirlaydi: "ixtiyoriy +998, keyin ixtiyoriy böşliqli 9 ta raqam". Regex formalarni tekşirişda, loglarni tahlil qilişda, maʼlumotlarni tozalaşda va köpçilik kod muharrirlarining qidiruv oynasida işlatiladi. Regex ni öqiş satr metodlariga qaraganda qiyinroq, şuning uçun işni bajaradigan eng oddiy vositani tanlang: **belgilangan matn** uçun satr metodlari (`"error" in text`, `name.endswith(".csv")`), **andoza** uçun esa regex ("bir neçta raqam", "kk.oo.yyyy körinişidagi sana"). @@ -41,11 +41,11 @@ Topildi: 5012 Örni: 0 dan 4 gaça ``` -`\d` "raqam", `+` esa "bir yoki köp" degani. `re.search` biror narsa topsa **match obyekti**ni, aks holda `None` ni qaytaradi, şuning uçun natijani işlatişdan oldin har doim tekşiring. +`\d` "raqam", `+` esa "bir yoki köp" degani. `re.search` biror narsa topsa **match obyektini**, aks holda `None` ni qaytaradi, şuning uçun natijani işlatişdan oldin har doim tekşiring. ### Xom satrlar: `r"..."` -Regex teskari egri çiziqdan köp foydalanadi, lekin oddiy satrlarda ham teskari egri çiziqning öz maʼnosi bor (`\n` - yangi qator, `\b` - backspace). Qoştirnoq oldidan `r` yozilgan **xom satr** (raw string) har bir teskari egri çiziqni aynan yozilganidek saqlaydi. Usiz Python 3.12+ özi bilmaydigan `"\d"` kabi escape ketma-ketliklar haqida ogohlantiradi: +Regex teskari çiziqdan köp foydalanadi, lekin oddiy satrlarda ham teskari çiziqning öz maʼnosi bor (`\n` - yangi qator, `\b` - backspace). Qöştirnoq oldidan `r` yozilgan **xom satr** (raw string) har bir teskari çiziqni aynan yozilganidek saqlaydi. Usiz Python 3.12+ özi bilmaydigan `"\d"` kabi escape ketma-ketliklar haqida ogohlantiradi: ```text SyntaxWarning: "\d" is an invalid escape sequence. Such sequences will not work in the future. Did you mean "\\d"? A raw string is also an option. @@ -89,7 +89,7 @@ None **Tekşiriş** uçun ("butun kiritilgan matn yaroqli kodmi?") `fullmatch` dan, matn içidan biror narsani **topiş** uçun esa `search`, `findall` yoki `finditer` dan (match obyektlarini birma-bir beradi, katta matnlar uçun qulay) foydalaning. -## Andozaning qurilma bloklari +## Andozaning tarkibiy qismlari Köpçilik belgilar özlariga mos keladi: `a` "a" ga mos keladi. Quyidagilarning esa maxsus maʼnosi bor: @@ -174,7 +174,7 @@ Almaştiriş satrida `\1` (yoki `\g`) guruh mos kelgan matnni qöyadi. Xud ```python import re -note = "Menga 901234567 yoki 935556677 raqamiga qöngiroq qiling" +note = "Menga 901234567 yoki 935556677 raqamiga qönğiroq qiling" print(re.sub(r"\d{5}(\d{4})", r"*****\1", note)) # oxirgi 4 raqamni qoldiradi def add_vat(m): @@ -184,15 +184,15 @@ print(re.sub(r"(\d+) söm", add_vat, "Çoy 15000 söm, somsa 8000 söm")) ``` ```text -Menga *****4567 yoki *****6677 raqamiga qöngiroq qiling +Menga *****4567 yoki *****6677 raqamiga qönğiroq qiling Çoy 16800 söm, somsa 8960 söm ``` -Andoza **foydalanuvçi kiritgan matndan** kelsa, `re.escape()` undagi maxsus belgilar oldiga teskari egri çiziq qöyadi: `re.escape("5.000 (naqd)")` `5\.000\ \(naqd\)` ni beradi va bu faqat aynan şu matnga mos keladi. +Andoza **foydalanuvçi kiritgan matndan** kelsa, `re.escape()` undagi maxsus belgilar oldiga teskari çiziq qöyadi: `re.escape("5.000 (naqd)")` `5\.000\ \(naqd\)` ni beradi va bu faqat aynan şu matnga mos keladi. ## Bayroqlar va `re.compile` -`re.IGNORECASE` harf registrini hisobga olmaydi, `re.MULTILINE` `^` va `$` ni har bir qatorda mos keladigan qiladi, `re.VERBOSE` esa andozadagi böşliqlarni eʼtiborsiz qoldiradi va `#` izohlarga ruxsat beradi. Bayroqlar `|` bilan birlaştiriladi: +`re.IGNORECASE` harf registrini hisobga olmaydi, `re.MULTILINE` `^` va `$` ni har bir qatorning boşi va oxirida mos keladigan qiladi, `re.VERBOSE` esa andozadagi böşliqlarni eʼtiborsiz qoldiradi va `#` izohlarga ruxsat beradi. Bayroqlar `|` bilan birlaştiriladi: ```python import re @@ -244,13 +244,13 @@ for s in ["+998 90 123 45 67", "998-93-555-66-77", "90 123 45 67", "12345"]: ### Şakl töğriligi - haqiqiylik degani emas -Andoza faqat *şaklni* tekşiradi. `r"([0-9]{2})\.([0-9]{2})\.([0-9]{4})"` `31.02.2026` ni ham qabul qiladi, şuning uçun mavjud bölmagan sanalarni rad etiş uçun `fullmatch` dan keyin guruhlarni `try`/`except ValueError` içida `datetime(year, month, day)` ga bering. `\.` ga eʼtibor bering: ekranlanmagan `.` `15/09/2026` ni ham qabul qilgan bölardi. +Andoza faqat *şaklni* tekşiradi. `r"([0-9]{2})\.([0-9]{2})\.([0-9]{4})"` `31.02.2026` ni ham qabul qiladi, şuning uçun mavjud bölmagan sanalarni rad etiş uçun `fullmatch` dan keyin guruhlarni `int()` bilan songa aylantirib, `try`/`except ValueError` içida `datetime(year, month, day)` ga bering. `\.` ga eʼtibor bering: ekranlanmagan `.` `15/09/2026` ni ham qabul qilgan bölardi. ## Özingiz sinab köring Matnni yoki andozalarni özgartiring va nima ajratib olinişini köring. - + ## Köp uçraydigan xatolar diff --git a/docs/uz/darslar/12-going-further/03-text-processing-project.md b/docs/uz/lessons/12-going-further/03-text-processing-project.md similarity index 91% rename from docs/uz/darslar/12-going-further/03-text-processing-project.md rename to docs/uz/lessons/12-going-further/03-text-processing-project.md index 513f822..8d0f3d1 100644 --- a/docs/uz/darslar/12-going-further/03-text-processing-project.md +++ b/docs/uz/lessons/12-going-further/03-text-processing-project.md @@ -17,7 +17,7 @@ description: "Fayllar, generatorlar, regulyar ifodalar, Counter, dataclass va te ## Nega bu muhim -Söz sanağiçlar, öqiluvçanlikni tekşiruvçilar, SEO vositalari, spam filtrlari va qidiruv tizimlari bir xil asosiy işdan boşlanadi: matnni öqiş, uni sözlar va gaplarga böliş, narsalarni sanaş va andozalarni topiş. Bu loyihada siz nöldan öz **matn tahlilçingizni** yaratasiz. U bir öltirişda tugatiş mumkin bölgan darajada kiçik, lekin oxirgi bir neçta moduldagi deyarli hamma narsadan foydalanadi va alohida könikmalar haqiqiy dasturga qanday birlaşişini körsatadi. +Söz hisoblagiçlari, öqiluvçanlikni tekşiruvçilar, SEO vositalari, spam filtrlari va qidiruv tizimlari bir xil asosiy işdan boşlanadi: matnni öqiş, uni sözlar va gaplarga böliş, narsalarni sanaş va andozalarni topiş. Bu loyihada siz noldan öz **matn tahlilçingizni** yaratasiz. U bir öltirişda tugatiş mumkin bölgan darajada kiçik, lekin oxirgi bir neçta moduldagi deyarli hamma narsadan foydalanadi va alohida könikmalar haqiqiy dasturga qanday birlaşişini körsatadi. ## Maqsad va imkoniyatlar @@ -55,35 +55,23 @@ Imkoniyatlar: Kod yozişdan oldin funksiyalarni va maʼlumotlar ular orasida qanday oqib ötişini röyxatga oling. Har bir funksiya bitta iş qiladi va ularning köpçiligi **sof** (pure): ular matn yoki sözlarni olib, natija qaytaradi, heç narsa çiqarmaydi va fayllarga tegmaydi. Sof funksiyalarni testlaş oson. -```text -cafe.txt - | - v -read_text(path) -----------------> text (str) - | - +--------------------------+---------------------------+ - | | | - v v v -remove_links(text) count_sentences(text) extract(text) - | count_paragraphs(text) -> emails, urls, numbers - v -iter_words(text) (generator) - | - v -words (list) --> top_words(words) longest_words(words) reading_time(n) - | - v -analyze(text) --------------------> TextStats (dataclass) - | - +---------------+----------------+ - v v - format_report(stats) json.dumps(asdict(stats)) - | | - v v - report.txt report.json -``` - -Faqat `read_text`, `save_reports` va `main` fayllar yoki ekranga tegadi. Qolgan hamma narsa sof. +```flow +`cafe.txt` +`read_text(path)` -> `text` (str) +| `remove_links(text)` + `iter_words(text)` -> `words` (list) [generator] + `top_words(words)` + `longest_words(words)` + `reading_time(n)` +| `count_sentences(text)` + `count_paragraphs(text)` +| `extract(text)` -> emails, urls, numbers +`analyze(text)` -> `TextStats` (dataclass) +| `format_report(stats)` -> `report.txt` +| `json.dumps(asdict(stats))` -> `report.json` +``` + +Faqat `read_text`, `save_reports` va `main` fayllar yoki ekran bilan işlaydi. Qolgan hamma narsa sof. ## 1-qadam: Namuna fayl yaratiş va uni öqiş @@ -263,7 +251,7 @@ Bu yerda ikki narsa muhim: ## 5-qadam: Örtaça qiymatlar va öqiş vaqti -Örtaça qiymat sonni miqdorga böliş orqali topiladi, miqdor esa nol bölişi mumkin. Bundan himoyalaning, aks holda böş fayl dasturni quladi: +Örtaça qiymat sonni miqdorga böliş orqali topiladi, miqdor esa nol bölişi mumkin. Bundan himoyalaning, aks holda böş fayl dasturni qulatadi: ```python WORDS_PER_MINUTE = 200 @@ -292,7 +280,7 @@ Katta yoşli odam daqiqasiga taxminan 200-250 söz öqiydi. Bu sonni nomlangan k ## 6-qadam: Emaillar, URL lar va sonlarni ajratib oliş -Bular *Regulyar ifodalar* darsidagi andozalar, butun matnga qöllanadi: +Email va URL andozalari 2-qadamdagilar bilan bir xil, `NUMBER_RE` esa butun sonlarni va `3.5` kabi önlik sonlarni topadi: ```python import re @@ -328,7 +316,7 @@ Sonlar havolalar **olib taşlangan** matndan qidiriladi, aks holda domen nomi i ## 7-qadam: Natijalarni dataclass ga yiğiş -13 ta qiymat qaytaradigan funksiyaga aniq idiş kerak. Dataclass (*Dataclasslar* darsidan) har bir qiymatga nom, çiroyli `repr` va `asdict()` bilan luğatga bepul özgartiriş imkonini beradi: +13 ta qiymat qaytaradigan funksiyaga aniq idiş kerak. Dataclass (*Dataclasslar* darsidan) har bir qiymatga nom beradi, çiroyli `repr` yaratadi va `asdict()` orqali qöşimça kodsiz luğatga aylantiriş imkonini beradi: ```python from dataclasses import dataclass, asdict @@ -355,7 +343,7 @@ Keyin `analyze(text)` funksiyasi barça yordamçi funksiyalarni çaqiradi va bit ## 8-qadam: Hisobotlarni yoziş -Matnli hisobot satr qaytaradigan **sof** funksiya tomonidan tuziladi. Saqlaş esa alohida, juda kiçik funksiya. Şunday qilib, formatlaşni fayl yaratmasdan testlay olasiz. Özbekça harflar JSON faylda `ö` kabi kodlar körinişida emas, öz holida saqlanişi uçun `ensure_ascii=False` dan foydalanamiz: +Matnli hisobot satr qaytaradigan **sof** funksiya tomonidan tuziladi. Saqlaş esa alohida, juda kiçik funksiya. Şunday qilib, formatlaşni fayl yaratmasdan testlay olasiz. Özbekça harflar JSON faylda `\u00f6` kabi kodlar körinişida emas, öz holida saqlanişi uçun `ensure_ascii=False` dan foydalanamiz: ```python import json @@ -607,7 +595,7 @@ report.json saqlandi, kalitlari: characters, characters_no_spaces, words, senten report.txt saqlandi: 518 bayt ``` -Tuzilişga eʼtibor bering: yuqorida konstantalar va kompilyatsiya qilingan andozalar, örtada kiçik sof funksiyalar, barça kiritiş/çiqariş esa `save_reports()` va `main()` da. `if __name__ == "__main__":` qatori (*Modullar va import* darsidan) dasturni işga tuşirmasdan bu funksiyalarni test faylida import qiliş imkonini beradi. +Tuzilişga eʼtibor bering: yuqorida konstantalar va kompilyatsiya qilingan andozalar, örtada kiçik sof funksiyalar, barça kiritiş/çiqariş esa `read_text()`, `save_reports()` va `main()` da. `if __name__ == "__main__":` qatori (*Modullar va import* darsidan) dasturni işga tuşirmasdan bu funksiyalarni test faylida import qiliş imkonini beradi. ## Sof funksiyalarni testlaş @@ -710,7 +698,7 @@ Tahlilçining ixçam versiyasi şu yerning özida işlaydi. Öz matningizni joyl ### 1. Faylni kodlaşni körsatmasdan öqiş -Matn fayllari har doim ham UTF-8 da saqlanmaydi. Fayl eski Windows kodlaşida saqlangan bölsa, uni UTF-8 sifatida öqiş muvaffaqiyatsiz tugaydi: +`encoding=` körsatilmasa, Python kompyuterning standart kodlaşini işlatadi. U Windows da Linux yoki macOS dagidan farq qilişi mumkin, şuning uçun bitta dastur faylni bir kompyuterda öqib, boşqasida xato berişi mumkin. Bundan taşqari, matn fayllari har doim ham UTF-8 da saqlanmaydi. Eski Windows kodlaşida saqlangan fayl esa UTF-8 ni körsatsangiz ham xato beradi: ```py from pathlib import Path @@ -723,7 +711,7 @@ text = Path("old.txt").read_text(encoding="utf-8") UnicodeDecodeError: 'utf-8' codec can't decode byte 0xd2 in position 0: invalid continuation byte ``` -**Tuzatiş:** dasturingiz har bir kompyuterda bir xil işlaşi uçun doim `encoding="utf-8"` ni uzating va tuşunarli xabar körsatiş (yoki boşqa kodlaşni sinab köriş) uçun `UnicodeDecodeError` ni uşlang. Aniq kodlaş körsatilmasa, Python Windows da Linux yoki macOS dagidan boşqa standart kodlaşni işlatişi mumkin. +**Tuzatiş:** dasturingiz har bir kompyuterda bir xil işlaşi uçun doim `encoding="utf-8"` ni uzating va tuşunarli xabar körsatiş (yoki boşqa kodlaşni sinab köriş) uçun `UnicodeDecodeError` ni uşlang. ### 2. Kiçik harflarga özgartirişni unutiş @@ -816,7 +804,7 @@ Ikki faylni tahlil qiling va yonma-yon taqqoslaşni çiqaring: sözlar, gaplar, ### 5. Ulkan fayllar uçun oqimli tahlilçi -Sözlarni sanaşni bir neçta gigabaytlik faylda işlaydigan qilib qayta yozing: heç qaçon `read_text()` ni yoki barça sözlarga `list()` ni çaqirmang. Qatorma-qator öqiyotib sözlar sonini, eng köp uçraydigan sözlarni va eng uzun sözni sanang. +Sözlarni sanaşni bir neçta gigabaytlik faylda işlaydigan qilib qayta yozing: heç qaçon `read_text()` ni yoki barça sözlarga `list()` ni çaqirmang. Qatorma-qator öqiş davomida sözlar sonini, eng köp uçraydigan sözlarni va eng uzun sözni sanang. ::: details Maslahatlar - Faylni `open(path, encoding="utf-8")` bilan oçing va qatorlar böyiça sikl yurgizing. Har bir qator `remove_links` va `iter_words` dan ötadi. diff --git a/docs/uz/darslar/13-working-with-data/01-reading-data.md b/docs/uz/lessons/13-working-with-data/01-reading-data.md similarity index 94% rename from docs/uz/darslar/13-working-with-data/01-reading-data.md rename to docs/uz/lessons/13-working-with-data/01-reading-data.md index a58cac6..04e97b6 100644 --- a/docs/uz/darslar/13-working-with-data/01-reading-data.md +++ b/docs/uz/lessons/13-working-with-data/01-reading-data.md @@ -29,7 +29,7 @@ pandas **uçinçi tomon** (third-party) paketi, yaʼni u Python bilan birga kelm python -m pip install pandas matplotlib ``` -Bu saytdagi muharrirda heç nima örnatiş şart emas: kodingiz pandasʼni import qilganda u avtomatik yuklanadi. +Bu saytdagi muharrirda heç narsa örnatiş şart emas: kodingiz pandasʼni import qilganda u avtomatik yuklanadi. Odatda hamma pandasʼni qisqa `pd` nomi bilan import qiladi: @@ -65,7 +65,7 @@ dtype: int64 31.333333333333332 ``` -Çap ustun indeks, ong ustun esa qiymatlar. `dtype: int64` har bir qiymat 64 bitli butun son ekanini bildiradi. Röyxatdan farqli ravişda, Series barça qiymatlari ustida bir yöla hisob-kitob qiladi: `temps * 9 / 5 + 32` har bir haroratni Farengeytga aylantiradi. +Çap ustun indeks, öng ustun esa qiymatlar. `dtype: int64` har bir qiymat 64 bitli butun son ekanini bildiradi. Röyxatdan farqli ravişda, Series barça qiymatlari ustida bir yöla hisob-kitob qiladi: `temps * 9 / 5 + 32` har bir haroratni Farengeytga aylantiradi. ## DataFrame: butun jadval @@ -170,10 +170,10 @@ print(weather) Fayl yaratmasdan tajriba qiliş uçun matnni `io.StringIO` ga örang - u oçiq fayl kabi işlaydi: `pd.read_csv(io.StringIO(text))`. Quyidagi köp misollar şu usuldan foydalanadi. ::: -Haqiqiy fayllar bulardan ancha tartibsizroq böladi. Eng köp kerak böladigan parametrlar: nuqtali vergul bilan ajratilgan fayllar uçun `sep=";"` (Excel eksportlarida köp uçraydi), eski Windows fayllari uçun `encoding="cp1251"`, faqat baʼzi ustunlarni yuklaş uçun `usecols=["date", "price"]`, pandas ID larni songa aylantirmasligi uçun `dtype={"id": str}` va `35 000` kabi yozilgan narxlar uçun `thousands=" "`. +Haqiqiy fayllar bulardan ança tartibsizroq böladi. Eng köp kerak böladigan parametrlar: nuqtali vergul bilan ajratilgan fayllar uçun `sep=";"` (Excel eksportlarida köp uçraydi), eski Windows fayllari uçun `encoding="cp1251"`, faqat baʼzi ustunlarni yuklaş uçun `usecols=["date", "price"]`, pandas ID larni songa aylantirmasligi uçun `dtype={"id": str}` va `35 000` kabi yozilgan narxlar uçun `thousands=" "`. ::: info Öz fayllaringiz brauzerda -Kompyuteringizda `pd.read_csv()` URL ni ham qabul qiladi (`pd.read_csv("https://.../sales.csv")`). Bu saytdagi muharrirda esa brauzerlar boşqa saytlardan yuklab olişning köpini bloklaydi (CORS qoidasi) va fayl tanlaş oynasi yöq, şuning uçun faylni misollardagidek kodda yarating yoki maʼlumotlaringizni satrga joylang. Öz fayllaringiz bilan işlaş uçun fayl brauzeri va yuklaş tugmasi bor [Laboratoriya](/uz/laboratoriya) dan foydalaning. +Kompyuteringizda `pd.read_csv()` URL ni ham qabul qiladi (`pd.read_csv("https://.../sales.csv")`). Bu saytdagi muharrirda esa brauzerlar boşqa saytlardan yuklab olişning köpini bloklaydi (CORS qoidasi) va fayl tanlaş oynasi yöq, şuning uçun faylni misollardagidek kodda yarating yoki maʼlumotlaringizni satrga joylang. Öz fayllaringiz bilan işlaş uçun fayl brauzeri va yuklaş tugmasi bor [Laboratoriya](/uz/lab) dan foydalaning. ::: ## Ilk nazar @@ -418,7 +418,7 @@ dtype: int64 `isna()` `True`/`False` jadvalini qaytaradi, `.sum()` esa `True` qiymatlarni sanaydi. Keyin ikki yöl bor: töliq bölmagan qatorlarni **olib taşlaş** (`dropna()` yoki faqat körsatilgan ustunlarga qaraydigan `dropna(subset=[...])`) yoki böşliqlarni **töldiriş**. Luğat berilgan `fillna()` har bir ustunga öz töldiriş qiymatini beradi. Ikkala metod ham `weather` ning özini özgartirmaydi: har biri **yangi DataFrame qaytaradi**, şuning uçun natijani özgaruvçiga saqlang. ::: warning Töldiriş - bu qaror -Yöq haroratni ortaça qiymat bilan töldiriş maʼlumotni töliq körsatadi, lekin bu taxmin. Hisobot uçun köpinça qatorni olib taşlaş yoki böşliqni qoldirib, bu haqda aytib ötiş halolroq. +Yöq haroratni örtaça qiymat bilan töldiriş maʼlumotni töliq körsatadi, lekin bu taxmin. Hisobot uçun köpinça qatorni olib taşlaş yoki böşliqni qoldirib, bu haqda aytib ötiş halolroq. ::: ## Turlarni özgartiriş @@ -519,7 +519,7 @@ KeyError: 'Temp' ### 2. `&`/`|` örniga `and`/`or` işlatiş -Pythonʼning `and` operatori bitta `True` yoki `False` kutadi, ustunni taqqoslaş esa ulardan iborat butun Series beradi. +Pythonning `and` operatori bitta `True` yoki `False` kutadi, ustunni taqqoslaş esa ulardan iborat butun Series beradi. ```py import pandas as pd @@ -564,7 +564,7 @@ pandas metodlarining köpçiligi yangi obyekt qaytaradi va aslini özgartirmaydi ### 1. Ilk nazar -Şu luğatdan DataFrame yarating, keyin uning ölçamini, ustun nomlarini röyxat sifatida va ortaça narxni çop eting. +Şu luğatdan DataFrame yarating, keyin uning ölçamini, ustun nomlarini röyxat sifatida va örtaça narxni çop eting. ```python books = { @@ -596,7 +596,7 @@ print(df["price"].mean()) 63333.333333333336 ``` -`shape` va `columns` atributlar, `mean()` esa bitta ustun ustida işlaydigan metod. +`shape` va `columns` atributlar, `mean()` esa metod, bu yerda u bitta ustun uçun çaqirilgan. ::: ### 2. Arzon va qalin @@ -699,7 +699,7 @@ Manfiy pozitsiyalar `.iloc` bilan xuddi röyxatlardagi kabi işlaydi. `.loc` kes ### 5. Tozalaş va saqlaş -Avval fayl yaratib, quyidagi JSON yozuvlarini undan öqing. `date` ni haqiqiy sanalarga aylantiring, `amount` yöq qatorlarni olib taşlang, faqat 2026-yil martidan boşlab bölgan tölovlarni qoldiring va natijani indekssiz `payments_clean.csv` fayliga saqlang. Saqlangan faylni çop eting. +Quyidagi yozuvlarni `payments.json` fayliga saqlang, keyin faylni pandas bilan yuklang. `date` ni haqiqiy sanalarga aylantiring, `amount` yöq qatorlarni olib taşlang, faqat 2026-yil martidan boşlab bölgan tölovlarni qoldiring va natijani indekssiz `payments_clean.csv` fayliga saqlang. Saqlangan faylni çop eting. ```python payments = [ diff --git a/docs/uz/darslar/13-working-with-data/02-pandas-basics.md b/docs/uz/lessons/13-working-with-data/02-pandas-basics.md similarity index 94% rename from docs/uz/darslar/13-working-with-data/02-pandas-basics.md rename to docs/uz/lessons/13-working-with-data/02-pandas-basics.md index 2ab7acd..a64c147 100644 --- a/docs/uz/darslar/13-working-with-data/02-pandas-basics.md +++ b/docs/uz/lessons/13-working-with-data/02-pandas-basics.md @@ -17,7 +17,7 @@ description: "pandas bilan jadvallarni tahlil qiliş: hisoblangan ustunlar, sara ## Nega bu muhim -*Maʼlumot fayllarini öqiş* darsida siz jadvallarni yuklagansiz va qatorlarni tanlagansiz. pandasʼning haqiqiy qiymati keyingi bosqiçda - savollarga javob berişda namoyon böladi. "Qaysi şahar eng köp daromad qildi?", "Har oyda har bir mahsulot uçun ortaça buyurtma qança?", "Samarqandlik qaysi mijozlar şarbat sotib olgan?" Oddiy Pythonʼda bularning har biri sikl va jami summalar luğatini talab qiladi. pandasʼda esa har biri bir-ikki qator, va xuddi şu kod 10 qator uçun ham, 10 million qator uçun ham işlaydi. +*Maʼlumot fayllarini öqiş* darsida siz jadvallarni yuklagansiz va qatorlarni tanlagansiz. pandasʼning haqiqiy qiymati keyingi bosqiçda - savollarga javob berişda namoyon böladi. "Qaysi şahar eng köp daromad qildi?", "Har oyda har bir mahsulot uçun örtaça buyurtma qança?", "Samarqandlik qaysi mijozlar şarbat sotib olgan?" Oddiy Pythonda bularning har biri sikl va jami summalar luğatini talab qiladi. pandasʼda esa har biri bir-ikki qator, va xuddi şu kod 10 qator uçun ham, 10 million qator uçun ham işlaydi. ## Savdo maʼlumotlari @@ -278,7 +278,7 @@ Har bir argument `new_name=(column, calculation)` deb öqiladi. `groupby(["city" ### Guruh jamilarini har bir qatorga qaytariş -Haqiqiy hisobotlarda yana ikkita `groupby` vositasi uçraydi. `idxmax()` eng katta qiymatning **yorliğini** qaytaradi (qança emas, qaysi şahar), `transform("sum")` esa har bir guruh jamisini **şu guruhning har bir qatoriga** qaytaradi, şunda uluşlarni hisoblaş mumkin: +Haqiqiy hisobotlarda `groupby` yonida köpinça yana ikkita vosita uçraydi. `idxmax()` eng katta qiymatning **yorliğini** qaytaradi (qança emas, qaysi şahar), `transform("sum")` esa har bir guruh jamisini **şu guruhning har bir qatoriga** qaytaradi, şunda uluşlarni hisoblaş mumkin: ```python import io @@ -410,7 +410,7 @@ Ikki jadvalda buning örniga umumiy **kalit ustun** bölsa, ularni `merge()` bir ### Ikki jadvalni kalit böyiça birlaştiriş -Bu yerda savdolarda faqat mahsulot nomi bor, mahsulot tafsilotlari esa ikkinçi jadvalda. `merge()` har bir mahsulotni xuddi butun ustun uçun luğatdan qidirgandek topadi: +Bu yerda har bir buyurtmada faqat mahsulot nomi bor, mahsulot tafsilotlari esa ikkinçi jadvalda. `merge()` har bir mahsulotni xuddi butun ustun uçun luğatdan qidirgandek topadi: ```python import pandas as pd @@ -489,7 +489,7 @@ print(customers["name"].str.lower().str.startswith("b").tolist()) [False, True, False] ``` -`.str.contains()` standart holatda naqşni regulyar ifoda (regex) sifatida qabul qiladi, şuning uçun *Regulyar ifodalar* darsidagi `re` sintaksisi u yerda işlaydi. Bu yerda `regex=False` nuqtani oddiy nuqta qiladi. Metodlar tabiiy ravişda zanjir hosil qiladi: `.str.strip().str.title()`. +`.str.contains()` standart holatda andozani regulyar ifoda (regex) sifatida qabul qiladi, şuning uçun *Regulyar ifodalar* darsidagi `re` sintaksisi u yerda işlaydi. Bu yerda `regex=False` nuqtani oddiy nuqta qiladi. Metodlar tabiiy ravişda zanjir hosil qiladi: `.str.strip().str.title()`. ## Sana ustunlari: `.dt` accessor @@ -644,7 +644,7 @@ print(sales[sales["city"] == "Toşkent" and sales["quantity"] > 5]) ValueError: The truth value of a Series is ambiguous. Use a.empty, a.bool(), a.item(), a.any() or a.all(). ``` -`and` Pythonʼdan butun Series rostmi yoki yöqmi deb söraydi, bunga esa bitta javob yöq. Har bir şartni qavsga olib, `&`, `|`, `~` dan foydalaning: `sales[(sales["city"] == "Toşkent") & (sales["quantity"] > 5)]`. +`and` Pythondan butun Series rostmi yoki yöqmi deb söraydi, bunga esa bitta javob yöq. Har bir şartni qavsga olib, `&`, `|`, `~` dan foydalaning: `sales[(sales["city"] == "Toşkent") & (sales["quantity"] > 5)]`. ### 2. Qiymat berişda zanjirli indekslaş @@ -687,7 +687,7 @@ tashkent = sales[sales["city"] == "Toşkent"] tashkent["price"] = tashkent["price"] * 2 # Yomon: pandas 2 da SettingWithCopyWarning ``` -pandas 3 da bu qator ogohlantirişsiz işlaydi: Copy-on-Write tufayli `tashkent` ni özgartiriş heç qaçon `sales` ni özgartirmaydi. pandas 2 da esa u ogohlantiriş çiqaradi va öquvçilar nima özgarganini aniq bilmay qoladi. Agar özgartiriladigan mustaqil qism kerak bölsa, buni oçiq ayting: `tashkent = sales[sales["city"] == "Toşkent"].copy()`. Bu pandasʼning har qanday versiyasida jimgina işlaydi va `sales` özgarmay qolişi aniq körinadi. +pandas 3 da bu qator ogohlantirişsiz işlaydi: Copy-on-Write tufayli `tashkent` ni özgartiriş heç qaçon `sales` ni özgartirmaydi. pandas 2 da esa u ogohlantiriş çiqaradi va kodni öqiyotganlar nima özgarganini aniq bilmay qoladi. Agar özgartiriladigan mustaqil qism kerak bölsa, buni oçiq ayting: `tashkent = sales[sales["city"] == "Toşkent"].copy()`. Bu pandasʼning har qanday versiyasida jimgina işlaydi va `sales` özgarmay qolişi aniq körinadi. ### 4. Ustunlardan foydalaniş örniga qatorlar böylab sikl yoziş @@ -781,7 +781,7 @@ Name: count, dtype: int64 ### 3. Guruh hisoboti -Har bir guruh uçun öquvçilar sonini, ortaça bahoni (1 xonagaça yumaloqlangan) va eng yuqori bahoni körsating. Nomlangan agregatsiyalardan foydalaning. +Har bir guruh uçun öquvçilar sonini, örtaça bahoni (1 xonagaça yumaloqlangan) va eng yuqori bahoni körsating. Nomlangan agregatsiyalardan foydalaning. ```python import pandas as pd @@ -865,7 +865,7 @@ Name: amount, dtype: int64 4-mijozning yozuvi yöq, şuning uçun left merge şahar örniga `NaN` beradi va `fillna()` uni almaştiradi. ::: -### 5. Oylik pipeline +### 5. Oylik konveyer Quyidagi CSV matnini öqiydigan, `revenue` qöşadigan, faqat Toşkent va Samarqand qatorlarini qoldiradigan, `.dt.month` bilan `month` ustunini qöşadigan va qatorlari oylar, ustunlari şaharlar bölgan daromad yiğma jadvalini tuzadigan bitta metodlar zanjirini yozing. diff --git a/docs/uz/darslar/13-working-with-data/03-charts-with-matplotlib.md b/docs/uz/lessons/13-working-with-data/03-charts-with-matplotlib.md similarity index 94% rename from docs/uz/darslar/13-working-with-data/03-charts-with-matplotlib.md rename to docs/uz/lessons/13-working-with-data/03-charts-with-matplotlib.md index 43f1e4d..10b323a 100644 --- a/docs/uz/darslar/13-working-with-data/03-charts-with-matplotlib.md +++ b/docs/uz/lessons/13-working-with-data/03-charts-with-matplotlib.md @@ -63,15 +63,7 @@ matplotlibʼda ikki uslub bor: Obyektga yönaltirilgan uslubda **Figure** butun rasm, **Axes** esa uning içidagi öz öqlari, sarlavhasi va maʼlumotlariga ega bitta grafik: -```text -+------------------ Figure -------------------+ -| +------ Axes ------+ +------ Axes ------+ | -| | sarlavha | | sarlavha | | -| | y ...data... | | y ...data... | | -| | x | | x | | -| +------------------+ +------------------+ | -+---------------------------------------------+ -``` + Rasmiy hujjatlar Axes uslubini tavsiya qiladi, çunki unda har bir buyruq qaysi grafikni özgartirayotgani doim aniq. Mana xuddi şu grafik şu uslubda: @@ -147,7 +139,7 @@ ax.set_ylabel("Tuşum (ming söm)") plt.show() ``` -Grafikda tört vertikal ustun bor: Toşkent 297 bilan aniq eng baland, Farğona esa eng past. `ax.bar_label(bars)` har bir qiymatni öz ustuni ustiga yozadi va öquvçini balandliklarni taxmin qilişdan xalos qiladi. +Grafikda tört vertikal ustun bor: Toşkent 297 bilan aniq eng baland, Farğona esa eng past. `ax.bar_label(bars)` har bir qiymatni öz ustuni ustiga yozadi, şunda grafikni körayotgan odam balandliklarni taxmin qilib ötirmaydi. Toifa nomlari uzun yoki köp bölsa, `barh()` bilan çiziladigan **gorizontal ustunli diagramma** yozuvlarni öqişli saqlaydi. Qiymatlarni oldindan saralaş reytingni yaqqol körsatadi: @@ -194,7 +186,7 @@ ax.set_ylabel("Talabalar soni") plt.show() ``` -Grafik tepaligi 70 va 80 orasida bölgan ustunlardan iborat tepalikka öxşaydi, juda past va juda yuqori ballar olgan talabalar kamroq. `edgecolor` qöşni ustunlar bir-biriga qöşilib ketmasligi uçun çegara çiziqlarini çizadi. +Grafik ustunlardan iborat tepalikka öxşaydi, uning eng baland joyi 70 va 80 orasida; juda past va juda yuqori ballar olgan talabalar kamroq. `edgecolor` qöşni ustunlar bir-biriga qöşilib ketmasligi uçun çegara çiziqlarini çizadi. Gistogrammani ustunli diagramma bilan adaştirmang. Ustunli diagramma alohida **toifalarni** (şaharlarni) taqqoslaydi, gistogramma esa **uzluksiz sonni** (ballarni) oraliqlarga guruhlaydi. @@ -273,7 +265,7 @@ Rasmda yonma-yon ikki grafik bor: çapda kötarilayotgan haroratning qizil çizi - `fig.suptitle()` barça grafiklar ustiga bitta umumiy sarlavha qöşadi. - `fig.tight_layout()` sarlavha va yozuvlar ustma-ust tuşmasligi uçun oraliqlarni moslaydi. -2 qator va 2 ustunli tör uçun `fig, axes = plt.subplots(2, 2)` dan foydalaning va har bir grafikka `axes[row, col]` orqali murojaat qiling - xuddi *Içma-iç maʼlumotlar* darsidagi törlar kabi. +2 qator va 2 ustunli tör uçun `fig, axes = plt.subplots(2, 2)` dan foydalaning va har bir grafikka `axes[row, col]` orqali murojaat qiling: avval qator keladi, xuddi *Içma-iç maʼlumotlar* darsidagi törlar kabi, lekin ikkala indeks bitta kvadrat qavs içida yoziladi. ## Rasmlarni saqlaş @@ -305,7 +297,7 @@ True - Sikl köp rasm yaratsa (masalan, har bir şahar uçun bitta grafik), har birini saqlagandan keyin `plt.close(fig)` ni çaqiring, aks holda matplotlib ularning hammasini xotirada saqlab turadi va ogohlantiriş beradi. ::: info `plt.show()` qayerda kerak -`.py` faylda va bu saytdagi muharrirda grafikni aynan `plt.show()` körsatadi (bu yerda u natija ostida paydo böladi). Jupyter va [Laboratoriya](/uz/laboratoriya) da rasm katak oxirida avtomatik körsatiladi, şuning uçun `plt.show()` ni yozmasangiz ham böladi. +`.py` faylda va bu saytdagi muharrirda grafikni aynan `plt.show()` körsatadi (bu yerda u natija ostida paydo böladi). Jupyter va [Laboratoriya](/uz/lab) da rasm katak oxirida avtomatik körsatiladi, şuning uçun `plt.show()` ni yozmasangiz ham böladi. ::: ## Töğridan-töğri pandasʼdan çiziş @@ -402,7 +394,7 @@ ax.plot(months, revenue) # Yomon: sarlavha ham, öq yozuvlari ham yöq plt.show() ``` -Öquvçi taxmin qilişga majbur: gradusmi yoki millimetrmi? Sömmi yoki dollarmi? Doim sarlavha qöying va ikkala öqqa ham ölçov birligi bilan yozuv qöşing: `ax.set_ylabel("Tuşum (ming söm)")`. Önlab ingiçka bölakli doiraviy diagrammalarga ham xuddi şu taalluqli: eng katta bir neça toifani qoldiring, qolganlarini "Boşqa" ga birlaştiring yoki saralangan `barh()` dan foydalaning. +Grafikni körgan odam taxmin qilişga majbur: gradusmi yoki millimetrmi? Sömmi yoki dollarmi? Doim sarlavha qöying va ikkala öqqa ham ölçov birligi bilan yozuv qöşing: `ax.set_ylabel("Tuşum (ming söm)")`. Önlab ingiçka bölakli doiraviy diagrammalarga ham xuddi şu taalluqli: eng katta bir neça toifani qoldiring, qolganlarini "Boşqa" ga birlaştiring yoki saralangan `barh()` dan foydalaning. ### 4. `plt.` va `ax.` nomlarini aralaştiriş @@ -542,7 +534,7 @@ Gistogramma böylarning köpçiligi 160 va 180 sm orasida ekanini körsatadi, nu ### 4. Grafikni saqlaş -Har bir guruhdagi talabalar soni böyiça ustunli diagramma çizing, uni `dpi=200` va tight bounding box bilan `groups.png` sifatida saqlang, keyin saqlangan fayl 0 baytdan kattami yöqmi, çop eting. +Har bir guruhdagi talabalar soni böyiça ustunli diagramma çizing, uni `dpi=200` va `bbox_inches="tight"` bilan `groups.png` sifatida saqlang, keyin saqlangan fayl 0 baytdan kattami yöqmi, çop eting. ```python groups = ["A", "B", "C", "D"] @@ -574,7 +566,7 @@ True ### 5. Kiçik savdo dashboardi -Quyidagi savdo maʼlumotlari va pandas yordamida yonma-yon **ikki subplot**li rasm yarating: +Quyidagi savdo maʼlumotlari va pandas yordamida yonma-yon **ikki subplotli** rasm yarating: 1. şaharlar böyiça jami tuşumning kattadan kiçikka saralangan ustunli diagrammasi 2. oylar böyiça jami tuşumning markerli çiziqli grafigi diff --git a/docs/uz/darslar/13-working-with-data/04-data-report-project.md b/docs/uz/lessons/13-working-with-data/04-data-report-project.md similarity index 92% rename from docs/uz/darslar/13-working-with-data/04-data-report-project.md rename to docs/uz/lessons/13-working-with-data/04-data-report-project.md index 11b4456..9e1e1d6 100644 --- a/docs/uz/darslar/13-working-with-data/04-data-report-project.md +++ b/docs/uz/lessons/13-working-with-data/04-data-report-project.md @@ -34,35 +34,36 @@ Bu loyihaga pandas va matplotlib kerak: `python -m pip install pandas matplotlib | Toza maʼlumot | tuzatilgan şahar nomlari, dublikatlarsiz, buzuq qatorlarsiz, töğri turlar | `.str`, `drop_duplicates`, `fillna`, `dropna`, `astype` | | Oylik trend | har oydagi tuşum va % dagi ösiş | `.dt.strftime`, `groupby`, `pct_change` | | Eng yaxşi mahsulotlar | dona, tuşum, tuşumdagi uluş | `agg`, `sort_values` | -| Şaharlarni taqqoslaş | buyurtmalar, tuşum, ortaça buyurtma | nomlangan agregatsiya | +| Şaharlarni taqqoslaş | buyurtmalar, tuşum, örtaça buyurtma | nomlangan agregatsiya | | Yiğma jadval | şahar va oy böyiça tuşum, jami qiymatlar bilan | `pivot_table(margins=True)` | | Dashboard | bitta rasmda uç grafik, PNG sifatida saqlangan | `plt.subplots`, `savefig` | | Hisobot fayllari | `city_report.csv`, `city_month_revenue.csv`, `sales_summary.txt` | `to_csv`, f-satrlar, `pathlib` | ## Loyiha tuzilişi -```text -make_raw_csv() sales_raw.csv (651 ta tartibsiz qator) - | - v -load_clean() read_csv -> matnni tuzatiş -> dublikatlarni olib taşlaş -> sanalar - | -> yöq narxlarni töldiriş -> miqdori yöq qatorlarni olib taşlaş - | -> int turlari -> revenue va month ustunlari - v -sales (toza DataFrame, 625 ta buyurtma) - | - v -build_tables() ---> monthly (Series: oy -> tuşum) - | ---> products (DataFrame: units, revenue, share_%) - | ---> cities (DataFrame: orders, revenue, avg_order) - | ---> pivot (DataFrame: şahar x oy) - | - +--> draw_dashboard() -> sales_dashboard.png - +--> to_csv() -> city_report.csv, city_month_revenue.csv - +--> make_summary() -> sales_summary.txt +```flow +`make_raw_csv()` -> `sales_raw.csv` (651 ta tartibsiz qator) +`load_clean()` + `read_csv` + matnni tuzatiş + dublikatlarni olib taşlaş + sanalar + yöq narxlarni töldiriş + miqdori yöq qatorlarni olib taşlaş + `int` turlari + `revenue` va `month` ustunlari +`sales` :: toza DataFrame, 625 ta buyurtma +`build_tables()` + `monthly` :: Series: oy böyiça tuşum + `products` :: DataFrame: `units`, `revenue`, `share_%` + `cities` :: DataFrame: `orders`, `revenue`, `avg_order` + `pivot` :: DataFrame: şahar va oy böyiça +| `draw_dashboard()` -> `sales_dashboard.png` +| `to_csv()` -> `city_report.csv`, `city_month_revenue.csv` +| `make_summary()` -> `sales_summary.txt` ``` -2-9-qadamlar bitta skriptni bölakma-bölak quradi: har bir kod parçasi oldingisining davomi va uning özgaruvçilaridan foydalanadi, şuning uçun ular alohida "Işga tuşiriş" tugmalari bilan emas, öqiş uçun körsatilgan. 1-qadam va *Töliq dastur* bu sahifada işga tuşiriladi; kompyuteringizda esa öqiş davomida qadamlarni birin-ketin faylga (yoki [Laboratoriya](/uz/laboratoriya) dagi notebook ga) joylab boring. +2-9-qadamlar bitta skriptni bölakma-bölak quradi: har bir kod parçasi oldingisining davomi va uning özgaruvçilaridan foydalanadi, şuning uçun ular alohida "Işga tuşiriş" tugmalari bilan emas, öqiş uçun körsatilgan. 1-qadam va *Töliq dastur* bu sahifada işga tuşiriladi; kompyuteringizda esa öqiş davomida qadamlarni birin-ketin faylga (yoki [Laboratoriya](/uz/lab) dagi notebook ga) joylab boring. ## 1-qadam: Realistik xom maʼlumot yaratiş @@ -122,9 +123,9 @@ A0004,2026-01-02,Toşkent,Kök çoy,3,18000 A0005,2026-01-03,Toşkent,Örik qoqi,2,45000 ``` -`random.seed(42)` maʼlumotni har safar bir xil qiladi, şuning uçun sizning sonlaringiz bu darsdagilar bilan mos tuşadi. `weights` bilan `random.choices` Toşkentni vazni 1 bölgan şaharga nisbatan beş barobar ehtimolliroq qiladi, `day_number // 30` esa miqdorlarni oylar davomida sekin östiradi, şunday qilib aniqlanadigan trend paydo böladi. +`random.seed(42)` maʼlumotni har safar bir xil qiladi, şuning uçun sizning sonlaringiz bu darsdagilar bilan mos tuşadi. `random.choices` har bir şaharni uning vazniga mutanosib ravişda tanlaydi, şuning uçun Toşkent (5) Buxorodan (2) 2.5 barobar köp uçraydi, `day_number // 30` esa miqdorlarni oylar davomida sekin östiradi, şunday qilib aniqlanadigan trend paydo böladi. -Har bir buyurtmaning `order_id` si bor. Bu keyinroq muhim: ikki mijoz bir kunda bir şaharda bir xil mahsulotni qonuniy ravişda sotib oliş mumkin, lekin **bir xil buyurtma ID** siga ega ikki qator haqiqiy dublikat hisoblanadi. +Har bir buyurtmaning `order_id` si bor. Bu keyinroq muhim: ikki mijoz bir kunda, bir şaharda bir xil mahsulotni bemalol sotib olişi mumkin, lekin **bir xil buyurtma ID** siga ega ikki qator haqiqiy dublikat hisoblanadi. ## 2-qadam: Yuklaş va körib çiqiş @@ -338,7 +339,7 @@ Namangan 84 20350000 242300 Farğona 85 16906000 198900 ``` -`"size"` har bir guruhdagi qatorlarni sanaydi. Toşkentda buyurtmalar va tuşum eng köp, lekin Samarqand va Namanganda **ortaça buyurtma** kattaroq. `round(-2)` eng yaqin yuz sömgaça yumaloqlaydi, bu hisobot uçun yetarlica aniq. +`"size"` har bir guruhdagi qatorlarni sanaydi. Toşkentda buyurtmalar va tuşum eng köp, lekin Samarqand va Namanganda **örtaça buyurtma** kattaroq. `round(-2)` eng yaqin yuz sömgaça yumaloqlaydi, bu hisobot uçun yetarliça aniq. ## 7-qadam: Yiğma jadval: şahar va oy @@ -436,7 +437,7 @@ summary = f"""SAVDO HISOBOTI: {sales["date"].min():%d.%m.%Y} - {sales["date"].ma ======================================= Buyurtmalar: {len(sales):,} (tozalaşda {len(raw) - len(sales)} ta xom qator olib taşlandi) Jami tuşum: {sales["revenue"].sum():,} söm -Ortaça buyurtma: {sales["revenue"].mean():,.0f} söm +Örtaça buyurtma: {sales["revenue"].mean():,.0f} söm Eng yaxşi oy: {best_month} ({monthly.max():,} söm) Eng zaif oy: {worst_month} ({monthly.min():,} söm) @@ -455,7 +456,7 @@ SAVDO HISOBOTI: 01.01.2026 - 30.06.2026 ======================================= Buyurtmalar: 625 (tozalaşda 26 ta xom qator olib taşlandi) Jami tuşum: 138,760,000 söm -Ortaça buyurtma: 222,016 söm +Örtaça buyurtma: 222,016 söm Eng yaxşi oy: 2026-06 (32,792,000 söm) Eng zaif oy: 2026-02 (16,917,000 söm) @@ -467,7 +468,7 @@ Eng yaxşi şahar: Toşkent (48,105,000 söm, 222 ta buyurtma) Fayllar: ['city_month_revenue.csv', 'city_report.csv', 'sales_dashboard.png', 'sales_raw.csv', 'sales_summary.txt'] ``` -Taqdimot işini format spetsifikatsiyalari bajaradi: `:,` minglik ajratkiçlarni qöşadi, `:,.0f` ortaça qiymatni yumaloqlaydi, `:+.1f` doim işorani körsatadi, sanadan keyingi `:%d.%m.%Y` esa uni `strftime` kabi formatlaydi. `idxmax()` eng katta qiymatning **yorliğini** (oyni) qaytaradi, `max()` esa qiymatning özini. +Taqdimot işini format spetsifikatsiyalari bajaradi: `:,` minglik ajratkiçlarni qöşadi, `:,.0f` örtaça qiymatni yumaloqlaydi, `:+.1f` doim işorani körsatadi, sanadan keyingi `:%d.%m.%Y` esa uni `strftime` kabi formatlaydi. `idxmax()` eng katta qiymatning **yorliğini** (oyni) qaytaradi, `max()` esa qiymatning özini. CSV fayllar maʼlumotni elektron jadvalda çuqurroq örganmoqçi bölganlar uçun. `to_csv` indeksni (`city`) birinçi ustun sifatida saqlaydi, bu yerda aynan şu kerak. @@ -596,7 +597,7 @@ def make_summary(raw, sales, monthly, products, cities): ======================================= Buyurtmalar: {len(sales):,} (tozalaşda {len(raw) - len(sales)} ta xom qator olib taşlandi) Jami tuşum: {sales["revenue"].sum():,} söm -Ortaça buyurtma: {sales["revenue"].mean():,.0f} söm +Örtaça buyurtma: {sales["revenue"].mean():,.0f} söm Eng yaxşi oy: {monthly.idxmax()} ({monthly.max():,} söm) Eng zaif oy: {monthly.idxmin()} ({monthly.min():,} söm) @@ -650,7 +651,7 @@ SAVDO HISOBOTI: 01.01.2026 - 30.06.2026 ======================================= Buyurtmalar: 625 (tozalaşda 26 ta xom qator olib taşlandi) Jami tuşum: 138,760,000 söm -Ortaça buyurtma: 222,016 söm +Örtaça buyurtma: 222,016 söm Eng yaxşi oy: 2026-06 (32,792,000 söm) Eng zaif oy: 2026-02 (16,917,000 söm) @@ -666,7 +667,7 @@ Grafik oynasida 8-qadamda tasvirlangan xuddi şu uç panelli dashboard körinadi ## Özingiz sinab köring -Bitta tartibsiz şahar nomi va bitta yöq miqdorni öz içiga olgan ön buyurtmali kiçik versiya. U maʼlumotni tozalaydi, yiğma jadvalni çop etadi va ikki grafik çizadi. Namangan uçun qator qöşing yoki narxni özgartirib, qayta işga tuşiring. +Ikkita tartibsiz şahar nomi va bitta yöq miqdorni öz içiga olgan ön buyurtmali kiçik versiya. U maʼlumotni tozalaydi, yiğma jadvalni çop etadi va ikki grafik çizadi. Namangan uçun qator qöşing yoki narxni özgartirib, qayta işga tuşiring. @@ -810,11 +811,11 @@ Har bir şaharda (tuşum böyiça) eng köp sotilgan mahsulotni toping. ### 3. Hafta kunlari böyiça qonuniyat -Odamlar dam oliş kunlari köproq xarid qiladimi? Dashboardga hafta kunlari böyiça ortaça tuşumni duşanbadan yakşanbagaça tartibda körsatadigan törtinçi panel qöşing. +Odamlar dam oliş kunlari köproq xarid qiladimi? Dashboardga hafta kunlari böyiça örtaça tuşumni duşanbadan yakşanbagaça tartibda körsatadigan törtinçi panel qöşing. ::: details Maslahatlar - `sales["date"].dt.dayofweek` duşanba uçun 0 dan yakşanba uçun 6 gaça qiymat beradi va töğri saralanadi. `dt.day_name()` ni faqat yozuvlar uçun işlating. -- Hafta kuni böyiça ortaça degani: avval har bir sana uçun jami tuşum, keyin hafta kuni böyiça ortaça. Aks holda buyurtmalari köp hafta kunlari kattaroq körinadi. +- Hafta kuni böyiça örtaça degani: avval har bir sana uçun jami tuşum, keyin hafta kuni böyiça örtaça. Aks holda buyurtmalari köp hafta kunlari kattaroq körinadi. - `plt.subplots(1, 3)` ni `plt.subplots(2, 2)` ga özgartiring va Axesʼlarni `axes.flat` orqali oling. ::: @@ -825,7 +826,7 @@ Matnli xulosaga tuşumi oldingi oyga nisbatan 25% dan köp kamaygan har bir şah ::: details Maslahatlar - Avval yiğma jadvaldan `Jami` qatori va ustunini olib taşlang (`pivot.drop(index="Jami", columns="Jami")`). - `pct_change(axis=1)` har bir oyni oldingi ustun bilan taqqoslaydi. -- Natija böylab `.stack()` yoki `.items()` bilan sikl yuriting va qatorlarni f-satrlar bilan tuzing. +- Natija böylab `.stack()` yoki `.items()` bilan sikl yurgizing va qatorlarni f-satrlar bilan tuzing. ::: ### 5. Qayta işlatiladigan hisobot buyruği @@ -841,7 +842,7 @@ Skriptni xuddi şu ustunlarga ega **har qanday** savdo fayli bilan işlaydigan v ## Xulosa -- Hisobot quvur (pipeline) böyiça boradi: yuklaş, körib çiqiş, tozalaş, tahlil, vizuallaştiriş va saqlaş. Har bir bosqiçni alohida funksiyada saqlang. +- Hisobot konveyer (pipeline) böyiça boradi: yuklaş, körib çiqiş, tozalaş, tahlil, vizuallaştiriş va saqlaş. Har bir bosqiçni alohida funksiyada saqlang. - Tozalaşdan oldin körib çiqing: `head()`, `dtypes`, `isna().sum()` va matnli ustunlardagi `value_counts()` muammolarning köpini oçib beradi. - Guruhlaş yoki dublikatlarni olib taşlaşdan oldin matnni tozalang, tiklaş mumkin bölgan qiymatlarni töldiring va faqat tiklab bölmaydigan qatorlarni olib taşlang. Neça qator olib taşlanganini qayd eting. - Nomlangan agregatsiyali `groupby` "har bir mahsulot böyiça" va "har bir şahar böyiça" savollariga javob beradi, `pivot_table(margins=True)` esa ikki ölçovni jami qiymatlar bilan körsatadi. diff --git a/docs/uz/darslar/14-advanced-python/01-closures-and-decorators.md b/docs/uz/lessons/14-advanced-python/01-closures-and-decorators.md similarity index 92% rename from docs/uz/darslar/14-advanced-python/01-closures-and-decorators.md rename to docs/uz/lessons/14-advanced-python/01-closures-and-decorators.md index 0c2c41a..ab96454 100644 --- a/docs/uz/darslar/14-advanced-python/01-closures-and-decorators.md +++ b/docs/uz/lessons/14-advanced-python/01-closures-and-decorators.md @@ -12,7 +12,7 @@ description: "Closurelar qiymatlarni qanday eslab qolişini örganing, functools - `*args`, `**kwargs` va `functools.wraps` bilan **dekoratorni** (decorator) qadamma-qadam qanday yoziş - **Argumentli dekoratorlar** qanday işlaydi va ustma-ust qöyilgan dekoratorlar qaysi tartibda bajariladi - `functools.lru_cache` va `functools.partial` dan qanday foydalaniş -- Registry (registr) kabi **klass dekoratorlari** (va `@dataclass`) qanday işlaydi +- Registr (registry) kabi **klass dekoratorlari** (va `@dataclass`) qanday işlaydi ::: ## Nega bu muhim @@ -87,7 +87,7 @@ total_price qaytardi: 45000 ## `functools.wraps` -Nom `wrapper` ni körsatgani uçun funksiya öz `__name__` va docstringini yöqotadi, holbuki logging, `help()` va pytest ularni öqiydi. `functools.wraps` ularni asl funksiyadan örovçi funksiyaga köçiradi: +Nom `wrapper` ni körsatgani uçun dekoratsiya qilingan funksiya öz `__name__` va docstringi örniga `wrapper` nikini körsatadi, logging, `help()` va pytest esa aynan ularni öqiydi. `functools.wraps` ularni asl funksiyadan örovçi funksiyaga köçiradi: ```python from functools import wraps @@ -233,9 +233,9 @@ print(fast_fib.cache_info()) CacheInfo(hits=23, misses=26, maxsize=None, currsize=26) ``` -`@functools.cache` - `lru_cache(maxsize=None)` ning qisqa şakli. Argumentlar hashable bölişi kerak; faqat natijasi argumentlaridan boşqa heç narsaga boğliq bölmagan funksiyalarni keşlang. +`@functools.cache` - `lru_cache(maxsize=None)` ning qisqa şakli. Argumentlar xeşlanadigan (hashable) bölişi kerak; faqat natijasi argumentlaridan boşqa heç narsaga boğliq bölmagan funksiyalarni keşlang. -`partial` baʼzi argumentlarni oldindan töldiradi va sizga yangi funksiya beradi - bu siz yozişingiz şart bölmagan closure: +*Lambda va yuqori tartibli funksiyalar* darsida tanişgan `partial` baʼzi argumentlarni oldindan töldiradi va sizga yangi funksiya beradi, şuning uçun bu closure ni özingiz yozişingiz şart emas: ```python from functools import partial @@ -280,7 +280,7 @@ print(type(method).__name__, method.fee) Card 0.01 ``` -Endi yangi tölov usulini qöşiş - ustida `@register` turgan klass yoziş, xolos. *Dataclasslar* darsidagi `@dataclass` ham klass dekoratori: u annotatsiyalarni öqiydi va klassni qaytarişdan oldin unga `__init__`, `__repr__` va `__eq__` ni qöşadi. +Endi yangi tölov usulini qöşiş - ustida `@register` turgan klass yoziş, xolos. *Dataclasslar* darsidagi `@dataclass` ham klass dekoratori: u type hintlarni öqiydi va klassni qaytarişdan oldin unga `__init__`, `__repr__` va `__eq__` ni qöşadi. ## Özingiz sinab köring @@ -509,7 +509,7 @@ roll ### 5. Tur tekşiruvlari -`@validate_types(**types)` ni yozing, masalan `@validate_types(city=str, price=int)`. Har bir çaqiruvdan oldin har bir nomlangan argumentni (pozitsiya yoki kalit söz orqali uzatilganini) tekşiring va tur notöğri bölsa, tuşunarli xabar bilan `TypeError` çaqiring. Maslahat: `inspect.signature(func).bind(*args, **kwargs).arguments` nomlardan qiymatlarga luğat beradi. `delivery("Buxoro", 30000)` ni çop eting, keyin uni `("Nukus", "30000")` va `(42, 30000)` bilan çaqiring va har biri uçun `Xato: XABAR` ni çop eting. +`@validate_types(**types)` ni yozing, masalan `@validate_types(city=str, price=int)`. Har bir çaqiruvdan oldin har bir nomlangan argumentni (pozitsiya böyiça yoki kalit söz bilan uzatilganini) tekşiring va tur notöğri bölsa, tuşunarli xabar bilan `TypeError` çaqiring. Maslahat: `inspect.signature(func).bind(*args, **kwargs).arguments` nomlardan qiymatlarga luğat beradi. `delivery("Buxoro", 30000)` ni çop eting, keyin uni `("Nukus", "30000")` va `(42, 30000)` bilan çaqiring va har biri uçun `Xato: XABAR` ni çop eting. ::: details Yeçim ```python @@ -549,7 +549,7 @@ Xato: price int bölişi kerak, str berildi Xato: city str bölişi kerak, int berildi ``` -`bind` argumentlarni parametrlarga xuddi Python kabi moslaydi, şuning uçun kalit söz bilan çaqiruvlar ham tekşiriladi. +`bind` argumentlarni parametrlarga xuddi Python kabi moslaydi, şuning uçun kalit söz argumentli çaqiruvlar ham tekşiriladi. ::: ## Xulosa @@ -558,7 +558,7 @@ Xato: city str bölişi kerak, int berildi - **Dekorator** funksiyani qabul qiladi va örovçi funksiya qaytaradi; `@deco` - bu `func = deco(func)`. - Örovçi funksiyalar `*args, **kwargs` ni qabul qiladi, natijani qaytaradi va nom hamda docstringni saqlaş uçun `@wraps(func)` dan foydalanadi. - Argumentli dekorator - fabrika: `@retry(times=3)` bu `func = retry(times=3)(func)`. Ustma-ust dekoratorlar pastdan yuqoriga qöllanadi. -- `lru_cache` natijalarni keşlaydi, `partial` argumentlarni oldindan töldiradi, Registry yoki `@dataclass` kabi klass dekoratorlari esa klassni qabul qilib, qaytaradi. +- `lru_cache` natijalarni keşlaydi, `partial` argumentlarni oldindan töldiradi, registr yoki `@dataclass` kabi klass dekoratorlari esa klassni qabul qilib, qaytaradi. ## Qöşimça manbalar diff --git a/docs/uz/darslar/14-advanced-python/02-python-data-model.md b/docs/uz/lessons/14-advanced-python/02-python-data-model.md similarity index 85% rename from docs/uz/darslar/14-advanced-python/02-python-data-model.md rename to docs/uz/lessons/14-advanced-python/02-python-data-model.md index ef83a6f..8cb0d73 100644 --- a/docs/uz/darslar/14-advanced-python/02-python-data-model.md +++ b/docs/uz/lessons/14-advanced-python/02-python-data-model.md @@ -9,10 +9,10 @@ description: "Python obyektlarining içki tuzilişini köring: turlar va __dict_ ::: tip Nimalarni örganasiz - Nega **hamma narsa obyekt**: `type()`, `__class__` va `__dict__` -- `__getattr__`, `__getattribute__`, `__setattr__` va `__delattr__` atributga murojaatga qanday ulanadi +- `__getattr__`, `__getattribute__`, `__setattr__` va `__delattr__` atributga murojaatni qanday boşqaradi - `__call__` qanday qilib **çaqiriladigan obyektlar** yaratadi va `__slots__` har bir obyektdagi luğatni qanday olib taşlaydi - **Deskriptorlar** (`__get__`/`__set__`) `property` ni qanday işlatadi -- `__init_subclass__` qanday qilib voris klasslarni röyxatga oladi, qisqaça `__class_getitem__` va metaklasslar +- `__init_subclass__` qanday qilib bola klasslarni röyxatga oladi, qisqaça `__class_getitem__` va metaklasslar ::: ## Nega bu muhim @@ -21,7 +21,7 @@ description: "Python obyektlarining içki tuzilişini köring: turlar va __dict_ ## Hamma narsa obyekt -Sonlar, funksiyalar va klasslar - barçasi turi bor obyektlar; klassning turi esa **`type`**. Instansiya öz atributlarini luğatda, **`__dict__`** da saqlaydi: +Sonlar, funksiyalar va klasslar - barçasi turi bor obyektlar; klassning turi esa **`type`**. Nusxa (instance) öz atributlarini luğatda, **`__dict__`** da saqlaydi: ```python class City: @@ -46,9 +46,9 @@ print("country" in tashkent.__dict__, tashkent.country) False Özbekiston ``` -`country` instansiya luğatida yöq, şuning uçun Python keyin klassdan (sönra ota klasslardan) qidirdi. Quyidagi hooklar şu qidiruvning qadamlarini özgartiradi. +`country` nusxa luğatida yöq, şuning uçun Python keyin klassdan (undan keyin ota klasslardan) qidirdi. Quyidagi hooklar şu qidiruvning qadamlarini özgartiradi. -## Atributga murojaatga ulaniş +## Atributga murojaatni boşqariş **`__getattr__`** - **zaxira** (fallback): Python uni faqat oddiy qidiruv muvaffaqiyatsiz bölgandagina çaqiradi. **`__getattribute__`** esa **har bir** atributga murojaatda, hatto metodlar uçun ham işlaydi: @@ -143,11 +143,11 @@ print(valid_name("Li"), valid_name.rejected, callable(valid_name)) False 3 True ``` -*Closure va dekoratorlar* darsidagi closure ham xuddi şunday qila oladi; holat yoki metodlar köproq bölsa, klass öqişliroq. +*Closure va dekoratorlar* darsidagi closure ham xuddi şunday qila oladi; holat yoki metodlar köpaysa, klass yaxşiroq öqiladi. ## `__slots__`: obyektlarda luğat yöq -Odatda har bir instansiyaning öz `__dict__` i bor. **`__slots__`** ruxsat etilgan yagona atributlarni sanab ötadi va ular luğatsiz, qatʼiy joylarda saqlanadi; bu köplab kiçik obyektlarda xotirani tejaydi (*Xotira va samaradorlik* darsi uni ölçaydi): +Odatda har bir nusxaning öz `__dict__` i bor. **`__slots__`** ruxsat etilgan yagona atributlarni sanab ötadi va ular luğatsiz, qatʼiy joylarda saqlanadi; bu köplab kiçik obyektlarda xotirani tejaydi (*Xotira va samaradorlik* darsi uni ölçaydi): ```python class Point: @@ -178,7 +178,7 @@ Endi `point.zz = 3` kabi imlo xatosi darhol aniqlanadi. ## `property` qanday işlaydi: deskriptorlar -**Deskriptor** (descriptor) - `__get__` va/yoki `__set__` metodlari bor, **klass atributi** sifatida saqlanadigan obyekt. Instansiyada şu atributni öqiş yoki unga qiymat beriş öşa metodlarni çaqiradi. `property` - örnatilgan deskriptor; mana qayta işlatiladigan deskriptor: +**Deskriptor** (descriptor) - `__get__` va/yoki `__set__` metodlari bor, **klass atributi** sifatida saqlanadigan obyekt. Nusxada şu atributni öqiş yoki unga qiymat beriş öşa metodlarni çaqiradi. `property` - örnatilgan deskriptor; mana qayta işlatiladigan deskriptor: ```python class Positive: @@ -225,7 +225,7 @@ Bitta `Positive` klassi nusxalab yozilgan ikkita property örnini bosadi. Funksi ## Klass darajasidagi hooklar -Ota klassning **`__init_subclass__`** metodi har safar **voris klass aniqlanganda**, yangi klassni `cls` sifatida olib işlaydi va uni röyxatga oladi yoki tekşiradi. `class` qatoridagi kalit sözli argumentlar unga uzatiladi: +Ota klassning **`__init_subclass__`** metodi har safar **bola klass aniqlanganda**, yangi klassni `cls` sifatida olib işlaydi va uni röyxatga oladi yoki tekşiradi. `class` qatoridagi kalit söz argumentlari unga uzatiladi: ```python class Exporter: @@ -255,7 +255,7 @@ Toşkent,Buxoro TypeError: XmlExporter export() ni aniqlaşi kerak ``` -*Type hintlar* darsidagi `list[int]` **`__class_getitem__`** tufayli işlaydi: `list[int]` `list.__class_getitem__(int)` ni çaqiradi, u esa tur tekşiruvçilari uçun `types.GenericAlias` qaytaradi. Uni özingiz kamdan-kam yozasiz; `class Box[T]:` uni taʼminlaydi. +*Type hintlar* darsidagi `list[int]` **`__class_getitem__`** tufayli işlaydi: `list[int]` `list.__class_getitem__(int)` ni çaqiradi, u esa `list` ni ham, `int` ni ham eslab qoladigan `types.GenericAlias` obyektini qaytaradi. Uni özingiz kamdan-kam yozasiz: `class Box[T]:` kabi tur parametri (type parameter) bilan eʼlon qilingan generic klass uni avtomatik oladi. **Metaklass** (metaclass) - klassning klassi: standart metaklass `type`, maxsus metaklass esa klasslar qanday qurilişini özgartiradi. Deyarli barça ehtiyojlarni `__init_subclass__` va klass dekoratorlari soddaroq qoplaydi; metaklassga duç kelganingizda [metaklasslar bölimini](https://docs.python.org/3/reference/datamodel.html#metaclasses) öqing. @@ -283,7 +283,7 @@ Account().owner = "aziza" RecursionError: maximum recursion depth exceeded ``` -`__setattr__` içidagi `setattr(self, ...)` yoki `self.x = ...` ayni hookni qayta çaqiradi. **Tuzatiş:** `super().__setattr__(name, value)` yoki `super().__getattribute__(name)` dan foydalaning. +`__setattr__` içidagi `setattr(self, ...)` yoki `self.x = ...` ayni hookni qayta çaqiradi. **Tuzatiş:** `super().__setattr__(name, value)` dan foydalaning. Xuddi şu tuzoq `__getattribute__` da ham bor, u yerda tuzatiş - `super().__getattribute__(name)`. ### 2. Imlo xatolarini jimgina yaşiradigan `__getattr__` @@ -305,7 +305,7 @@ None Imlo xatosi istisno çaqirmaydi, `None` qaytaradi. **Tuzatiş:** faqat kutgan nomlaringizni qayta işlang, qolganlari uçun `raise AttributeError(name)` qiling. -### 3. `__slots__` siz voris klass +### 3. `__slots__` siz bola klass ```python class Point: @@ -323,7 +323,7 @@ print(hasattr(p, "__dict__"), p.colour) True qizil ``` -Voris klass yana `__dict__` ga ega böladi. **Tuzatiş:** har bir voris klassga faqat yangi nomlari bor öz `__slots__` ini bering, masalan `__slots__ = ("color",)`. +Bola klass yana `__dict__` ga ega böladi. **Tuzatiş:** har bir bola klassga faqat yangi nomlari bor öz `__slots__` ini bering, masalan `__slots__ = ("color",)`. ### 4. `__hash__` siz `__eq__` @@ -348,7 +348,7 @@ TypeError: cannot use 'Coordinate' as a dict key (unhashable type: 'Coordinate') ### 1. Köpaytiruvçi -Instansiyalari son bilan çaqirilganda uni `factor` ga köpaytirib qaytaradigan `Multiplier(factor)` klassini yozing. `double(21)` va `triple(5)` ni, keyin `list(map(double, [1, 2, 3]))` ni çop eting. +Nusxalari son bilan çaqirilganda uni `factor` ga köpaytirib qaytaradigan `Multiplier(factor)` klassini yozing. `double(21)` va `triple(5)` ni, keyin `list(map(double, [1, 2, 3]))` ni çop eting. ::: details Yeçim ```python @@ -489,7 +489,7 @@ ValueError: score 0 va 100 oraliğida bölişi kerak, berilgan: 101 ### 5. Buyruq plaginlari registri -`__init_subclass__` metodi har bir voris klassni `Command.commands` ga kiçik harfli, `command` qöşimçasisiz nom bilan röyxatga oladigan `Command` bazaviy klassini yozing (`HelloCommand` - `hello`). `run(args)` metodli `HelloCommand` va `AddCommand` ni qöşing. Saralangan nomlarni çop eting, keyin `"hello Jasur"`, `"add 2 3 10"` va `"sing Lazgi"` ni bajaring (`nomaʼlum buyruq: sing` ni çop eting). +`__init_subclass__` metodi har bir bola klassni `Command.commands` ga kiçik harfli, `command` qöşimçasisiz nom bilan röyxatga oladigan `Command` asosiy klassini yozing (`HelloCommand` - `hello`). `run(args)` metodli `HelloCommand` va `AddCommand` ni qöşing. Saralangan nomlarni çop eting, keyin `"hello Jasur"`, `"add 2 3 10"` va `"sing Lazgi"` ni bajaring (`nomaʼlum buyruq: sing` ni çop eting). ::: details Yeçim ```python @@ -529,11 +529,11 @@ nomaʼlum buyruq: sing ## Xulosa -- Hamma narsa obyekt; klasslar `type` ning instansiyalari, instansiya atributlari esa `__dict__` da turadi. +- Hamma narsa obyekt; klasslar `type` ning nusxalari, nusxa atributlari esa `__dict__` da turadi. - `__getattr__` - zaxira; `__getattribute__` va `__setattr__` har bir murojaatda işlaydi va işni `super()` ga topşirişi kerak. - `__call__` holatli çaqiriladigan obyektlar yaratadi; `__slots__` `__dict__` ni olib taşlaydi. - **Deskriptor** (`__get__`/`__set__`) klass atributini boşqaradi; `property` - şulardan biri. -- `__init_subclass__` voris klasslarni röyxatga oladi yoki tekşiradi; `__class_getitem__` `list[int]` ni işlatadi; metaklasslar kamdan-kam kerak. +- `__init_subclass__` bola klasslarni röyxatga oladi yoki tekşiradi; `__class_getitem__` `list[int]` ni işlatadi; metaklasslar kamdan-kam kerak. ## Qöşimça manbalar diff --git a/docs/uz/darslar/14-advanced-python/03-context-managers-in-depth.md b/docs/uz/lessons/14-advanced-python/03-context-managers-in-depth.md similarity index 92% rename from docs/uz/darslar/14-advanced-python/03-context-managers-in-depth.md rename to docs/uz/lessons/14-advanced-python/03-context-managers-in-depth.md index a2bd3dc..e1d8060 100644 --- a/docs/uz/darslar/14-advanced-python/03-context-managers-in-depth.md +++ b/docs/uz/lessons/14-advanced-python/03-context-managers-in-depth.md @@ -57,13 +57,13 @@ narxlarni yuklaş: 0.1 s, xato: None Obyektda saqlandi: 0.1 ``` -`self` ni qaytariş odatiy tanlov, lekin `__enter__` istalgan narsani qaytarişi mumkin: `open()` faylning özini qaytaradi. +`self` ni qaytariş odatiy tanlov, lekin `__enter__` istalgan narsani qaytarişi mumkin, masalan quyidagi `Transaction` dagi luğatni. ## Yutiş yoki yuqoriga uzatiş `__exit__` **rost** qiymat qaytarsa, istisno **yutiladi**. `None` yoki `False` esa uni **yuqoriga uzatadi**. Aksariyat menejerlar heç narsa qaytarmaydi, şuning uçun xatolar yuqoriga uzatiladi. -Bu `Transaction` hisoblarning nusxasi bilan işlaydi, muvaffaqiyatda özgarişlarni saqlaydi (commit), xatoda bekor qiladi (rollback) va faqat `ValueError` ni yutadi: +Bu `Transaction` hisoblarning nusxasi bilan işlaydi, blok muvaffaqiyatli tugasa özgarişlarni saqlaydi (commit), xato bölsa bekor qiladi (rollback) va faqat `ValueError` ni yutadi: ![Diagramma: Kontekst menejeri hayot sikli](/images/companions-webp-uzb/context-manager-lifecycle.webp){.lesson-diagram width=1536 height=1024 loading=lazy} @@ -154,7 +154,7 @@ __enter__ muvaffaqiyatsiz, __exit__ ötkazib yuborildi ## `ExitStack`: istalgan miqdordagi resurslar -Bitta `with` dagi vergullar uçun resurslar soni oldindan maʼlum bölişi kerak. Fayllar röyxati maʼlumotlardan kelsa, `contextlib.ExitStack` dan foydalaning. `enter_context(cm)` menejerga kiradi va uni eslab qoladi; oxirida hammasi teskari tartibda yopiladi, hatto uçinçi faylni oçiş muvaffaqiyatsiz bölsa ham. `callback(func, *args)` istalgan funksiyani tozalaş sifatida röyxatdan ötkazadi: +Bitta `with` da menejerlarni vergul bilan sanab yoziş uçun resurslar soni oldindan maʼlum bölişi kerak. Fayllar röyxati maʼlumotlardan kelsa, `contextlib.ExitStack` dan foydalaning. `enter_context(cm)` menejerga kiradi va uni eslab qoladi; oxirida hammasi teskari tartibda yopiladi, hatto uçinçi faylni oçiş muvaffaqiyatsiz bölsa ham. `callback(func, *args)` istalgan funksiyani tozalaş sifatida röyxatdan ötkazadi: ```python from contextlib import ExitStack @@ -219,7 +219,7 @@ hisobot yozildi ## Bir martalik, qayta işlatiladigan va reentrant -**Qayta işlatiladigan** (reusable) menejer ketma-ket kelgan bir neça `with` da işlaydi; **reentrant** menejer esa hatto özining içida ham işlaydi (`suppress`, `redirect_stdout`, `threading.RLock`). `@contextmanager` obyekti bitta generatorni öraydi, generator esa faqat bir marta bajariladi, şuning uçun u **bir martalik**. Har bir `with` uçun funksiyani qaytadan çaqiring: +**Qayta işlatiladigan** (reusable) menejer ketma-ket kelgan bir neça `with` da işlaydi; **reentrant** menejer esa hatto özining içida ham işlaydi (`suppress`, `redirect_stdout`). `@contextmanager` obyekti bitta generatorni öraydi, generator esa faqat bir marta bajariladi, şuning uçun u **bir martalik**. Uni qayta işlatsangiz, tuşunarsiz xato olasiz: ```py from contextlib import contextmanager @@ -241,7 +241,7 @@ with bold: # aynan şu obyektdan ikkinçi marta foydalaniş AttributeError: '_GeneratorContextManager' object has no attribute 'args' ``` -`yield` ga yetib bormasdan tugaydigan generator, masalan `yield` şarti yolğon bölgan `if` içida turganda, `RuntimeError: generator didn't yield` çaqiradi. Har bir yöl aynan bir marta `yield` qilişi kerak. +Har bir `with` uçun `tag("b")` ni qaytadan çaqiring. `yield` ga yetib bormasdan tugaydigan generator, masalan `yield` şarti yolğon bölgan `if` içida turganda, `RuntimeError: generator didn't yield` çaqiradi. Har bir yöl aynan bir marta `yield` qilişi kerak. ## `async with` @@ -249,7 +249,7 @@ Tarmoqni kutadigan kod `__aenter__` va `__aexit__` metodlari bor **asinxron** me ## Dizayn vositasi sifatida kontekst menejerlari -Har qanday "özgartir, keyin ortga qaytar" jufti menejerga mos keladi: vaqtinçalik sozlama, çekiniş darajasi, qulf (lock): `threading.Lock` dagi `with lock:` qulfni oladi va uni har doim böşatadi. +Har qanday "özgartir, keyin ortga qaytar" jufti menejerga mos keladi: vaqtinçalik sozlama, çekiniş darajasi, qulf (lock). Masalan, `threading.Lock` bilan `with lock:` qulfni oladi va uni har doim böşatadi (qulflar bilan *Oqimlar va jarayonlar* darsida tanişasiz). ```python from contextlib import contextmanager diff --git a/docs/uz/darslar/14-advanced-python/04-async-await.md b/docs/uz/lessons/14-advanced-python/04-async-await.md similarity index 94% rename from docs/uz/darslar/14-advanced-python/04-async-await.md rename to docs/uz/lessons/14-advanced-python/04-async-await.md index 7df9abe..12fc0cd 100644 --- a/docs/uz/darslar/14-advanced-python/04-async-await.md +++ b/docs/uz/lessons/14-advanced-python/04-async-await.md @@ -99,7 +99,7 @@ await main() 0.3 s ketdi ``` -Umumiy vaqt yiğindi (0.6 s) emas, balki **eng uzun** kutiş (0.3 s) va baribir faqat bitta oqim (thread) işlaydi. +Umumiy vaqt yiğindiga (0.6 s) emas, **eng uzun** kutişga (0.3 s) teng, bunda baribir faqat bitta oqim (thread) işlaydi. ## Vazifalar va event loop @@ -172,7 +172,7 @@ kurs: 12650 xato: Çorsu tarmoqda emas ``` -Xatolar `ExceptionGroup` körinişida keladi va `except*` bilan uşlanadi. Sekin Yunusobod vazifasi bekor qilindi. +Bir neça vazifa xato berişi mumkin, şuning uçun xatolar `ExceptionGroup` içida birga keladi; `except* ConnectionError` undagi `ConnectionError` larni uşlaydi, `group.exceptions` esa ularning röyxatini beradi. Sekin Yunusobod vazifasi bekor qilindi. ## Timeoutlar @@ -203,7 +203,7 @@ Nukus: vaqtida javob bermadi ## Navbatlar: işlab çiqaruvçilar va isteʼmolçilar -`asyncio.Queue` elementlarni korutinalar orasida uzatadi. **Işlab çiqaruvçi** (producer) işni navbatga qöyadi; **isteʼmolçilar** (consumer) uni `await queue.get()` bilan oladi, navbat böş bölsa u pauza qiladi. `task_done()` va `await queue.join()` har bir element qayta işlangunça kutadi: +`asyncio.Queue` elementlarni korutinalar orasida uzatadi. **Işlab çiqaruvçi** (producer) işni navbatga qöyadi; **isteʼmolçilar** (consumer) uni `await queue.get()` bilan oladi, navbat böş bölsa u pauza qiladi. Isteʼmolçi har bir elementdan keyin `task_done()` ni çaqiradi, `await queue.join()` esa har bir element bajarildi deb belgilangunça kutadi: ```python import asyncio @@ -242,7 +242,7 @@ Bobur somsa tayyorladi Aziza manti tayyorladi ``` -Tezroq işlaydigan Aziza uçta buyurtmani oladi. Oşpazlar çeksiz aylanadi, şuning uçun `main` ularni bekor qiladi. +Tezroq işlaydigan Aziza uçta buyurtmani oladi. Oşpazlar çeksiz siklda işlaydi, şuning uçun `main` ularni bekor qiladi. ## `async for` va `async with` @@ -250,7 +250,7 @@ Içida `yield` bor `async def` funksiya - **async generator**; u böylab `async ## Async qaçon yordam beradi -Async köp sonli tarmoq sörovlari, maʼlumotlar bazasi sörovlari va yuklab olişlarda hamda minglab ulanişlarni uşlab turadigan serverlarda yordam beradi . Oğir hisob-kitoblarda yoki bloklaydigan kutubxonalarda (`time.sleep`, `requests`) yordam bermaydi : ular heç qaçon `await` ga yetib bormaydi, şuning uçun boşqa heç narsa bajarilmaydi. Protsessorni kuçli yuklaydigan iş uçun *Oqimlar va jarayonlar* darsiga qarang. Haqiqiy dasturlar HTTP sörovlarini `aiohttp` yoki `httpx` kabi async kutubxonalar bilan yuboradi; bu sahifada tarmoq yöq, şuning uçun misollar `asyncio.sleep` dan foydalanadi. +Async köp sonli tarmoq sörovlari, maʼlumotlar bazasi sörovlari va yuklab olişlarda hamda minglab ulanişlarni uşlab turadigan serverlarda yordam beradi . Oğir hisob-kitoblarda yoki bloklaydigan kutubxonalarda (`time.sleep`, `requests`) yordam bermaydi : ular heç qaçon `await` ga yetib bormaydi, şuning uçun boşqa heç narsa bajarilmaydi. Protsessorni kuçli yuklaydigan iş uçun *Oqimlar va jarayonlar* darsiga qarang. Haqiqiy dasturlar HTTP sörovlarini `aiohttp` yoki `httpx` kabi async kutubxonalar bilan yuboradi. ## Özingiz sinab köring @@ -376,7 +376,7 @@ jami: 470 MB ### 2. Timeout örami -Korutina natijasini yoki `seconds` ötgaç `default` ni qaytaradigan `with_timeout(coro, seconds, default)` ni yozing. Uni `asyncio.sleep(0.05, result="kurs: 12650")` ga 0.2 s çegara bilan va xuddi şuni 1 s bilan sinang. +Korutina natijasini yoki `seconds` ötgaç `default` ni qaytaradigan `with_timeout(coro, seconds, default)` ni yozing. Uni 0.2 s çegara bilan `asyncio.sleep(0.05, result="kurs: 12650")` da, keyin 1 soniya kutadigan xuddi şunday korutinada sinang. ::: details Yeçim ```python @@ -446,7 +446,7 @@ tekşirilgan varaqalar: 4 ### 4. Bir vaqtda köpi bilan ikkitasi -`[("palov", 0.4), ("somsa", 0.1), ("lağmon", 0.2), ("manti", 0.2)]` buyurtmalarini `gather` bilan bajaring, lekin `asyncio.Semaphore(2)` yordamida bir vaqtda köpi bilan ikkitasini. `NOMI boşlandi`, `NOMI tayyor` va qaytarilgan nomlarni çop eting. +`[("palov", 0.4), ("somsa", 0.1), ("lağmon", 0.2), ("manti", 0.2)]` buyurtmalarini `gather` bilan bajaring, lekin `asyncio.Semaphore(2)` yordamida bir vaqtda köpi bilan ikkitasi bajarilsin. `NOMI boşlandi`, `NOMI tayyor` va qaytarilgan nomlarni çop eting. ::: details Yeçim ```python diff --git a/docs/uz/darslar/14-advanced-python/05-memory-and-performance.md b/docs/uz/lessons/14-advanced-python/05-memory-and-performance.md similarity index 94% rename from docs/uz/darslar/14-advanced-python/05-memory-and-performance.md rename to docs/uz/lessons/14-advanced-python/05-memory-and-performance.md index 198f1be..a0d6d54 100644 --- a/docs/uz/darslar/14-advanced-python/05-memory-and-performance.md +++ b/docs/uz/lessons/14-advanced-python/05-memory-and-performance.md @@ -17,7 +17,7 @@ description: "Optimallaştirişdan oldin ölçang: kodni timeit bilan vaqtlang, ## Nega bu muhim -Samarqanddagi dökonning savdo hisoboti 40 daqiqa tayyorlanadi yoki veb-ilova asta-sekin xotirani yeb boradi. Odatda bunga bitta sekin qidiruv yoki öşib borayotgan röyxat aybdor. Pythonning örnatilgan vositalari öşa joyni **topadi**, şunda siz muhim kodni tuzatasiz, qolgani esa öqişli bölib qoladi. +Samarqanddagi dökonning savdo hisoboti 40 daqiqa tayyorlanadi yoki veb-ilova asta-sekin xotirani yeb boradi. Odatda bunga bitta sekin qidiruv yoki ösib borayotgan röyxat aybdor. Pythonning örnatilgan vositalari öşa joyni **topadi**, şunda siz muhim kodni tuzatasiz, qolganini esa tuşunarli holda qoldirasiz. ## Taxmin qilişdan oldin ölçang @@ -98,7 +98,7 @@ print(sys.getsizeof([n for n in range(1_000)]), sys.getsizeof(n for n in range(1 8856 200 ``` -Bu sonlar 64-bitli CPython 3.14 uçun; bu saytdagi muharrir 32-bitli yiğmada işlaydi, şuning uçun undagi sonlar kiçikroq. Muhimi qonuniyat: biri 30,000 belgini saqlasa ham, ikkala röyxat 88 bayt, generator (*Iteratorlar va generatorlar*) esa röyxat össa ham kiçikligiça qoladi. +Bu sonlar 64-bitli CPython 3.14 uçun; bu saytdagi muharrir 32-bitli yiğmada işlaydi, şuning uçun undagi sonlar kiçikroq. Muhimi qonuniyat: biri 30,000 belgiga işora qilsa ham, ikkala röyxat 88 bayt, generator (*Iteratorlar va generatorlar*) esa röyxat össa ham kiçikligiça qoladi. ## Havolalar soni, `gc` va `weakref` @@ -262,7 +262,7 @@ Töliq jadval uçun `stats.sort_stats("cumulative").print_stats(2)` ni çaqiring Profil qizğin joyni (hot spot) topgaç, köp hollarda quyidagi tuzatişlar yetarli: -- **Töğri maʼlumot tuzilmasi:** töplamda `in` bir zumda işlaydi; röyxat esa har bir elementni tekşiradi. +- **Töğri maʼlumot tuzilmasi:** töplamda `in` töplam qança katta bölmasin tez işlaydi; röyxat esa har bir elementni tekşiradi. - Siklda `text += part` örniga **`"".join(parts)`**. - Qölda yozilgan sikllar örniga **örnatilgan funksiyalar va comprehensionlar**. - Juda qizğin sikllarda **lokal nomlar**: `sqrt = math.sqrt` har qadamda bitta qidiruvni tejaydi (kiçik yutuq). @@ -288,7 +288,7 @@ CacheInfo(hits=196, misses=255, maxsize=None, currsize=255) Keşsiz bu taxminan 310 million çaqiruv qiladi; keş bilan esa 451 ta. -**Qaçon optimallaştirmaslik kerak:** bir marta işlaydigan, tez tugaydigan yoki profilning yuqorisiga yaqin bölmagan kodni. Tuşunarli kod heç kimga kerak bölmagan tez koddan yaxşiroq. +**Qaçon optimallaştirmaslik kerak:** kod bir marta işlasa, tez tugasa yoki profilning yuqori qismida bölmasa. Tuşunarli kod heç kimga kerak bölmagan tez koddan yaxşiroq. ## Özingiz sinab köring @@ -312,7 +312,7 @@ print(loop, builtin) 0.3371560389999786 0.0063662349999731305 ``` -Birinçisi 10,000 marta, ikkinçisi 100 marta işladi, şuning uçun `map` 50 barobar tezroq körinadi; bir xil `number` bilan esa u ikki barobar sekinroq. **Tuzatiş:** bir xil `number`, bir xil maʼlumot va `min(timeit.repeat(...))` dan foydalaning. +Birinçisi 10,000 marta, ikkinçisi 100 marta işladi, şuning uçun `map` 50 barobar tezroq körinadi; bir xil `number` bilan esa u aslida sekinroq. **Tuzatiş:** bir xil `number`, bir xil maʼlumot va `min(timeit.repeat(...))` dan foydalaning. ### 2. `time.time()` bilan bir marta vaqtlaş @@ -479,7 +479,7 @@ bu yerda *** *** ### 5. Profillang, tuzating, yana profillang -`is_prime_slow(n)` 2 dan `n - 1` gaça har bir `d` uçun `divides(d, n)` ni çaqiradi. `d * d > n` bölişi bilan töxtaydigan `is_prime_fast(n)` ni yozing. Har biri bilan 2 dan 2,999 gaça tub sonlarni sanaşni profillang va funksiya nomini, sonini hamda `divides` neça marta işlaganini çop eting. +`is_prime_slow(n)` 2 dan `n - 1` gaça har bir `d` uçun `divides(d, n)` ni çaqiradi. `d * d > n` bölişi bilan töxtaydigan `is_prime_fast(n)` ni yozing. Har biri bilan 2 dan 2,999 gaça tub sonlarni sanaşni profillang va funksiya nomini, tub sonlar sonini hamda `divides` neça marta işlaganini çop eting. ::: details Yeçim ```python diff --git a/docs/uz/darslar/14-advanced-python/06-design-patterns.md b/docs/uz/lessons/14-advanced-python/06-design-patterns.md similarity index 89% rename from docs/uz/darslar/14-advanced-python/06-design-patterns.md rename to docs/uz/lessons/14-advanced-python/06-design-patterns.md index 12f4e70..fa4d1cb 100644 --- a/docs/uz/darslar/14-advanced-python/06-design-patterns.md +++ b/docs/uz/lessons/14-advanced-python/06-design-patterns.md @@ -17,11 +17,11 @@ description: "Klassik dizayn patternlarni Python usulida qöllang: funksiya kör ## Nega bu muhim -Dizayn pattern - takrorlanib turadigan muammoning nomlangan yeçimi. 1994-yilgi "Gang of Four" (GoF) kitobi maşhur qilgan bu nomlar jamoaga dizaynni uzoq tuşuntirib ötirmasdan "bu yerda Strategy işlataylik" deyiş imkonini beradi. U kitob C++ va Smalltalk uçun yozilgan va köp patternlar şu tillarda yetişmagan imkoniyatlarni aylanib ötiş uçun kerak bölgan. Pythonda funksiyalar qiymat, dekoratorlar esa tilning özida bor, şuning uçun pattern köpinça bir neça qatorga qisqaradi. Ikkalasini bilsangiz, luğat yetarli bölgan joyda klasslar iyerarxiyasini qurib ötirmaysiz. +Dizayn pattern - takrorlanib turadigan muammoning nomlangan yeçimi. 1994-yilgi "Gang of Four" (GoF) kitobi maşhur qilgan bu nomlar jamoaga dizaynni uzoq tuşuntirib ötirmasdan "bu yerda Strategy işlataylik" deyiş imkonini beradi. U kitob C++ va Smalltalk uçun yozilgan va köp patternlar şu tillarda yetişmagan imkoniyatlarni aylanib ötiş uçun kerak bölgan. Pythonda funksiyalar qiymat, dekoratorlar esa tilning özida bor, şuning uçun pattern köpinça bir neça qatorga qisqaradi. Ikkala körinişni ham bilsangiz, luğat yetarli bölgan joyda klasslar iyerarxiyasini qurib ötirmaysiz. ## Strategy: funksiya uzating -**Strategy** (strategiya) patterni algoritmni, masalan, çegirma qoidasini almaştiriş imkonini beradi. Klassik variantda `DiscountStrategy` bazaviy klassi va har bir qoida uçun voris klass bor. Pythonda strategiya - şunçaki siz uzatadigan funksiya (*Lambda va yuqori tartibli funksiyalar*): +**Strategy** (strategiya) patterni algoritmni, masalan, çegirma qoidasini almaştiriş imkonini beradi. Klassik variantda `DiscountStrategy` asosiy klassi va har bir qoida uçun bola klass bor. Pythonda strategiya - şunçaki siz uzatadigan funksiya (*Lambda va yuqori tartibli funksiyalar*): ```python from functools import partial @@ -177,7 +177,7 @@ Buyurtma kodi SMS yoki ombor kodini heç qaçon import qilmaydi. ## Iterator va konveyer: generatorlar -GoFdagi **iterator** patterniga `has_next()` va `next()` metodli klass kerak edi. Pythonda har bir `for` sikli allaqaçon iteratorlardan foydalanadi, *Iteratorlar va generatorlar* darsidagi generatorlar esa konveyerlarni tabiiy qiladi: +Klassik **iterator** patterniga `has_next()` va `next()` kabi metodlari bor klass kerak böladi. Pythonda har bir `for` sikli allaqaçon iteratorlardan foydalanadi, *Iteratorlar va generatorlar* darsidagi generatorlar esa konveyerlarni tabiiy qiladi: ```python def strip(lines): @@ -206,7 +206,7 @@ Har bir qadam kiçik, qadamlarning özi esa tartibini özgartiriş mumkin bölga ## Template Method va abstrakt klasslar -**Template Method** (şablon metod) patterni algoritm qadamlarini bazaviy klassda belgilab qöyadi va baʼzilarini voris klasslarga töldiriş uçun qoldiradi. Bu yerda *Polimorfizm, duck typing va abstrakt klasslar* darsidagi abstrakt klasslar hali ham örinli: +**Template Method** (şablon metod) patterni algoritm qadamlarini asosiy klassda belgilab qöyadi va baʼzilarini bola klasslarga töldiriş uçun qoldiradi. Bu yerda *Polimorfizm, duck typing va abstrakt klasslar* darsidagi abstrakt klasslar hali ham örinli: ```python from abc import ABC, abstractmethod @@ -242,7 +242,7 @@ Faqat bitta qadam özgarsa, uni funksiya sifatida uzatiş soddaroq. ## Singleton: modul işlating -**Singleton** - faqat bitta instansiyasi bölgan klass, masalan, ilova sozlamalari. Pythonda **modul** faqat bir marta, birinçi import paytida bajariladi, keyingi importlar esa undan birgalikda foydalanadi. Şuning uçun bitta instansiyani modul darajasida yarating: +**Singleton** - faqat bitta nusxasi bölgan klass, masalan, ilova sozlamalari. Pythonda **modul** faqat bir marta, birinçi import paytida bajariladi, keyingi importlar esa undan birgalikda foydalanadi. Şuning uçun bitta nusxani modul darajasida yarating: ```py # settings.py @@ -274,12 +274,12 @@ True | GoF patterni | Python odatda uning örniga nima qiladi | |---|---| -| Strategy | birinçi darajali funksiyalar, `partial` | +| Strategy | qiymat sifatida uzatiladigan funksiyalar, `partial` | | Factory | `@classmethod` konstruktorlar, klasslar luğati | | Iterator | `for`, generatorlar | | Decorator | dekoratorlar, kompozitsiya | | Command | funksiyalar, `partial` | -| Singleton | modul darajasidagi instansiyaga ega modul | +| Singleton | modul darajasidagi nusxaga ega modul | | Builder | kalit söz argumentlari, dataclasslar | ## Özingiz sinab köring @@ -339,7 +339,7 @@ bank.notify("maoş tölandi") dökon qabul qildi: maoş tölandi ``` -Klass atributi barça instansiyalar uçun umumiy. **Tuzatiş:** röyxatni `__init__` içida `self.listeners = []` bilan yarating. +Klass atributi barça nusxalar uçun umumiy. **Tuzatiş:** röyxatni `__init__` içida `self.listeners = []` bilan yarating. ### 3. `__new__` li singleton baribir `__init__` ni işga tuşiradi @@ -368,7 +368,7 @@ __init__ işladi True Toşkent ``` -`__new__` eski obyektni qaytaradi, lekin Python unga yana `__init__` ni çaqiradi. **Tuzatiş:** modul darajasidagi instansiyadan foydalaning. +`__new__` obyektni yaratadi, keyin `__init__` uni sozlaydi. Bu yerda `__new__` eski obyektni qaytaradi, lekin Python baribir unga `__init__` ni çaqiradi, bu esa `city` ni boşlanğiç qiymatiga qaytaradi. **Tuzatiş:** modul darajasidagi nusxadan foydalaning. ### 4. Xabar berayotganda tinglovçilar röyxatini özgartiriş @@ -596,12 +596,12 @@ Yangi mijoz turi `Order` ni heç qaçon özgartirmaydi. - Patternlar - **atamalar luğati**; Pythonda ularning köpi til imkoniyatigaça qisqaradi. - **Strategy** - siz uzatadigan funksiya; **Factory** - `@classmethod` yoki klasslar luğati; **Registry** - dekorator töldiradigan şu luğat. - **Observer** callbacklar röyxatini saqlaydi; xabarni uning nusxasi böylab tarqating. -- **Iteratorlar** - konveyerga zanjir qilinadigan generatorlar. **Template Method** abstrakt bazaviy klasslarga mos keladi. -- **Singleton** - modul darajasidagi instansiya; `__new__` hiylalari baribir `__init__` ni qayta işga tuşiradi. +- **Iterator** patterni `for` sikllari va generatorlarga örnatilgan, generatorlar esa konveyerga zanjir qilinadi. **Template Method** abstrakt asosiy klasslarga mos keladi. +- **Singleton** - modul darajasidagi nusxa; `__new__` hiylalari baribir `__init__` ni qayta işga tuşiradi. ## Qöşimça manbalar - [Python qöllanmasi: Klasslar](https://docs.python.org/3/tutorial/classes.html) - [`functools`: yuqori tartibli funksiyalar](https://docs.python.org/3/library/functools.html) -- [`abc`: abstrakt bazaviy klasslar](https://docs.python.org/3/library/abc.html) +- [`abc`: abstrakt asosiy klasslar](https://docs.python.org/3/library/abc.html) - [Brandon Rhodes: Python Design Patterns qöllanmasi](https://python-patterns.guide/) diff --git a/docs/uz/darslar/14-advanced-python/07-threads-and-processes.md b/docs/uz/lessons/14-advanced-python/07-threads-and-processes.md similarity index 95% rename from docs/uz/darslar/14-advanced-python/07-threads-and-processes.md rename to docs/uz/lessons/14-advanced-python/07-threads-and-processes.md index 24bab98..cb63aca 100644 --- a/docs/uz/darslar/14-advanced-python/07-threads-and-processes.md +++ b/docs/uz/lessons/14-advanced-python/07-threads-and-processes.md @@ -20,7 +20,7 @@ description: "Işni oqimlar va jarayonlar yordamida parallel bajariş: I/O-bound Toşkentdagi dökon boti 50 ta saytdan narxlarni tekşiradi. Har bir sörov tarmoqni bir soniya kutadi: birma-bir qilinsa, deyarli bir daqiqa, oqimlar bilan esa bir neça soniya. Minglab rasmlarning ölçamini özgartiriş uçun esa jarayonlar kerak, notöğri vosita heç qanday tezlaşiş bermaydi. ::: info Bularni kompyuteringizda işga tuşiring -Bu saytdagi muharrir oqim yoki jarayonlarni işga tuşira olmaydi (`RuntimeError: can't start new thread`). Run tugmasi yöq misollarni faylga saqlang va kompyuteringizda işga tuşiring. Ularning natijasi haqiqiy işga tuşirişdan olingan; sizdagi vaqtlar va qatorlar tartibi farq qilişi mumkin. +Bu saytdagi muharrir oqim yoki jarayonlarni işga tuşira olmaydi (`RuntimeError: can't start new thread`). "▶ Muharrirda işga tuşiriş" tugmasi yöq misollarni faylga saqlang va kompyuteringizda işga tuşiring. Ularning natijasi haqiqiy işga tuşirişdan olingan; sizdagi vaqtlar va qatorlar tartibi farq qilişi mumkin. ::: ## I/O-bound, CPU-bound va GIL @@ -124,7 +124,7 @@ def deposit_many(): ## `queue.Queue` bilan işçilar pooli -`queue.Queue` - **oqimlar uçun xavfsiz** (thread-safe) FIFO navbat: köp oqimlar qulfsiz `put` va `get` qila oladi. Klassik tuzilma - bitta navbatdan vazifalarni oladigan bir neçta işçi: +`queue.Queue` - **oqimlar uçun xavfsiz** (thread-safe), "birinçi kirgan birinçi çiqadi" tamoyilida işlaydigan navbat: köp oqimlar qulfsiz `put` va `get` qila oladi. Klassik tuzilma - bitta navbatdan vazifalarni oladigan bir neçta işçi: ```py import queue @@ -173,7 +173,7 @@ Oltita 0.1 soniyalik buyurtma taxminan 0.2 soniya oldi. ## `ThreadPoolExecutor` -`concurrent.futures` oqim va navbatlarni yaşiradi. `pool.map` natijalarni **kiriş tartibida** qaytaradi; `submit` **`Future`** qaytaradi, `as_completed` esa futurelarni **tugaşi böyiça** beradi: +`concurrent.futures` oqim va navbatlarni yaşiradi. `pool.map` natijalarni **kiriş tartibida** qaytaradi; `submit` **`Future`** qaytaradi (hali tayyor bölmagan natijaning örnini egallab turadigan obyekt), `as_completed` esa futurelarni **tugaş tartibida** beradi: ```py import time @@ -443,7 +443,7 @@ qulf böşmi: True ### 4. Parallel yuklab oliş -Kompyuteringizda işga tuşiring: quyidagi `FILES` fayl nomlarini yuklab oliş soniyalariga moslaydi. `ThreadPoolExecutor` bilan har bir faylni "yuklab oling" (uxlang, `": KB"` ni qaytaring) va natijalarni tugaşi böyiça çop eting. +Kompyuteringizda işga tuşiring: quyidagi `FILES` fayl nomlarini yuklab oliş soniyalariga moslaydi. `ThreadPoolExecutor` bilan har bir faylni "yuklab oling" (uxlang, `": KB"` ni qaytaring) va natijalarni tugaş tartibida çop eting. ::: details Yeçim ```py @@ -509,7 +509,7 @@ Executor bu çaqiruvlarni siz uçun bajaradi. - Oqimlar **I/O-bound** işni tezlaştiradi; **GIL** esa ularga **CPU-bound** işni tezlaştirişga yöl qöymaydi. - `Thread(target=func, args=(...))`, keyin `start()` va `join()`. - Bir neçta oqim özgartiradigan umumiy maʼlumotga `Lock` kerak; `queue.Queue` esa allaqaçon oqimlar uçun xavfsiz. -- `pool.map` kiriş tartibini saqlaydi; `as_completed` futurelarni tugaşi böyiça beradi. +- `pool.map` kiriş tartibini saqlaydi; `as_completed` futurelarni tugaş tartibida beradi. - `ProcessPoolExecutor` bir neçta yadroni işlatadi va `if __name__ == "__main__":` ni talab qiladi. - Köp ulanişlar uçun asyncio, bloklaydigan I/O uçun oqimlar, hisoblaş uçun jarayonlar. diff --git a/docs/uz/darslar/14-advanced-python/08-testing-in-depth.md b/docs/uz/lessons/14-advanced-python/08-testing-in-depth.md similarity index 92% rename from docs/uz/darslar/14-advanced-python/08-testing-in-depth.md rename to docs/uz/lessons/14-advanced-python/08-testing-in-depth.md index 24227e3..fe05f71 100644 --- a/docs/uz/darslar/14-advanced-python/08-testing-in-depth.md +++ b/docs/uz/lessons/14-advanced-python/08-testing-in-depth.md @@ -17,10 +17,10 @@ description: "Test töplamini conftest.py va fixture scopelari bilan tartiblaş, ## Nega bu muhim -Samarqanddagi yetkazib beriş ilovasi SMS yuboradi, muhit özgaruvçilarini öqiydi va muvaffaqiyatsiz tölovlarni logga yozadi. Testlar haqiqiy SMS yubora olmaydi va tarmoqni kuta olmaydi. *pytest bilan testlaş* darsi asoslarni örgatdi; bu darsda taşqi dunyo bilan boğlanadigan kodni testlaymiz. +Samarqanddagi yetkazib beriş ilovasi SMS yuboradi, muhit özgaruvçilarini (kod taşqarisida saqlanadigan va `os.environ` orqali öqiladigan sozlamalar) öqiydi va muvaffaqiyatsiz tölovlarni logga yozadi. Testlar haqiqiy SMS yubora olmaydi va tarmoqni kuta olmaydi. *pytest bilan testlaş* darsi asoslarni örgatdi; bu darsda taşqi dunyo bilan boğlanadigan kodni testlaymiz. ::: info pytest ni kompyuteringizda işga tuşiring -pytest fayllarini (Run tugmasi yöq bloklarni) kompyuteringizda işga tuşiring. Işga tuşiriladigan bloklar brauzerda işlaydigan `unittest.mock`, `logging` va oddiy `assert` dan foydalanadi. +pytest fayllarini ("▶ Muharrirda işga tuşiriş" tugmasi yöq bloklarni) kompyuteringizda işga tuşiring. Işga tuşiriladigan bloklar brauzerda işlaydigan `unittest.mock`, `logging` va oddiy `assert` dan foydalanadi. ::: ## Test töplamini tartiblaş @@ -37,7 +37,7 @@ shop_project/ └── test_shop.py ``` -- pytest **`conftest.py`** ni avtomatik yuklaydi; undagi fixturelar undan pastdagi har bir test faylida işlaydi. +- pytest **`conftest.py`** ni avtomatik yuklaydi; undagi fixturelar şu papkadagi va undan pastdagi papkalardagi har bir test faylida işlaydi. - Testlarni xatti-harakat böyiça nomlang: `test_discount2` emas, `test_large_discount_logs_warning`. - `pytest.ini` dagi `pythonpath = .` testlarga `import shop` qiliş imkonini beradi. - `pytest -k "currency or receipt"` faqat nomi mos keladigan testlarni işga tuşiradi (`collected 6 items / 4 deselected / 2 selected`). @@ -91,7 +91,7 @@ ulandi ## Örnatilgan fixturelar: `monkeypatch`, `capsys`, `caplog` -`tmp_path` ni allaqaçon bilasiz. pytest bilan yana uçtasi keladi. Quyidagi işga tuşiriladigan juftlik `shop.py` dagiga öxşaş funksiyalarni aniqlaydi. `tests/test_shop.py`: +`tmp_path` ni allaqaçon bilasiz. pytest bilan yana uçtasi keladi. Pastroqdagi işga tuşiriladigan muqobil misol `shop.py` dagiga öxşaş funksiyalarni özi aniqlaydi. `tests/test_shop.py`: ```py import shop @@ -248,7 +248,7 @@ Dekorator mockni argument sifatida uzatadi. Bu işlaydi, çunki `pick_winner` `r **Test dubli** (mock, soxta klass yoki stub) **sekin, işonçsiz yoki boşqarib bölmaydigan** narsa örnini bosadi: tarmoq, SMS şlyuzi, soat, tasodifiylik. Öz mantiqingiz uçun haqiqiy obyektlardan foydalaning. -Vaqt va tasodifiylik uçun köpinça mock kerak emas: soatni yoki seed berilgan generatorni **taşqaridan uzating** (inject): +Vaqt va tasodifiylik uçun köpinça mock kerak emas: soatni yoki seed berilgan generatorni **taşqaridan uzating** (inject), yaʼni uni argument sifatida bering: ```python import random @@ -268,14 +268,14 @@ print([rng.randint(1, 6) for _ in range(5)]) [6, 1, 1, 6, 3] ``` -Işçi kod `greeting()` ni çaqiradi; testlar esa belgilangan soat va seed berilgan generatorni uzatadi. +Asosiy dastur `greeting()` ni çaqiradi; testlar esa belgilangan soatni uzatadi. Seed berilgan `random.Random` har safar bir xil sonlarni beradi. **Coverage** (qamrov) testlaringiz qaysi qatorlarni bajarganini körsatadi: `pytest-cov` ni örnating va `pytest --cov=shop` ni işga tuşiring. 100% har bir qator bajarilganini bildiradi, tekşirilganini emas, şuning uçun uni testlanmagan kod xaritasi deb qarang. Yaxşi test: - **bitta xatti-harakatni** tekşiradi va şu böyiça nomlanadi; -- **tez** va **deterministik**; +- **tez** va **deterministik** (har safar bir xil natija); - **mustaqil**: yolğiz ham, istalgan tartibda ham ötadi; - içki tafsilotlarni emas, **natijalarni** tekşiradi; - kod buzilganda **yiqiladi** (tekşiriş uçun uni bir marta buzib köring). @@ -355,7 +355,7 @@ print("test ötdi, lekin haqiqiy jami", Cart.total(cart)) test ötdi, lekin haqiqiy jami 46000 ``` -Test faqat mockni testlaydi. **Tuzatiş:** **çekkalarni** (tarmoq, vaqt, SMS) mock qiling, öz kodingizni esa haqiqatan işga tuşiring. +Test faqat mockni testlaydi. **Tuzatiş:** **taşqi boğliqliklarni** (tarmoq, vaqt, SMS) mock qiling, öz kodingizni esa haqiqatan işga tuşiring. ### 4. Heç qaçon bölmagan çaqiruvni tekşiriş @@ -547,7 +547,7 @@ print("2 ta test ötdi") - `yield` li fixturelar tozalaş qöşadi; kengroq `scope` lar tezroq, lekin holatni ulaşadi. - `monkeypatch`, `capsys` va `caplog` muhit, çiqiş va loglar bilan işlaydi. - `Mock` çaqiruvlarni yozib boradi; `return_value` va `side_effect` ularni boşqaradi. -- Nomni **işlatilgan joyda** patch qiling va faqat çekkalarni mock qiling: tarmoq, vaqt, tasodifiylik. +- Nomni **işlatilgan joyda** patch qiling va faqat taşqi boğliqliklarni mock qiling: tarmoq, vaqt, tasodifiylik. ## Qöşimça manbalar diff --git a/docs/uz/darslar/14-advanced-python/09-advanced-project.md b/docs/uz/lessons/14-advanced-python/09-advanced-project.md similarity index 93% rename from docs/uz/darslar/14-advanced-python/09-advanced-project.md rename to docs/uz/lessons/14-advanced-python/09-advanced-project.md index 8a7281c..68b323a 100644 --- a/docs/uz/darslar/14-advanced-python/09-advanced-project.md +++ b/docs/uz/lessons/14-advanced-python/09-advanced-project.md @@ -8,7 +8,7 @@ description: "Generatorlar, muzlatilgan dataclasslar, dekorator bilan töldirila ![Rasm: Loyiha: Log konveyeri](/images/topics-webp-uzb/advanced-project.webp){.lesson-cover width=1536 height=1024} ::: tip Nimalarni örganasiz -- Logni qatorma-qator tahlil qiladigan generatorlardan **dangasa konveyer** (lazy pipeline) qanday quriş +- Logni qatorma-qator tahlil qiladigan generatorlardan **lazy** (qiymatlarni faqat söralganda hosil qiladigan) **konveyer** qanday quriş - Konveyer bosqiçlarini **dekorator** bilan qanday röyxatdan ötkaziş va ularni nomi böyiça tanlaş - Xatti-harakatni **Strategy** (strategiya) funksiyalari bilan qanday almaştiriş va hisobotlarni **kontekst menejerlari** hamda `ExitStack` orqali qanday yoziş - Oddiy dasturga `asyncio.gather` va semafor yordamida **async bosqiç** qanday qöşiş @@ -17,7 +17,7 @@ description: "Generatorlar, muzlatilgan dataclasslar, dekorator bilan töldirila ## Nega bu muhim -Har bir veb-server **kirişlar jurnali**ni (access log) yozadi: har bir sörov uçun bitta qator, unda vaqt, sahifa, holat kodi va davomiylik bor. Toşkentdagi internet-dökon birdan sekinlaşib qolsa, kimdir şu logni oçadi va söraydi: qaysi sahifalar xato beryapti, qaysilari sekin va yomon sörovlar qayerdan kelyapti? Bu loyihada siz şu savollarga javob beradigan kiçik `logpipe` dasturini yaratasiz va bunda şu moduldagi barça vositalardan birgalikda foydalanasiz. +Har bir veb-server **kirişlar jurnalini** (access log) yozadi: har bir sörov uçun bitta qator, unda vaqt, sahifa, holat kodi va davomiylik bor. Toşkentdagi internet-dökon birdan sekinlaşib qolsa, kimdir şu logni oçadi va söraydi: qaysi sahifalar xato beryapti, qaysilari sekin va yomon sörovlar qayerdan kelyapti? Bu loyihada siz şu savollarga javob beradigan kiçik `logpipe` dasturini yaratasiz va bunda şu moduldagi barça vositalardan birgalikda foydalanasiz. ## Maqsad va imkoniyatlar @@ -25,14 +25,14 @@ Dasturingiz kirişlar jurnalini öqiydi, buzilgan qatorlarni ötkazib yuboradi, | Imkoniyat | Foydalaniladigan vositalar | Dars | |---|---|---| -| Istalgan hajmdagi logni dangasa öqiş | generatorlar | *Iteratorlar va generatorlar* | -| Özgarmas, ixçam yozuvlar | `@dataclass(frozen=True, slots=True)` | *Python maʼlumot modeli* | +| Istalgan hajmdagi logni lazy öqiş | generatorlar | *Iteratorlar va generatorlar* | +| Özgarmas, ixçam yozuvlar | `@dataclass(frozen=True, slots=True)` | *Dataclasslar*, *Python maʼlumot modeli* | | Nomi böyiça tanlanadigan filtrlar | dekorator töldiradigan Registry | *Closure va dekoratorlar* | | Yöl, holat yoki soat böyiça guruhlaş | Strategy funksiyalari | *Pythonça dizayn patternlar* | | Doim yopiladigan hisobotlar | `@contextmanager`, `ExitStack` | *Kontekst menejerlarini çuqurroq örganiş* | | Har bir IP uçun şaharni aniqlaş | `asyncio.gather`, `Semaphore` | *Async va await* | | Har bir bosqiç vaqtini ölçaş | `@timer` dekoratori | *Xotira va samaradorlik* | -| Mantiqni tekşiriş | assertlar, `tmp_path` bilan `pytest` | *Testlaşni çuqurroq örganiş* | +| Mantiqni tekşiriş | assertlar, `tmp_path` bilan `pytest` | *pytest bilan testlaş*, *Testlaşni çuqurroq örganiş* | ## Loyihalaş @@ -40,30 +40,19 @@ Log qatori mana bunday körinadi: `2026-09-16T10:03:21 GET /products/12 200 0.12 ![Diagramma: Log konveyeri tuzilmasi](/images/companions-webp-uzb/log-pipeline-architecture.webp){.lesson-diagram width=1536 height=1024 loading=lazy} -```text -access.log - | - v -read_lines(path) generator: böş bölmagan qatorlarni beradi - | - v -parse_entries(lines, bad) generator: LogEntry beradi, buzilgan qatorlarni yiğadi - | - v -apply_filters(entries, ["no_static", "errors_only"]) nomlar -> FILTERS registri - | - +-----------------------------+ - v v -group_entries(entries, key) await enrich(entries) async: IP -> şahar -key = by_path | by_status | by_hour - | - v -report_file(path, title) kontekst menejeri, har hisobotga bittadan (ExitStack) -``` - -Bosqiçlar **generatorlar**, şuning uçun bir xil kod kiçik namunani ham, 3 GB lik logni ham qayta işlaydi. Tahlil qiliş, filtrlaş va guruhlaş **sof** (pure) amallar (qiymat kiradi, qiymat çiqadi), şuning uçun ularni testlaş oson. Kiritiş va çiqariş esa **çekkalarda** turadi: faylni öqiş, geo-xizmat va hisobotlar. - -## 1-qadam: Namuna log yaratiş va uni dangasa öqiş +```flow +`access.log` +`read_lines(path)` :: generator: böş bölmagan qatorlarni beradi +`parse_entries(lines, bad)` :: generator: `LogEntry` beradi, buzilgan qatorlarni yiğadi +`apply_filters(entries, ["no_static", "errors_only"])` :: nomlar `FILTERS` Registry dan qidiriladi +| `group_entries(entries, key)` :: `key`: `by_path`, `by_status` yoki `by_hour` +| `await enrich(entries)` :: async: IP dan şahar +`report_file(path, title)` :: kontekst menejeri, har hisobotga bittadan (`ExitStack`) +``` + +Bosqiçlar **generatorlar**, şuning uçun bir xil kod kiçik namunani ham, 3 GB lik logni ham qayta işlaydi. Tahlil qiliş, filtrlaş va guruhlaş **sof** (pure) amallar (qiymat kiradi, qiymat çiqadi), şuning uçun ularni testlaş oson. Kiritiş va çiqariş esa konveyerning **çekkalarida** turadi: faylni öqiş, geo-xizmat va hisobotlar. + +## 1-qadam: Namuna log yaratiş va uni lazy öqiş Haqiqiy foydalanuvçi dasturga serverning log faylini beradi. Kod işga tuşa olişi uçun dastur avval namuna log yozadi, unda ataylab bitta buzilgan va bitta böş qator bor. @@ -179,7 +168,7 @@ print(bad_lines) `int("5OO")` (O harfi bilan) ham `ValueError` ni çaqiradi, şuning uçun bitta `except` buzilgan qatorning ikkala turini ham uşlaydi. -## 3-qadam: Dekorator bilan qurilgan filtrlar Registry si +## 3-qadam: Filtrlar uçun dekorator bilan qurilgan Registry Filtrlarni nomi böyiça tanlamoqçisiz, masalan, `--filter errors_only` buyruq qatori parametridan. Nomlardan funksiyalarga olib boradigan luğat şu işni qiladi, uni esa **dekorator fabrikasi** (decorator factory) töldiradi. Natijada yangi filtr qöşiş bitta dekoratorli funksiya yozişdan iborat böladi: @@ -236,7 +225,7 @@ print([e.path for e in apply_filters(entries, ["errors_only", "slow"])]) ['/checkout'] ``` -`filter_step("slow")` `register` ni qaytaradi: bu `name` ni eslab qoladigan closure. U `func` ni özgartirmasdan qaytaradi, şuning uçun `errors_only` töğridan-töğri testlaş mumkin bölgan oddiy funksiya bölib qoladi. `apply_filters` nomlarni sikldan **oldin** qidiradi, şuning uçun imlo xatosi ulkan faylning örtasida emas, darhol `KeyError` bilan yuzaga çiqadi. `"slow"` nomli ikkinçi filtrni röyxatdan ötkaziş `ValueError` ni çaqiradi (nega ekanini Köp uçraydigan xatolar bölimida körasiz). +`filter_step("slow")` `register` ni qaytaradi: bu `name` ni eslab qoladigan closure. `register` `func` ni özgartirmasdan qaytaradi, şuning uçun `errors_only` töğridan-töğri testlaş mumkin bölgan oddiy funksiya bölib qoladi. `apply_filters` nomlarni sikldan **oldin** qidiradi, şuning uçun imlo xatosi ulkan faylning örtasida emas, birinçi yozuv tekşirilişidan oldin `KeyError` bilan yuzaga çiqadi. `"slow"` nomli ikkinçi filtrni röyxatdan ötkaziş `ValueError` ni çaqiradi (nega ekanini Köp uçraydigan xatolar bölimida körasiz). ## 4-qadam: Guruhlaş uçun Strategy funksiyalari @@ -297,7 +286,7 @@ Har bir qator `(guruh, soni, örtaça davomiylik)` körinişida. `(-soni, guruh) ## 5-qadam: Kontekst menejeri orqali hisobotlar -Hisobot faylida sarlavha, qatorlar va yakuniy qator bor. Yarim yölda nimadir buzilsa ham fayl yopilişi, öquvçi esa hisobot çala qolganini körişi kerak. Generatorga asoslangan **kontekst menejeri** (context manager) bularning hammasini bitta joyda hal qiladi, `ExitStack` esa bir neçta hisobotni birdaniga boşqaradi: +Hisobot faylida sarlavha, qatorlar va yakuniy qator bor. Yarim yölda nimadir buzilsa ham fayl yopilişi, hisobotni öqigan kişi esa u çala qolganini körişi kerak. Generatorga asoslangan **kontekst menejeri** (context manager) bularning hammasini bitta joyda hal qiladi, `ExitStack` esa bir neçta hisobotni birdaniga boşqaradi: ```python from contextlib import contextmanager, ExitStack @@ -748,7 +737,7 @@ Vaqtlar: write_reports ok ``` -Butun konveyerni köriş uçun `main()` ni yuqoridan pastga öqing. `load()` generatorlarga `list()` ni qöllaydigan yagona joy, çunki yozuvlar keyin bir neçta marta işlatiladi. +Butun konveyerni köriş uçun `main()` ni yuqoridan pastga öqing. `load()` generatorlarga `list()` ni qöllaydi, çunki yozuvlar keyin bir neçta marta işlatiladi; `visible` va `problems` ham xuddi şu sababga köra röyxat. ## Sof funksiyalarni testlaş @@ -823,7 +812,7 @@ for test in [test_parse_line_converts_types, test_parse_line_rejects_missing_fie ötdi: test_grouping_sorts_by_count_then_name ``` -Testlar **çegaraviy qiymatlarni** (399 va 400, aynan 0.5) tekşiradi, çunki birga adaşiş xatolari aynan şu yerda yaşaydi. Fayl öqiş va hisobotlar uçun haqiqiy papka kerak: öz kompyuteringizda *Testlaşni çuqurroq örganiş* darsidagi `pytest` ning `tmp_path` fixturesi har bir testga yangi papka beradi: +Testlar **çegaraviy qiymatlarni** (399 va 400, aynan 0.5) tekşiradi, çunki bittaga adaşiş (off-by-one) xatolari aynan şu yerda uçraydi. Fayl öqiş va hisobotlar uçun haqiqiy papka kerak: öz kompyuteringizda *pytest bilan testlaş* darsidagi `pytest` ning `tmp_path` fixturesi har bir testga yangi papka beradi: ```py # test_logpipe.py @@ -990,11 +979,11 @@ Eng sekin beşta sörovni va har bir 15 daqiqalik oynadagi xatolar sonini çop e ## Xulosa - **Generatorlarni** zanjir qilib ulang: har bir bosqiç bir vaqtda bitta elementni qayta işlaydi va dastur ulkan fayllarga ham bardoş beradi. -- Qatorlarni erta **muzlatilgan, slotli dataclass** ga aylantiring: turlangan, özgarmas va xotirani tejaydigan yozuvlar. +- Qatorlarni erta **muzlatilgan, slotli dataclass** ga aylantiring: turlari aniq, özgarmas va xotirani tejaydigan yozuvlar. - **Dekorator töldiradigan Registry** bosqiçlarni nomi böyiça qöşadi; uni takroriy nomlardan himoyalang. - **Strategy funksiyalari** `if`/`elif` zanjirlarining örnini egallaydi, `ExitStack` bilan **kontekst menejerlari** esa istalgan miqdordagi çiqişlarni toza yopadi. - `gather` va `Semaphore` bilan **async bosqiç** kiritiş-çiqariş kutişlarini tezlaştiradi, faqat har bir korutina await qilinişi kerak. -- Mantiqni sof, kiritiş-çiqarişni çekkalarda saqlang; sof qismlarni oddiy assertlar bilan, qolganini `pytest` va `tmp_path` bilan testlang. +- Mantiqni sof, kiritiş-çiqarişni konveyer çekkalarida saqlang; sof qismlarni oddiy assertlar bilan, qolganini `pytest` va `tmp_path` bilan testlang. ## Qöşimça manbalar diff --git a/docs/uz/nazorat/module-13.md b/docs/uz/nazorat/module-13.md deleted file mode 100644 index 8263631..0000000 --- a/docs/uz/nazorat/module-13.md +++ /dev/null @@ -1,9 +0,0 @@ ---- -title: "Nazorat: Maʼlumotlar bilan işlaş (ixtiyoriy)" -description: "«Maʼlumotlar bilan işlaş (ixtiyoriy)» modulini qisqa test bilan tekşirib köring." -outline: false ---- - -# Nazorat: Maʼlumotlar bilan işlaş (ixtiyoriy) - - diff --git a/docs/uz/sinov-maydoni.md b/docs/uz/playground.md similarity index 70% rename from docs/uz/sinov-maydoni.md rename to docs/uz/playground.md index e2ebe23..eb5a26c 100644 --- a/docs/uz/sinov-maydoni.md +++ b/docs/uz/playground.md @@ -1,6 +1,6 @@ --- title: Sinov maydonçasi -description: "Pythonni brauzerda işga tuşiring: tezkor tajribalar uçun bepul muharrir." +description: "Pythonni brauzerda işga tuşiring: tezkor tajribalar uçun muharrir." --- # Sinov maydonçasi @@ -12,8 +12,8 @@ Kiçik ğoyalarni şu yerda sinab köring. Kodni işga tuşiriş uçun **Ctrl + ## Bilib qöyiş foydali - Har bir işga tuşiriş toza özgaruvçilar bilan boşlanadi. -- `input()` uçun javoblarni oldindan **input() uçun qiymatlar** bölimiga, har birini alohida qatorga yozing. +- Kodingiz `input()` ni çaqirganda dastur töxtaydi va savolni natijada körsatadi. Javobni öşa yerga yozing va Enter ni bosing. - Siz yaratgan fayllar faqat brauzerda mavjud va seans qayta boşlanganda yöqoladi. -- Faqat standart kutubxona mavjud, juda uzoq davom etadigan kod 15 soniyadan keyin töxtatiladi. -- Daftarlar va fayllar bilan uzoqroq tajribalar uçun [Python laboratoriyasi](/uz/laboratoriya)dan foydalaning. +- Standart kutubxona mavjud, juda uzoq davom etadigan kod esa 15 soniyadan keyin töxtatiladi. Tarmoqqa ulaniş yöq. +- Daftarlar va fayllar bilan uzoqroq tajribalar uçun [Python laboratoriyasi](/uz/lab)dan foydalaning. - Maşhur maʼlumot paketlari (numpy, pandas, matplotlib) birinçi marta import qilinganda avtomatik yuklanadi, `plt.show()` esa grafiklarni natija ostida körsatadi. diff --git a/scripts/lint.py b/scripts/lint.py index dfcac91..ff9aedf 100644 --- a/scripts/lint.py +++ b/scripts/lint.py @@ -4,9 +4,9 @@ runnable examples, Common mistakes (2-4, each with code or error output), Practice (5 exercises with a Difficulty tag and a solution), Recap (<= 6 bullets), Further reading. Concept lessons run 1,200-2,000 words. Reference lesson: -docs/lessons/05-collections/04-dictionaries.md. +docs/en/lessons/05-collections/04-dictionaries.md. -Usage: python3 scripts/lint.py [paths...] (default: docs/lessons and docs/uz/darslar) +Usage: python3 scripts/lint.py [paths...] (default: docs/en/lessons and docs/uz/lessons) Reports, per lesson: missing sections, objective/mistake/recap counts outside the template ranges, common mistakes without a code or output block, exercises without a @@ -17,7 +17,7 @@ import re, sys root = Path(__file__).resolve().parents[1] -targets = [Path(a).resolve() for a in sys.argv[1:]] or [root / 'docs/lessons', root / 'docs/uz/darslar'] +targets = [Path(a).resolve() for a in sys.argv[1:]] or [root / 'docs/en/lessons', root / 'docs/uz/lessons'] files = sorted({f for t in targets for f in ([t] if t.is_file() else t.rglob('*.md'))}) PROJECT = re.compile(r'-(game|tracker|project)$') diff --git a/scripts/make-notebooks.py b/scripts/make-notebooks.py index 901ed03..df1b5e9 100644 --- a/scripts/make-notebooks.py +++ b/scripts/make-notebooks.py @@ -86,8 +86,8 @@ def main(output_dir): )] for lesson in lessons: - en = exercises(lesson_file(DOCS / "lessons", lesson["slug"])) - uz = exercises(lesson_file(DOCS / "uz" / "darslar", lesson["slug"])) + en = exercises(lesson_file(DOCS / "en" / "lessons", lesson["slug"])) + uz = exercises(lesson_file(DOCS / "uz" / "lessons", lesson["slug"])) if not en: continue title_uz = titles_uz.get(lesson["slug"]) diff --git a/scripts/organize-lessons.py b/scripts/organize-lessons.py index 13c204e..21a8319 100644 --- a/scripts/organize-lessons.py +++ b/scripts/organize-lessons.py @@ -1,10 +1,10 @@ """Put lesson files into numbered module folders that follow course.json. - docs/lessons/06-functions/01-defining-functions.md - docs/uz/darslar/06-functions/01-defining-functions.md + docs/en/lessons/06-functions/01-defining-functions.md + docs/uz/lessons/06-functions/01-defining-functions.md URLs do not change: docs/.vitepress/config.mjs rewrites these paths to -/lessons/ and /uz/darslar/. After adding, removing or reordering +/en/lessons/ and /uz/lessons/. After adding, removing or reordering lessons in course.json, run: python3 scripts/organize-lessons.py Uses `git mv` so file history is kept. Safe to re-run. """ @@ -39,7 +39,7 @@ def find(base, slug): if __name__ == '__main__': moved = 0 - for base in (DOCS / 'lessons', DOCS / 'uz/darslar'): + for base in (DOCS / 'en/lessons', DOCS / 'uz/lessons'): for slug, rel in lesson_paths().items(): src, dst = find(base, slug), base / rel if src is None: